GS Partha Pratim Pande, Hiệu trưởng Trường Khoa học và Kỹ thuật máy tính, Đại học Bang Washington (WSU, Mỹ), vừa thông báo việc TS Hoàng Trọng Nghĩa, cựu học sinh Trường phổ thông Năng khiếu, được trao giải thưởng sự nghiệp khoa học CAREER của National Science Foundation (NSF).
Trong thư chúc mừng, GS Pande nhấn mạnh TS Hoàng Trọng Nghĩa, giảng viên Trường Khoa học và Kỹ thuật máy tính, đang thực hiện các nghiên cứu trong lĩnh vực rộng của trí tuệ nhân tạo và học máy (AI/ML), đồng thời bày tỏ niềm tự hào trước thành tựu này.
Giải thưởng CAREER của NSF được xem là một trong những danh hiệu danh giá nhất dành cho các nhà khoa học trẻ tại Mỹ.
Không chỉ ghi nhận các công trình nghiên cứu xuất sắc, giải thưởng này còn thể hiện sự đầu tư dài hạn vào những nhà khoa học được kỳ vọng sẽ dẫn dắt các hướng nghiên cứu trong tương lai.
Mỗi giải thưởng có mức tài trợ khoảng 600.000 USD.
TS Trần Nam Dũng, Phó hiệu trưởng Trường phổ thông Năng khiếu, nhận định đây là sự đầu tư của Mỹ vào những bộ óc được kỳ vọng sẽ dẫn dắt các hướng nghiên cứu mới trong nhiều thập niên tới.
“Trong bối cảnh AI đang làm thay đổi thế giới, việc một nhà khoa học trẻ gốc Việt đoạt giải trong lĩnh vực AI và ML mang ý nghĩa đặc biệt, cho thấy trí tuệ Việt Nam không đứng ngoài dòng chảy khoa học toàn cầu”, ông Dũng nói.
Hoàng Trọng Nghĩa (sinh năm 1987) là cựu học sinh Trường phổ thông Năng khiếu, tốt nghiệp chương trình cử nhân tài năng công nghệ thông tin của Trường đại học Khoa học tự nhiên (Đại học Quốc gia TP.HCM) năm 2009.
Anh từng làm giảng viên Trường đại học Công nghệ thông tin (Đại học Quốc gia TP.HCM) và sau đó nhận bằng tiến sĩ khoa học máy tính tại Đại học Quốc gia Singapore năm 2014.
Sau khi hoàn thành tiến sĩ, Hoàng Trọng Nghĩa tiếp tục con đường nghiên cứu tại những trung tâm khoa học lớn của thế giới như nghiên cứu sau tiến sĩ tại Viện Công nghệ Massachusetts (MIT, Mỹ); nghiên cứu viên trưởng tại MIT-IBM Watson AI Lab, Amazon Web Services AI Labs.
Từ năm 2023, anh trở lại môi trường học thuật và xây dựng nhóm nghiên cứu AI tại Đại học Bang Washington.
TS Hoàng Trọng Nghĩa cũng là con trai của GS.TSKH Hoàng Văn Kiếm – nguyên Chủ tịch Hội đồng chức danh Giáo sư Nhà nước ngành công nghệ thông tin, chuyên gia nghiên cứu ứng dụng AI tại Việt Nam.
Các công trình của TS Hoàng Trọng Nghĩa tập trung vào những vấn đề nền tảng của học máy hiện đại, đặc biệt là trí tuệ nhân tạo có khả năng xử lý sự bất định.
Một hướng nghiên cứu quan trọng của anh là phát triển các mô hình AI có khả năng đánh giá mức độ chắc chắn của dự đoán (uncertainty-aware machine learning). Điều này đặc biệt quan trọng trong các lĩnh vực như y tế hoặc hệ thống tự động, nơi việc biết khi nào AI có thể sai là yếu tố then chốt để đảm bảo an toàn và độ tin cậy.
Bên cạnh đó, anh nghiên cứu về federated learning, một phương pháp huấn luyện mô hình AI từ dữ liệu phân tán mà không cần tập trung dữ liệu về một nơi. Cách tiếp cận này phù hợp với các lĩnh vực nhạy cảm như dữ liệu y tế, dữ liệu cá nhân và hệ thống thiết bị thông minh kết nối Internet.
