Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 3/4 thông báo bắn rơi một tiêm kích tàng hình F-35 ở miền trung nước này bằng “hệ thống phòng không tiên tiến”. Tuy nhiên, dựa vào hình ảnh các mảnh vỡ do Tehran công bố, giới quan sát xác định máy bay bị hạ là tiêm kích F-15E Mỹ đồn trú tại căn cứ không quân Lakenheath ở Anh, không phải F-35.
Truyền thông Mỹ sau đó dẫn lời các quan chức giấu tên nước này xác nhận một tiêm kích F-15E đã bị Iran bắn rơi, hai phi công phải nhảy dù trên lãnh thổ đối phương. Quân đội Mỹ đã mở chiến dịch tìm kiếm và giải cứu thành công một phi công, song chưa tìm thấy người còn lại.
IRGC cho biết đang lùng sục ở khu vực gần nơi tiêm kích Mỹ rơi xuống ở tây nam Iran. Thống đốc vùng này cam kết khen thưởng cho ai bắt hoặc hạ được “lực lượng của kẻ thù”. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf mỉa mai rằng chiến dịch của Mỹ – Israel đã bị hạ cấp từ nhằm mục đích “thay đổi chế độ” xuống thành tìm kiếm phi công.
Adam Smith, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ trong Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ, cho rằng cục diện trên bàn đàm phán sẽ thay đổi hoàn toàn nếu Iran tìm thấy phi công F-15E đang mất tích. Nếu bắt được tù binh là phi công, Iran hoàn toàn có thể đưa ra những điều kiện đàm phán bất lợi với phía Mỹ.
Nhưng mọi chuyện chưa dừng lại ở đó. Chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn tiếp tục khiến Mỹ hứng chịu tổn thất về khí tài.
Trong quá trình bay thấp để sẵn sàng yểm trợ hỏa lực cho lực lượng tìm kiếm phi công chiếc F-15E, một cường kích A-10 Mỹ đã bị trúng đạn ở vùng trời phía nam Iran, NBC News dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết. Phi công đã cố gắng điều khiển máy bay rời khỏi không phận Iran, bay về phía nam qua eo biển Hormuz để vào vùng trời Kuwait trước khi phóng ghế thoát hiểm và hiện an toàn.
Hai quan chức Mỹ còn nói với Reuters rằng hai trực thăng thuộc đội tìm kiếm đã trúng hỏa lực Iran, song đã rời khỏi không phận nước này thành công. Một quan chức cho biết những người có mặt trên hai máy bay vẫn an toàn, nhưng ít nhất một quân nhân đã bị thương.
Theo dữ liệu từ trang theo dõi hàng không FlightRadar24, một tiêm kích F-16CJ Mỹ đã bật mã phát đáp “7700”, được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, khi rời không phận Iran và Iraq.
Một máy bay tiếp dầu KC-135R Mỹ cũng phát tín hiệu khẩn nguy không lâu sau khi cất cánh khỏi thành phố Tel Aviv ở Israel. Chưa rõ nguyên nhân đến hai tình huống trên và tình trạng hiện tại của hai máy bay.
IRGC cùng ngày 3/4 còn tuyên bố bắn rơi thêm hai máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper trên bầu trời tỉnh Isfahan. Mỗi chiếc MQ-9 có giá xuất xưởng khoảng 30 triệu USD. Đài CBS tuần trước cho biết Mỹ đã mất ít nhất 16 phi cơ này kể từ đầu xung đột.
Những tổn thất này hoàn toàn trái ngược với tuyên bố trước đó của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng năng lực quân sự của Iran gần như đã bị xóa sổ và Mỹ sắp hoàn thành các mục tiêu chiến lược của cuộc chiến.
“Đây là ngày đen tối với không quân Mỹ”, Press TV, kênh truyền thông bằng tiếng Anh của truyền hình nhà nước Iran, tuyên bố.
