Một vết nứt (đới tách giãn) đang hoạt động đã chạm đến “ngưỡng tới hạn” và sẽ sớm đứt gãy, hình thành nên một đại dương mới ở châu Phi, trang Science Alert ngày 1.5 dẫn nghiên cứu mới được đăng trên chuyên san khoa học Nature Communications cho biết. Khu vực này gọi là đới tách giãn Turkana, kéo dài khoảng 500 km từ Kenya sang Ethiopia và là một phần của đới tách giãn Đông Phi.
Tuy nhiên, từ “sớm” ở đây chỉ mang tính tương đối vì quá trình này vẫn sẽ mất vài triệu năm nữa. Đó là thời gian quá dài đối với loài người nhưng chỉ là một “cái chớp mắt” so với quy mô thời gian địa chất.
Sự sắp xếp các lục địa hiện tại của trái đất có vẻ là cố định đối với chúng ta, nhưng chúng luôn chuyển động dù cực kỳ chậm chạp.
Hơn 200 triệu năm trước, tất cả các lục địa đều gắn liền thành một siêu lục địa (Pangea) nhưng sau đó dần tách rời ra. Trong tương lai, các lục địa được dự báo sẽ tụ họp lại với nhau một lần nữa. Khi các mảng kiến tạo va chạm, núi non hình thành. Khi các mảng kiến tạo tách rời, đại dương ra đời.
Đới tách giãn Đông Phi là một minh chứng rõ rệt cho sự tách rời. Mảng châu Phi hiện đang tách thành 2, gồm mảng Nubian khổng lồ ở phía tây (chiếm phần lớn lục địa) và mảng Somalia nhỏ hơn ở phía đông (bao gồm phần lớn bờ biển phía đông và đảo Madagascar).
Trong nghiên cứu mới, các nhà khoa học tập trung vào đới tách giãn Turkana. Nhóm nghiên cứu đã phân tích các phép đo địa chấn và tính toán độ dày của lớp vỏ tại đây.
Sự tách giãn lục địa là quá trình xảy ra khi lớp vỏ trái đất bắt đầu bị kéo giãn ra, theo ông Christian Rowan, nhà địa chất học tại Đại học Columbia (Mỹ) và là tác giả chính của nghiên cứu. Khi đó, lớp vỏ bắt đầu nứt vỡ, đứt gãy và sụt xuống trong quá trình bị kéo giãn, từ đó hình thành hệ thống đới tách giãn.
Turkana là khu vực tách giãn đang hoạt động duy nhất trên trái đất hiện nay thể hiện hiện tượng “thắt cổ chai” (necking), một giai đoạn địa chất mà các bồn đại dương mới được hình thành. Tất cả các quá trình như biến dạng, đứt gãy và tích tụ trầm tích đều tập trung trong một khu vực, khiến lớp vỏ trái đất mỏng đi đáng kể, theo Rowan. Khi lớp vỏ bị kéo giãn liên tục đến mức vỡ hoàn toàn, lớp vỏ đại dương mới có thể được hình thành.
Trong vài triệu năm tới, khu vực này sẽ hoàn tất giai đoạn “thắt cổ chai” và bước vào giai đoạn tiếp theo là đại dương hóa. Lớp vỏ sẽ giãn ra mỏng đến mức magma phun trào từ bên dưới, sau đó tụ lại và nguội đi để tạo thành lòng chảo. Đây sẽ là đáy biển mới khi nước từ Ấn Độ Dương bắt đầu tràn vào. Quá trình này đã bắt đầu diễn ra tại vùng trũng Afar ở Đông Bắc Phi, gần biển Đỏ.
Lâu nay, các nhà khoa học cho rằng Đông Phi vẫn đang ở giai đoạn mới bắt đầu giãn tách nhưng nghiên cứu mới chỉ ra rằng thực tế quá trình này đã tiến đến giai đoạn “thắt cổ chai” từ 4 triệu năm trước.
Trước đây, vùng trũng Afar (Ethiopia) được coi là nơi duy nhất sắp thành biển. Tuy nhiên, nghiên cứu này cho thấy vùng Turkana ở phía nam cũng đang tiến triển rất sát nút, mở ra khả năng toàn bộ dải Đông Phi sẽ bị nước biển tràn vào sớm hơn các mô hình cũ dự báo.
“Chúng tôi nhận thấy rằng sự rạn nứt trong khu vực này đang ở giai đoạn tiến triển hơn, và lớp vỏ trái đất tại đây mỏng hơn so với những gì mọi người từng công nhận. Đông Phi đã tiến xa hơn trong quá trình phân tách so với những suy nghĩ trước đây”, ông Rowan cho biết.
