Ngày 1-5, Lầu Năm Góc thông báo Bộ trưởng Chiến tranh (Bộ trưởng Quốc phòng) Pete Hegseth đã ra lệnh rút 5.000 trong tổng số 38.000 binh sĩ Mỹ đang đóng quân tại Đức trong vòng sáu tháng đến một năm.
Theo News Nation, quyết định này xuất phát từ việc các đồng minh châu Âu “không thể hiện mức độ cam kết” mà Tổng thống Donald Trump mong đợi.
Việc rút quân sẽ đưa lực lượng Mỹ tại châu Âu về mức trước năm 2022 – trước khi chiến sự tại Ukraine nổ ra khiến chính quyền Biden phải tăng cường quân số.
Căng thẳng bùng phát trực tiếp từ bài phát biểu của Thủ tướng Đức Friedrich Merz ngày 27-4 tại một trường trung học ở Marsberg.
Tại đây, ông Merz cảnh báo Mỹ có nguy cơ sa lầy ở Trung Đông, chỉ trích Washington đã thể hiện “sự yếu kém” khi bị Iran “làm nhục” và thiếu một kế hoạch mạch lạc để rút khỏi xung đột.
Ông còn lưu ý rằng phía Iran “hiệu quả hơn trong đàm phán” so với phía Mỹ, và khẳng định các hành động quân sự tại Iran cùng việc đóng cửa eo biển Hormuz đã giáng đòn mạnh vào kinh tế Đức.
Chỉ hai ngày sau, ngày 29-4 ông Trump phản pháo trên mạng xã hội Truth Social, gọi ông Merz là người “hoàn toàn không biết mình đang nói gì”, chỉ trích ông đang “làm việc rất tệ” khiến nước Đức phải đối mặt với đủ loại vấn đề, và khuyên Thủ tướng Đức nên tập trung ít hơn vào Iran, nhiều hơn vào việc giải quyết xung đột Ukraine.
Đây không phải lần đầu ông Merz bày tỏ bất đồng. Trước đó, ông đã lên tiếng rằng người Đức và châu Âu không được tham vấn trước khi Mỹ và Israel tấn công Iran vào ngày 28-2, đồng thời trực tiếp đặt câu hỏi về lối thoát của Washington khỏi cuộc xung đột này.
Hãng CBC nhận định quyết định rút quân là lời nhắc nhở mạnh mẽ về “sự sẵn sàng đáp trả của ông Trump đối với những gì ông coi là sự bất trung từ các đồng minh”.
Tờ Politico dẫn lời nhà phân tích Todd Harrison nhấn mạnh tầm quan trọng chiến lược của Đức: nơi đây không chỉ là nơi đóng quân của gần 40.000 binh sĩ Mỹ, mà còn là trụ sở của Bộ Tư lệnh Mỹ tại châu Âu và châu Phi, cùng bệnh viện quân sự lớn nhất của Mỹ ở nước ngoài. Việc rút quân nhanh chóng, theo ông Harrison, sẽ “tốn kém và có thể làm suy yếu khả năng răn đe”.
Tờ Telegraph ngày 1-5 cũng lưu ý rằng NATO chưa thảo luận về khả năng rút quân này, vì bất kỳ động thái nào cũng đòi hỏi một thỏa thuận song phương giữa Mỹ và Đức – điều hiện chưa tồn tại.
Bất đồng Mỹ – NATO thực ra đã âm ỉ từ nhiệm kỳ đầu của ông Trump (2017 – 2021), khi Washington liên tục gây sức ép buộc các đồng minh tăng chi tiêu quốc phòng lên 5% GDP.
Khi đó, Thủ tướng Đức Angela Merkel đã giúp hóa giải khủng hoảng, còn kế hoạch rút 12.000 binh sĩ của ông Trump bị đình lại sau khi ông thất cử và chính quyền Biden đảo ngược quyết định này.
Trong nhiệm kỳ thứ hai, ông Trump đẩy căng thẳng lên một nấc mới: từ đe dọa rời khỏi NATO, chỉ trích châu Âu “quân sự hóa” Ukraine gây cản trở hòa đàm, đến áp thuế quan lên các thành viên EU.