Không quân Mỹ trước đó từng mất 3 tiêm kích F-15E trong một ngày, song là vì bị đồng minh Kuwait bắn nhầm chứ không phải do Iran hạ. Sự việc hôm 3/4 được cho là lần đầu tiên máy bay có người lái của Mỹ bị bắn rơi trên vùng trời Iran kể từ khi xung đột bùng phát.
Theo thống kê của CNN, Mỹ đã mất ít nhất 7 máy bay có người lái kể từ đầu xung đột. Ngoài số phi cơ nêu trên, một máy bay tiếp dầu KC-135 đã bị rơi tại Iraq và một phi cơ cảnh báo sớm E-3 Sentry bị phá hủy tại căn cứ không quân ở Arab Saudi.
Lầu Năm Góc và Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, chưa đưa ra bình luận.
Giới quan sát trước đó nhận định không quân Mỹ sẽ gặp nhiều nguy hiểm hơn sau khi bắt đầu thâm nhập sâu vào miền đông Iran, nơi tập trung nhiều hệ thống phòng không di động vốn “thoắt ẩn, thoắt hiện” và khó bị tiêu diệt.
“Các tổ hợp phòng không di động sở hữu khả năng xuất hiện ở gần như mọi nơi và khiến tổ bay có rất ít thời gian phản ứng. Những hệ thống này có thể ẩn mình rất kỹ và sẽ tiếp tục hiện diện trên chiến trường rất lâu sau khi những trận địa phòng không cố định bị phá hủy hoàn toàn”, bình luận viên Tyler Rogoway của chuyên trang quân sự War Zone cho hay.
Trước khi tiêm kích F-15E và cường kích A-10 bị bắn rơi, một tiêm kích F-35A Mỹ cũng đã phải hạ cánh khẩn cấp sau khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên bầu trời Iran, nghi do trúng hỏa lực của đối phương. Video do IRGC công bố cho thấy cảm biến hồng ngoại bám bắt chiếc F-35A, trước khi tên lửa phòng không phát nổ ở khoảng cách gần và khiến nó bị hư hại.
Theo Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD), chiến đấu cơ Mỹ hiện làm nhiệm vụ ở độ cao thấp hơn nên dễ bị tên lửa Iran nhắm mục tiêu. Taleblu cho rằng tiêm kích F-15E có thể đã bị xe phòng không của Iran nhắm bắn, song khả năng lớn hơn là Tehran đã sử dụng tên lửa phòng không vác vai.
Vũ khí này khó bị phát hiện hơn và là minh chứng cho thấy phòng không Iran vẫn “rất nguy hiểm”, dù đã suy yếu nhiều sau các cuộc tập kích liên tục của Mỹ – Israel. “Đây là chính quyền đang phải chiến đấu để tồn tại”, Taleblu cho hay.
Tướng Alireza Elhami, chỉ huy Căn cứ Phòng không Liên quân Iran, cho hay lực lượng nước này đang “săn lùng” máy bay Mỹ bằng “khí tài và phương pháp mới”, nhưng không nêu cụ thể. “Điều này đã khiến kẻ thù bối rối và hoang mang”, tướng Elhami nói.
Tuy nhiên, Mark Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng chiến dịch của không quân Mỹ tới nay vẫn có thể coi là thành công về mặt quân sự, bất chấp những tổn thất trong ngày 3/4.
Ông cho biết tỷ lệ máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Đức trong Thế chiến II từng có thời điểm là 3%, tương đương khoảng 350 phi cơ trong cuộc chiến hiện nay tại Trung Đông. Tỷ lệ này được coi là “chấp nhận được” trong các cuộc giao tranh khốc liệt.
“Nhưng vẫn còn yếu tố chính trị, do người dân Mỹ đã quen với những cuộc chiến hầu như không có thương vong, chưa kể một bộ phận lớn dư luận không ủng hộ chiến dịch. Đối với họ, bất kỳ tổn thất nào cũng đều là không thể chấp nhận”, Cancian cho hay.