Ngay buổi tối đầu tiên tôi vừa đến khu Arlington (bang Virginia) - thuộc vùng đô thị Washington mở rộng, chị chủ nhà trọ đã than thở về tình hình vật giá leo thang, giá xăng tăng. Đều làm việc cho Ngân hàng Thế giới (WB), cả hai vợ chồng chị đều tỏ ra bất bình trước các chính sách của Tổng thống Trump.
Cuộc chiến Iran đã khiến cho giá cả, nhất là xăng dầu, tăng cao trên toàn thế giới. Trong đó, giá xăng máy bay tăng thêm hơn 100% so với trước khi bùng nổ xung đột Iran vào ngày 28.2. Bởi thế, giá vé máy bay tôi mua lần này cũng cao hơn khoảng 35% so với hồi năm ngoái cho cùng tuyến bay. Tuy tự chủ nguồn cung ở tỷ lệ rất cao, giá xăng ở Mỹ vẫn tăng thêm gần 30% so với trước xung đột Trung Đông.
Giá cả tăng lên được xem là một trong những nguyên nhân khiến sự ủng hộ dành cho Tổng thống Trump tiếp tục ở mức thấp. Ngày 22.4, Đài Fox News - một kênh truyền hình được xem là "thân" với Tổng thống Trump - công bố kết quả khảo sát mới nhất được thực hiện từ ngày 17 - 20.4 cho thấy có đến 56% ý kiến đánh giá cho rằng Tổng thống Trump điều hành đất nước không hiệu quả.
Kết quả này tiêu cực hơn cả các cuộc khảo sát dành cho Tổng thống Joe Biden giai đoạn thấp điểm hồi tháng 9.2022 là 52% và dành cho Tổng thống Barack Obama thời thấp điểm vào tháng 5.2015 là 53%. Ngược lại, tỷ lệ ủng hộ chính sách điều hành của Tổng thống Trump ở mức 43%, cao hơn mức 38% của Tổng thống Biden nhưng thấp hơn mức 44% của Tổng thống Obama ở những giai đoạn đã đề cập.
Chi tiết hơn, Tổng thống Trump nhận được đánh giá tiêu cực về chính sách liên quan vấn đề nhập cư (46% tán thành, 54% không tán thành), Trung Quốc (42-57), chính sách đối ngoại (40-60), Iran (37-63), kinh tế (34-66), chi tiêu chính phủ (33-67) và lạm phát (28-72). Đánh giá tích cực duy nhất của ông là về an ninh biên giới (53-47).
Tổng thống Trump đang chịu chỉ trích từ những người ủng hộ ông. Mới đây nhất, ông Tucker Carlson, từng là một người dẫn chương trình nổi tiếng của Fox News, đã lên tiếng chỉ trích Tổng thống Trump.
Từng ủng hộ nhiệt thành và tham gia cố vấn cho ông Trump, đồng thời là người góp phần quan trọng định hướng tư tưởng phong trào MAGA (Làm cho nước Mỹ vĩ đại trở lại), ông Tucker Carlson ngày 21.4 đã đăng đàn xin lỗi vì vai trò của mình trong việc giúp Tổng thống Trump đắc cử nhiệm kỳ 2. Cho biết bản thân bị giày vò trong thời gian dài vì điều đó, ông Carlson khẳng định cuộc chiến Iran do Tổng thống Trump phát động là "hoàn toàn xấu xa". Không những vậy, ông Carlson cùng người anh em ruột lên tiếng nghi ngờ về vụ ám sát nhằm vào ông Trump hồi tháng 7.2024 - vụ việc đã gây tác động tích cực cho chiến thắng của Tổng thống Trump trong cuộc bầu cử tổng thống vào 4 tháng sau đó. Nghi vấn này gần đây cũng được đề cập công khai bởi một số "thành viên cốt cán" của MAGA.
Trước anh em nhà Carlson, một số "thành viên cốt cán" khác cũng đã quay lưng với đương kim chủ nhân Nhà Trắng. Từ tháng 11 năm ngoái, bà Marjorie Taylor Greene lên tiếng xin lỗi vì đã "góp phần vào chính trị độc hại" khi hỗ trợ Tổng thống Trump trước đó. Từng là những cộng sự thân thiết, bà Greene và ông Trump căng thẳng với nhau từ năm ngoái, ông đã gọi bà là "kẻ phản bội".