Bài phát biểu của Phó tổng thống J.D. Vance tại Hội nghị an ninh Munich năm ngoái – cáo buộc một số nhà lãnh đạo châu Âu đang theo đuổi các chính sách có thể dẫn đến “sự hủy diệt của nền văn minh phương Tây”, đồng thời ám chỉ sự ủng hộ công khai đối với các lực lượng dân tộc chủ nghĩa và cánh hữu tại châu Âu – càng khoét sâu thêm hố ngăn cách.
Trang Al Arabiya nhận định những khác biệt trong NATO đang “gay gắt hơn bao giờ hết”. Nhà khoa học chính trị Emilian Kowalski thuộc Đại học Tampere lập luận rằng Mỹ không trực tiếp phá hủy NATO, mà đang dần biến liên minh này thành một “cầu thu phí” phục vụ lợi ích Washington, ngày càng ít dung nạp các cơ chế an ninh thay thế của châu Âu.
Ở phía châu Âu, các ý tưởng về lực lượng vũ trang độc lập và “ô dù hạt nhân” riêng – ban đầu do Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đề xuất – đang được bàn thảo nghiêm túc hơn.
Dù vậy, Chiến lược Quốc phòng quốc gia Mỹ (NDS 2026) công bố đầu năm nay khẳng định Washington không có ý định rời NATO, với khoảng 80.000 binh sĩ vẫn hiện diện tại châu Âu.
Trọng tâm đang dịch chuyển: Mỹ tiếp tục ở lại, nhưng đòi các đồng minh gánh phần lớn hơn trong chi tiêu quốc phòng.
Hội nghị thượng đỉnh NATO ngày 7 và 8-6 tại Ankara (Thổ Nhĩ Kỳ) sẽ là phép thử quan trọng: liệu đây sẽ là thời điểm hòa giải, hay là bước ngoặt dẫn đến sự đổ vỡ của liên minh tồn tại gần tám thập niên?
Ngày 12/5, Tổng thống Mỹ Donald Trump đã đăng tải một bản đồ trên mạng xã hội Truth Social, trong đó lồng ghép Venezuela với cờ Mỹ và dòng chữ “bang thứ 51”.
Trước đó, Tổng thống Trump ngày 11/5 nói với Fox News rằng ông đang “nghiêm túc cân nhắc việc biến Venezuela thành bang thứ 51 của Mỹ”.
Đáp lại tuyên bố của Tổng thống Trump, Tổng thống lâm thời Venezuela Delcy Rodriguez khẳng định Venezuela không có kế hoạch trở thành bang thứ 51 của Mỹ.
“Khả năng đó sẽ không bao giờ được xem xét. Nếu có một điều mà người Venezuela luôn gìn giữ, đó là tình yêu dành cho tiến trình giành độc lập, cùng sự tôn kính dành cho những anh hùng của nền độc lập này”, Tổng thống lâm thời Venezuela nhấn mạnh.
“Chúng tôi sẽ tiếp tục bảo vệ sự toàn vẹn lãnh thổ, chủ quyền, độc lập và lịch sử của mình”, bà Rodríguez nói. Bà nói thêm rằng Venezuela “không phải là thuộc địa, mà là một quốc gia tự do”.
Bà Rodriguez xác nhận các quan chức Venezuela và Mỹ đã liên lạc và đang nỗ lực “hợp tác và duy trì sự hiểu biết lẫn nhau”.
Khi được hỏi về triển vọng Venezuela trở thành một bang của Mỹ, Tổng thống lâm thời Rodriguez khẳng định chính phủ của bà đang làm việc với “chương trình hợp tác ngoại giao” với Mỹ.
Bà Rodriguez làm phó tổng thống từ năm 2018 và đã tuyên thệ nhậm chức tổng thống lâm thời hôm 5/1, tạm thời điều hành Venezuela sau khi Mỹ bắt giữ vợ chồng Tổng thống Venezuela Nicolas Maduro tại thủ đô Caracas trong chiến dịch đột kích bất ngờ.
Bà Rodriguez đã giám sát quá trình tan băng trong quan hệ Washington - Caracas kể từ khi lên nắm quyền, thông qua các cải cách mở cửa trở lại ngành khai thác mỏ và dầu khí của Venezuela cho các công ty nước ngoài, đặc biệt là từ Mỹ.
Phe đối lập Venezuela đã yêu cầu tổ chức bầu cử, trong khi bà Rodriguez nói rằng quá trình này sẽ diễn ra “vào một thời điểm nào đó”.