Các nghiên cứu của TS Nghĩa đề xuất nhiều phương pháp giúp hệ thống học máy hoạt động hiệu quả trong điều kiện dữ liệu phân tán, không đồng nhất và thiếu hụt, đồng thời tối ưu các hệ thống phức tạp.
Ngoài ra anh cũng có nhiều đóng góp trong lĩnh vực black-box optimization, một hướng nghiên cứu quan trọng khi các nhà khoa học phải tối ưu những hệ thống quá phức tạp để có thể mô tả đầy đủ bằng mô hình toán học.
Những thuật toán này có thể được ứng dụng trong thiết kế vật liệu mới, tối ưu vi mạch và hệ thống điện tử, các hệ thống AI quy mô lớn; AI cho khoa học y sinh, dự đoán tương tác nguy hiểm giữa các loại thuốc, phân tích dữ liệu sinh học phức tạp…
Cơ quan Giáo dục New Zealand (ENZ) hôm 13.5 công bố dữ liệu mới nhất về số sinh viên quốc tế tại New Zealand trong năm 2025, ghi nhận có 92.580 du học sinh từ các quốc gia đến học vào năm ngoái. Con số này tăng 11% so với 2024 và đạt 80% so với mức đỉnh trước dịch Covid-19. Trong đó, người Việt chiếm khoảng 3% với 2.200 người, lần đầu tiên vượt mốc 2.000 kể từ năm 2021.
Thống kê mới từ ENZ chỉ ra đà tăng trưởng số lượng du học sinh Việt Nam tại New Zealand vẫn đang tiếp diễn từ 2022 tới nay. Con số hiện tại cũng đạt 72% so với mức đỉnh từng ghi nhận ở 2019 và tương đương với mức 9 năm trước. Kết quả trên là "trái ngọt" sau khi ENZ hồi năm 2024 cho biết sẽ tập trung đầu tư vào một số thị trường có "tiềm năng tăng trưởng", bao gồm Việt Nam, kéo theo đó là hàng loạt động thái mới.
Một số dấu ấn có thể kể tới là nước này đã thiết kế 2 chương trình học bổng chính phủ dành riêng cho học sinh Việt, bao gồm bậc trung học (NZSS) và ĐH (NZUA), bên cạnh bậc sau ĐH (Manaaki) vốn đã duy trì nhiều thập niên qua. ENZ thời gian qua còn thúc đẩy các trường ĐH và học viện "rộng cửa" tuyển du học sinh Việt thông qua điều chỉnh chính sách tuyển sinh và học bổng, đồng thời đưa nhiều đoàn giáo dục tới làm việc tại Việt Nam.
Bên cạnh đó, New Zealand vài năm trở lại đây cũng ban hành các chính sách mở rộng quyền làm việc cho du học sinh, mới đây nhất là với nhóm sinh viên nghề.
Cũng theo thống kê, người Việt du học New Zealand quan tâm nhiều nhất đến bậc ĐH khi các trường nước này ghi nhận có 1.335 du học sinh Việt vào 2025, tăng liên tục từ 2021 tới nay và lập kỷ lục cao nhất về số lượng trong hơn một thập kỷ qua. Điều này diễn ra sau khi cả 8 ĐH của New Zealand hồi năm 2024 công bố tuyển thẳng học sinh Việt Nam bằng kết quả học bạ thay vì yêu cầu học dự bị như trước.
Xếp sau đó là nhóm trường trung học với 370 người và nhóm cơ sở đào tạo tư thục với 295 người - tất cả đều có xu hướng tăng trong 4 năm trở lại đây, tuy nhiên vẫn còn kém xa mức đỉnh từng được thiết lập ở giai đoạn 2018-2019. Xếp cuối là các học viện công nghệ và kỹ thuật (110 người) với trường dạy tiếng Anh (100) - duy trì đà tăng trưởng khiêm tốn từ sau Covid-19 tới nay.
Tiến sĩ Linda Sissons, quyền Giám đốc điều hành ENZ, thông tin kết quả tăng trưởng chung phản ánh sự tăng trưởng ổn định của toàn ngành giáo dục quốc tế. Khảo sát ra mắt mới đây của ENZ về độ nhận diện và sức khỏe thương hiệu toàn cầu chỉ ra thêm rằng 22% học sinh, sinh viên quốc tế tiềm năng xếp New Zealand vào top 3 điểm đến du học hàng đầu.
"Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng gay gắt, chất lượng đào tạo cao, trải nghiệm học tập tốt và kết quả tốt nghiệp nhiều triển vọng của New Zealand là các yếu tố ảnh hưởng lớn nhất đến quyết định lựa chọn của du học sinh", tiến sĩ Sissons lý giải.
Theo trang Study in New Zealand do ENZ vận hành, học phí ĐH ở New Zealand dao động trong khoảng 35.000-55.000 NZD/năm (542-852 triệu đồng) ở bậc cử nhân, 20.000-45.000 NZD/năm (309-697 triệu đồng) ở bậc sau ĐH. Tuy nhiên nếu học tiến sĩ, sinh viên quốc tế chỉ cần đóng phí bằng sinh viên bản địa ở mức 6.500-7.500 NZD/năm (100-116 triệu đồng).
Về sinh hoạt phí, mức chi sẽ tùy thuộc vào khu vực. Với Auckland hay Wellington, hai nơi thu hút đông du học sinh Việt nhất, nhì với lần lượt 920, 355 người vào 2025, sinh hoạt phí rơi vào khoảng 20.000-27.000 NZD/năm (309-417 triệu đồng). Còn ở Otago, nơi có ít sinh viên quốc tế hơn, mức này sẽ dao động từ 18.000-21.000 NZD/năm (278-325 triệu đồng).
Chương trình Học bổng Thanh niên ASEAN (AYF), được thành lập vào năm 2018 trong nhiệm kỳ Chủ tịch ASEAN của Singapore, do Quỹ Quốc tế Singapore phối hợp tổ chức với Hội đồng Thanh niên quốc gia Singapore (NYC).
Mục tiêu của chương trình là thu hút và gắn kết các lãnh đạo trẻ ASEAN thông qua trải nghiệm học tập chuyên sâu, xây dựng và mạng lưới lãnh đạo thanh niên xuyên suốt các lĩnh vực ở Đông Nam Á và giới thiệu các cơ hội phát triển trong khu vực cho thanh niên ASEAN
Năm nay, AYF 2026 tiếp tục là chương trình phát triển lãnh đạo khu vực mang tính chọn lọc cao, nhằm bồi dưỡng và kết nối các nhà lãnh đạo trẻ ASEAN đến từ nhiều lĩnh vực khác nhau.
Đối tượng tham gia là những chuyên gia trong độ tuổi từ 27 đến 35, là công dân của các quốc gia thành viên ASEAN, có khả năng sử dụng tiếng Anh thành thạo.
Ứng viên được đề cử cần có thành tích nổi bật trong lĩnh vực hoạt động của mình, cùng tiềm năng đảm nhiệm các vị trí lãnh đạo quan trọng trong tương lai. Các học viên AYF trước đây bao gồm lãnh đạo cấp phòng trong cơ quan nhà nước, CEO và nhà sáng lập startup cấp quốc gia, đại diện các tổ chức xã hội dân sự, hoặc quản lý tại các doanh nghiệp tư nhân.
AYF 2026 sẽ diễn ra từ ngày 13 – 20.11, với nửa chặng đầu tại Singapore và phần còn lại tại Philippines.
Lấy cảm hứng từ chủ đề Năm Chủ tịch ASEAN 2026 của Philippines "Navigating Our Future, Together" (Cùng nhau định hướng tương lai), AYF 2026 tập trung vào ổn định khu vực, phát triển kinh tế và trao quyền cộng đồng trong ASEAN.
Sau chương trình, các học viên được khuyến khích hợp tác triển khai các dự án khu vực hoặc song phương. Các sáng kiến có thể nhận hỗ trợ từ Quỹ Thanh niên Singapore – ASEAN (SAYF) hoặc Quỹ Tác động AYF. Ngoài ra, học viên sẽ có cơ hội tái kết nối thông qua nhiều vai trò như diễn giả, điều phối viên hoặc người tham gia các nền tảng liên quan.
Những ứng viên trúng tuyển sẽ được tài trợ các chi phí chính như chỗ ở, đi lại và ăn uống.
Ứng viên đăng ký trực tuyến tại: go.gov.sg/ayf-apply trước chủ nhật, ngày 24.5.