Tương tự, nhà phân tích chính trị Candace Owens từ năm ngoái cũng đã lên tiếng cho biết bản thân rất "xấu hổ" vì đã ủng hộ Tổng thống Trump trong lần tấn công Iran hồi tháng 5.2025. Hay nhà báo - luật sư Megyn Kelly, nằm trong danh sách 100 người ảnh hưởng nhất do Tạp chí Time bình chọn hồi năm 2014 và 2025 - trước đây cũng là người ủng hộ nhiệt thành của ông, vừa qua đã lên tiếng chỉ trích Tổng thống Trump về cuộc chiến Iran cũng như phát biểu của ông về Giáo hoàng Leo XIV.
Dù từng ủng hộ ông Trump nhưng người dẫn chương trình truyền thanh nổi tiếng Alex Jones cùng bà Greene và bà Owens đều đã lên tiếng kêu gọi nội các đương nhiệm Nhà Trắng phối hợp phế truất Tổng thống Trump theo Tu chính án số 25.
Ngay trong nội bộ các chính trị gia đảng Cộng hòa, mức độ ủng hộ dành cho Tổng thống Trump cũng đã giảm sút nghiêm trọng. Trong cuộc thăm dò do CNN thực hiện hồi tháng 3.2025, Tổng thống Trump đạt 92% sự ủng hộ của đảng Cộng hòa. Đặc biệt, có đến 64% dành sự tán thành rất cao cho chính sách của Tổng thống Trump. Nhưng qua cuộc thăm dò vào tháng 3 vừa qua, các tỷ lệ vừa nêu lần lượt chỉ còn 80% và 43%.
Nhưng tất nhiên, nhiều người dân Mỹ vẫn tiếp tục dành sự ủng hộ nhiệt thành cho đương kim chủ nhân Nhà Trắng. Điển hình, khi gặp tôi, một người bạn là luật sư khá có tiếng ở khu vực Virginia - vùng phụ cận thủ đô Washington D.C đã liên tục đưa ra những lời khen tặng hết mực cho Tổng thống Trump. Người bạn này mở các trang mạng để dẫn chứng những thông tin tốt đẹp về ông Trump và không ngừng chỉ trích các kênh thông tin trái chiều là "fake news" (tin giả).
Theo Live Science hôm 19.4, bản đồ 3D về vũ trụ, dù lớn nhất trong phân khúc này, vẫn mới phản ánh một phần nhỏ của cái nhìn toàn diện và ấn tượng nhất về vũ trụ từ trước đến nay.
Trong đó, vũ trụ là một cấu trúc dạng mạng lưới khổng lồ cấu tạo từ các thiên hà, kéo dài ngược về gần thời điểm khai sinh mọi thứ.
Mỗi một chấm nhỏ trên bản đồ đại diện cho một thiên hà được lập bản đồ bởi DESI, dự án quốc tế được Phòng thí nghiệm Quốc gia Lawrence Berkeley thuộc Bộ Năng lượng Mỹ vận hành. DESI nhận được sự hợp tác của hơn 900 nhà khoa học từ hơn 70 tổ chức trên toàn thế giới.
Cuộc khảo sát kéo dài 5 năm, bắt đầu từ 2021 đến nay, ban đầu đặt mục tiêu thu thập dữ liệu của 34 triệu thiên hà và chuẩn tinh. Đến nay, DESI trên thực tế đã ghi nhận hơn 47 triệu thiên hà, cùng với hơn 20 triệu ngôi sao gần thuộc Dải Ngân hà.
Thông qua bản đồ, các nhà khoa học có thể "nhìn ngược dòng thời gian" và tái dựng quá trình tiến hóa của vũ trụ. Kết quả là DESI mang đến một góc nhìn ba chiều không chỉ cho thấy vị trí của các thiên hà mà còn cách thức chúng di chuyển và kết thành nhóm theo thời gian.
Trên hết, bản đồ còn đóng vai trò quan trọng trong công cuộc nghiên cứu năng lượng tối, dạng lực bí ẩn được cho là đang thúc đẩy sự giãn nở đang tăng tốc của vũ trụ. Năng lượng tối chiếm khoảng 70% vũ trụ, và đến nay bản chất và sự phân bố của nó vẫn là một trong những câu hỏi lớn nhất chưa có lời giải của vật lý hiện đại.
DESI dự kiến sẽ tiếp tục quan sát bầu trời đến năm 2028, hứa hẹn căng rộng bản đồ thêm khoảng 20% so với hiện nay.