Kể từ khi Mỹ bắt giữ Tổng thống Maduro vào ngày 3/1, ông Trump nhiều lần đưa ra tuyên bố về việc kiểm soát quốc gia giàu dầu mỏ này.
Trong một bài đăng trên mạng xã hội vào tháng 3, nhà lãnh đạo Mỹ từng viết: “Những điều tốt đẹp đang xảy ra với Venezuela gần đây! Tôi tự hỏi điều kỳ diệu này là gì? Trở thành bang thứ 51, có ai muốn điều đó không?”.
Sau chiến dịch tập kích bắt giữ Tổng thống Maduro, Nhà Trắng đã tái khởi động quan hệ với Venezuela.
Một loạt quan chức cấp cao trong chính quyền Tổng thống Trump đã tới Venezuela, bao gồm Giám đốc CIA John Ratcliffe. Một chuyến bay thương mại của Mỹ đã hạ cánh xuống quốc gia Nam Mỹ này lần đầu tiên sau hơn 7 năm. Đại sứ quán Mỹ tại Venezuela gần đây cũng đã mở cửa trở lại.
Giới doanh nghiệp cho biết đây là sự khởi đầu của một kỷ nguyên hợp tác thương mại mới giữa Mỹ và Venezuela, quốc gia sở hữu trữ lượng dầu mỏ đã được xác minh lớn nhất thế giới.
Lực lượng Phòng vệ Israel (IDF) ngày 28/4 thông báo phát hiện hai đường hầm tách biệt của nhóm vũ trang Hezbollah ở độ sâu khoảng 25 m, trải dài tổng cộng hai km ở thị trấn Qantara, miền nam Lebanon. Lối vào hai đường hầm được ngụy trang kỹ lưỡng, bên trong có khoảng 30 phòng và 30 giếng kỹ thuật, một số giếng lắp bệ phóng rocket hướng về phía Israel.
Các công trình được xây dựng trong hơn một thập kỷ, nằm trong những hệ thống hầm ngầm dài nhất mà IDF phát hiện ở Lebanon từ trước tới nay. IDF đánh giá Hezbollah dự định sử dụng mạng lưới này làm nơi tập kết lực lượng với quy mô hàng trăm người và làm bàn đạp tấn công các thị trấn ở miền bắc Israel.
"Các thành viên đơn vị đặc nhiệm Radwan của Hezbollah gần đây dùng một trong hai đường hầm để tấn công Israel, gây ra mối đe dọa trực tiếp với thường dân và binh sĩ", IDF cho hay.
Binh sĩ Israel sau đó dùng khoảng 450 tấn thuốc nổ để đánh sập các công trình này.
Hezbollah cùng ngày tuyên bố tập kích lực lượng Israel tại Qantara. IDF cho biết vị trí của họ nhiều lần bị thiết bị bay không người lái (drone) mang thuốc nổ tấn công, một số phát nổ gần binh sĩ Israel và không gây thương vong.
Chiến sự ở Lebanon tái bùng phát hồi đầu tháng 3, sau khi nhóm vũ trang Hezbollah phóng rocket vào lãnh thổ Israel để trả đũa vụ lãnh tụ tối cao Iran Ali Khamenei bị hạ sát trong ngày đầu chiến sự Trung Đông. Israel đáp trả bằng các cuộc tập kích quy mô lớn trên khắp Lebanon và điều quân vào miền nam quốc gia láng giềng. Xung đột đã khiến gần 2.500 người thiệt mạng ở Lebanon.
IDF đang kiểm soát lãnh thổ sâu khoảng 5-10 km bên trong lãnh thổ Lebanon, tuyên bố mục tiêu nhằm bảo vệ miền bắc Israel khỏi các cuộc tấn công của Hezbollah. Quân đội Israel cũng cảnh báo người dân miền nam Lebanon không được tiến vào khu vực này.
Các vụ giao tranh giữa Hezbollah và IDF vẫn tiếp diễn, bất chấp lệnh ngừng bắn Israel - Lebanon có hiệu lực từ ngày 16/4 và đã được gia hạn thêm 3 tuần. Hezbollah gần đây nhiều lần dùng drone tấn công đối phương, trong đó vụ tập kích ngày 26/4 ở miền nam Lebanon đã khiến một binh sĩ Israel thiệt mạng và 6 người bị thương.