GS. TS Chử Đức Trình, Hiệu trưởng trường Đại học Công nghệ, Đại học Quốc gia Hà Nội, đưa ra nhận định trên, bên lề hội thảo "Thúc đẩy phát triển thế hệ tương lai: Hợp tác bán dẫn Hà Lan - Việt Nam", ngày 15/4.
Ông Trình cho biết bán dẫn là lĩnh vực khó. Như tại trường Đại học Công nghệ, có sinh viên giỏi phải học đi học lại ba lần mới có thể nắm vững, hoàn thành một môn liên quan.
Để học được, sinh viên phải giỏi kiến thức cơ bản từ thời phổ thông như Toán, Vật lý, các môn tự nhiên, tiếng Anh, thậm chí cả Văn để có thể trình bày những hiểu biết của mình.
Theo ông Trình, cũng vì yêu cầu cao, Bộ Giáo dục và Đào tạo đã đưa ra chuẩn chương trình đào tạo về vi mạch, bán dẫn. Thí sinh đăng ký các ngành ở lĩnh vực này phải có điểm thi tốt nghiệp THPT môn Toán trong top 20% cao nhất cả nước, đồng thời tổng điểm ba môn theo tổ hợp trong nhóm 25%.
Sau khi đỗ đại học, ông Trình cho rằng sinh viên phải chăm chỉ, có đam mê theo đuổi lĩnh vực này, đồng thời chú trọng củng cố và nâng cao nền tảng bằng cách học tập thật tốt các kiến thức, kỹ năng ở trường.
Ông Trình nhấn mạnh sinh viên cần tránh bẫy đi làm sớm từ năm 2-3 đại học, bỏ bê chương trình học những năm cuối, dẫn đến tuột kiến thức nền tảng, không thể ra trường đúng hạn.
Nói thêm, ông Phùng Việt Thắng, Giám đốc Intel Việt Nam, cho rằng điều quan trọng với nhân lực ngành bán dẫn là sự sẵn sàng. Theo ông, về cơ bản, sinh viên mới tốt nghiệp đại học không thể phù hợp hoàn toàn với vị trí nào ở doanh nghiệp mà cần được đào tạo thêm, thậm chí đào tạo lại.
"Tuy nhiên, việc đó nhanh hay lâu, nhiều hay ít là phụ thuộc vào sự sẵn sàng của các bạn", ông Thắng nói, cho hay sự sẵn sàng ở đây là việc tận dụng các cơ hội tiếp cận với doanh nghiệp trong ngành bán dẫn để học hỏi, chủ động tham gia nghiên cứu, thực hành ở phòng thí nghiệm và dành thời gian ở đó nhiều hơn những gì đang làm.
Ông đánh giá các phòng thí nghiệm trong trường đại học hiện tốt hơn rất nhiều so với trước đây, với nhiều trang thiết bị hiện đại. Việc sinh viên đặt trí tò mò vào đó sẽ giúp có những trải nghiệm, nền tảng hữu ích cho công việc thực tế trong tương lai.
Theo Bộ Giáo dục và Đào tạo, năm học 2024-2025, gần 19.000 sinh viên nhập học các ngành phù hợp lĩnh vực bán dẫn, chiếm khoảng 10% số theo học khối ngành STEM.
Ông Chử Đức Trình nói đây là số sinh viên của 38 ngành, trong đó có cả Khoa học máy tính, Kỹ thuật máy tính, Cơ điện tử, Kỹ thuật Điện tử - Viễn thông, chứ không riêng của chương trình đào tạo mang tên Vi mạch, bán dẫn.
Trong khi đó, theo chương trình "Phát triển nguồn nhân lực ngành công nghiệp bán dẫn đến năm 2030, định hướng đến năm 2050", Việt Nam đặt mục tiêu đào tạo ít nhất 50.000 kỹ sư ngành bán dẫn, trong đó có 15.000 kỹ sư thiết kế vi mạch, 35.000 kỹ sư trong các công đoạn sản xuất, đóng gói.
Để thu hút sinh viên các ngành gần làm việc trong lĩnh vực bán dẫn, ông Trình cho rằng rất cần sự định hướng của các trường đại học. Một trong các cách tốt nhất là liên kết với các doanh nghiệp nhằm gửi sinh viên đi thực tập, phối hợp hoàn thiện chương trình đào tạo sao cho phù hợp với thực tiễn, từ đó sinh viên hình dung tốt hơn và yêu thích hơn.