"Iran đã chuyển phản hồi đối với đề xuất của Mỹ về việc chấm dứt chiến tranh thông qua bên trung gian là Pakistan", hãng thông tấn nhà nước Iran IRNA đưa tin ngày 6/4.
Theo IRNA, đề xuất ngừng bắn mà Iran đưa ra gồm 10 điều khoản, trong đó Tehran bác bỏ một lệnh ngừng bắn tạm thời, nhấn mạnh "sự cần thiết phải chấm dứt chiến tranh về lâu dài, đồng thời tôn trọng các lợi ích của Iran".
Cùng với đó, Tehran đưa ra thêm loạt yêu cầu như chấm dứt xung đột trong khu vực, thiết lập cơ chế bảo đảm lưu thông an toàn qua eo biển Hormuz, tái thiết và dỡ bỏ các lệnh trừng phạt với Iran.
Trong khi đó, Tổng thống Mỹ Donald Trump nói với các phóng viên ở Nhà Trắng rằng thời hạn 20h giờ miền đông ngày 7/4 (7h ngày 8/4 giờ Hà Nội) mà ông đưa ra để Iran chấp thuận thỏa thuận ngừng bắn và mở cửa eo biển Hormuz là "tối hậu thư cuối cùng".
Ông cho hay đề xuất ngừng bắn mà phía Iran đưa ra là đáng chú ý, nhưng "chưa đủ tốt" và chưa đáp ứng các yêu cầu của ông, nhưng không nêu cụ thể.
"Chiến sự có thể kết thúc rất nhanh chóng nếu Iran thực hiện điều cần phải làm. Họ phải làm một số điều nhất định. Họ biết điều đó. Tôi nghĩ rằng họ đang thương lượng một cách chân thành", ông Trump nói tại sự kiện thường niên ở Nhà Trắng nhân dịp Lễ Phục sinh. Tổng thống cũng bày tỏ phẫn nộ với chính quyền Iran, cảnh báo họ "sẽ phải trả giá đắt".
Trước đó, Reuters dẫn nguồn thạo tin ngày 6/4 nói sau các cuộc tiếp xúc xuyên đêm giữa Tư lệnh Lục quân Pakistan Asim Munir với Phó tổng thống Mỹ JD Vance, đặc phái viên Mỹ về Trung Đông Steve Witkoff và Ngoại trưởng Iran Abbas Araqchi, các bên đã hình thành được một khuôn khổ kế hoạch hành động.
Khuôn khổ này gồm ngừng bắn ngay lập tức, tiếp theo là đàm phán về một thỏa thuận hòa bình bao quát hơn, dự kiến hoàn tất trong vòng 15-20 ngày, nguồn tin nói.
Người phát ngôn Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei sau đó cho biết Tehran đã xây dựng lập trường và yêu cầu dựa trên lợi ích của mình, đồng thời chuyển nội dung này thông qua các bên trung gian. Chi tiết các đề xuất ngừng bắn của Iran sẽ được công bố vào thời điểm thích hợp.
Ông Baghaei nhấn mạnh các yêu cầu của Iran "không nên được hiểu là dấu hiệu nhượng bộ, mà là sự phản ánh niềm tin vào khả năng bảo vệ lập trường của mình". Ông thêm rằng những đề xuất trước đó của Mỹ, như kế hoạch 15 điểm, đã bị Tehran bác bỏ vì "quá đáng".
Phát ngôn viên lục quân Iran Mohammad Akraminia hôm nay tiếp tục khẳng định các lực lượng vũ trang Tehran sẽ tiếp tục cuộc chiến với Washington và Tel Aviv chừng nào giới lãnh đạo chính trị nước này còn cho là cần thiết.
"Kẻ thù chắc chắn sẽ phải hối hận sau cuộc chiến này, vì chúng tôi cần đạt được một trạng thái an ninh để không còn chứng kiến thêm một cuộc chiến nào nữa", ông Akraminia trả lời hãng tin ISNA.
Nhà Trắng ngày 6/4 xác nhận Mỹ đang xem xét một thỏa thuận ngừng bắn kéo dài 45 ngày với Iran, nhưng Tổng thống Trump "chưa phê duyệt" đề xuất này và chiến dịch quân sự vẫn tiếp diễn. Truyền thông Mỹ trước đó cho biết Washington đã nhận được đề xuất về lệnh ngừng bắn này do các bên trung gian đưa ra.
"Đây là một trong nhiều ý tưởng, và Tổng thống chưa phê duyệt. Chiến dịch Cơn thịnh nộ Kinh hoàng vẫn tiếp tục", một quan chức Nhà Trắng nói với AFP.