Thủ tướng Benjamin Netanyahu tuyên bố quân đội Israel sẽ tiếp tục nhắm mục tiêu vào hạ tầng của Hezbollah. "Chúng tôi đang phá hủy các cơ sở và hạ hàng chục tay súng đối phương, nhưng công việc vẫn chưa hoàn tất", ông nói.
"Iran đã chuyển phản hồi đối với đề xuất của Mỹ về việc chấm dứt chiến tranh thông qua bên trung gian là Pakistan", hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA đưa tin ngày 6/4.
Theo IRNA, đề xuất ngừng bắn mà Iran đưa ra gồm 10 điều khoản, trong đó Tehran bác bỏ một lệnh ngừng bắn tạm thời, nhấn mạnh "sự cần thiết phải chấm dứt chiến tranh về lâu dài, đồng thời tôn trọng các lợi ích của Iran".
Cùng với đó, Tehran đưa ra thêm loạt yêu cầu như chấm dứt xung đột trong khu vực, thiết lập cơ chế bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, tái thiết và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt với Iran.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với các phóng viên ở Nhà Trắng rằng thời hạn 20h giờ miền đông ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội) mà ông đưa ra để Iran chấp thuận thỏa thuận ngừng bắn và mở cửa eo biển Hormuz là "tối hậu thư cuối cùng".
Ông cho hay đề xuất ngừng bắn mà phía Iran đưa ra là đáng chú ý, nhưng "chưa đủ tốt" và chưa đáp ứng các yêu cầu của ông, nhưng không nêu cụ thể.
"Chiến sự có thể kết thúc rất nhanh chóng nếu Iran thực hiện điều cần phải làm. Họ phải làm một số điều nhất định. Họ biết điều đó. Tôi nghĩ rằng họ đang thương lượng một cách chân thành", ông Trump nói tại sự kiện thường niên ở Nhà Trắng nhân dịp Lễ Phục sinh. Tổng thống cũng bày tỏ phẫn nộ với chính quyền Iran, cảnh báo họ "sẽ phải trả giá đắt".
Trước đó, Reuters dẫn nguồn thạo tin ngày 6/4 nói sau các cuộc tiếp xúc xuyên đêm giữa Tư lệnh Lục quân Pakistan Asim Munir với Phó tổng thống Mỹ JD Vance, đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi, các bên đã hình thành được một khuôn khổ kế hoạch hành động.
Khuôn khổ này gồm ngừng bắn ngay lập tức, tiếp theo là đàm phán về một thỏa thuận hòa bình bao quát hơn, dự kiến hoàn tất trong vòng 15-20 ngày, nguồn tin nói.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei sau đó cho biết Tehran đã xây dựng lập trường và yêu cầu dựa trên lợi ích của mình, đồng thời chuyển nội dung này thông qua các bên trung gian. Chi tiết các đề xuất ngừng bắn của Iran sẽ được công bố vào thời điểm thích hợp.
Ông Baghaei nhấn mạnh các yêu cầu của Iran "không nên được hiểu là dấu hiệu nhượng bộ, mà là sự phản ánh niềm tin vào khả năng bảo vệ lập trường của mình". Ông thêm rằng những đề xuất trước đó của Mỹ, như kế hoạch 15 điểm, đã bị Tehran bác bỏ vì "quá đáng".
Phát ngôn viên lục quân Iran Mohammad Akraminia hôm nay tiếp tục khẳng định các lực lượng vũ trang Tehran sẽ tiếp tục cuộc chiến với Washington và Tel Aviv chừng nào giới lãnh đạo chính trị nước này còn cho là cần thiết.
"Kẻ thù chắc chắn sẽ phải hối hận sau cuộc chiến này, vì chúng tôi cần đạt được một trạng thái an ninh để không còn chứng kiến thêm một cuộc chiến nào nữa", ông Akraminia trả lời hãng tin ISNA.
Nhà Trắng ngày 6/4 xác nhận Mỹ đang xem xét một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 45 ngày với Iran, nhưng Tổng thống Trump "chưa phê duyệt" đề xuất này và chiến dịch quân sự vẫn tiếp diễn. Truyền thông Mỹ trước đó cho biết Washington đã nhận được đề xuất về lệnh ngừng bắn này do các bên trung gian đưa ra.
"Đây là một trong nhiều ý tưởng, và Tổng thống chưa phê duyệt. Chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng vẫn tiếp tục", một quan chức Nhà Trắng nói với AFP.