Tại cuộc họp báo ngày 9-4, Bộ trưởng Quốc phòng Anh John Healey nói rằng trong chiến dịch kéo dài hơn một tháng, tàu chiến và máy bay tuần tra biển P8 của nước này đã "theo dõi và ngăn chặn bất kỳ hoạt động nguy hiểm nào" của ba tàu ngầm Nga.
Ông Healey không tiết lộ chính xác địa điểm diễn ra chiến dịch, cho biết nó không diễn ra trong lãnh hải của Anh mà trong vùng đặc quyền kinh tế kéo dài 200 hải lý tính từ bờ biển Anh, hoặc khu vực tiếp giáp với ranh giới vùng đặc quyền của các quốc gia khác. Chiến dịch cũng có sự tham gia của Na Uy và các đồng minh không nêu tên.
Dù nói rằng không có bằng chứng nào cho thấy các tàu Nga đã gây thiệt hại cho cơ sở hạ tầng dưới biển, Bộ trưởng Quốc phòng Anh nói rằng việc này sẽ gửi một thông điệp tới Tổng thống Nga Vladimir Putin.
"Chúng tôi thấy hoạt động của các ông trên các đường cáp và đường ống dẫn dầu của chúng tôi, và các ông nên biết rằng bất kỳ nỗ lực nào nhằm phá hoại chúng sẽ không được dung thứ và sẽ phải chịu hậu quả nghiêm trọng", Hãng tin AFP dẫn lời ông Healey.
"Chúng tôi đã vạch trần những hoạt động bí mật đó. Chúng tôi đã nói rõ với ông ta và các tàu ngầm của ông ta rằng chúng tôi đã theo dõi chúng từng bước một", ông Healey nói thêm, cho rằng hành động của Nga diễn ra "trong khi các nước đang hướng sự chú ý về Trung Đông".
Theo London, các tàu của Nga bị phát hiện bao gồm một tàu ngầm tấn công chạy bằng năng lượng hạt nhân lớp Akula và hai tàu ngầm chuyên dụng từ Cục Nghiên cứu biển sâu (GUGI).
GUGI nằm trong số những cơ sở bí mật nhất của Nga, chịu trách nhiệm giám sát dưới bề mặt đại dương và các tàu ngầm do thám mini chạy bằng năng lượng hạt nhân hoạt động ở vùng nước sâu, theo các chuyên gia quốc phòng.
Tàu ngầm tấn công của Nga có thể là "mồi nhử để đánh lạc hướng" cho hai tàu chuyên dụng, vốn "được thiết kế để khảo sát cơ sở hạ tầng dưới nước trong thời bình và phá hoại chúng trong thời chiến", ông Healey nói.
"Những kim tự tháp này là của chúng tôi, là lịch sử của chúng tôi, là bản sắc của chúng tôi", Mostafa, 65 tuổi, nói khi đứng cạnh những cấu trúc đá sa thạch sẫm màu của quần thể lăng mộ Bajrawiya thuộc Vùng Meroe, di sản thế giới được UNESCO công nhận.
Mostafa là người kế thừa của gia tộc làm nghề trông giữ các kim tự tháp Meroe cổ đại. Mặc đồ trắng, hình bóng ông nổi bật khi đi lại giữa khu lăng mộ 2.400 tuổi, nơi có 140 kim tự tháp được xây dựng trong thời kỳ Meroitic của Vương quốc Kush.
Không có cái nào còn nguyên vẹn. Một số bị chặt cụt phần chóp, số khác chỉ còn là đống đổ nát. Chúng bị người châu Âu dùng thuốc nổ phá hủy vào những năm 1800 khi tới Sudan săn lùng kho báu, sau đó bị mưa gió và bão cát của sa mạc bào mòn suốt hai thế kỷ.
Cách thủ đô Khartoum ba giờ lái xe, nơi đây từng là điểm tham quan di sản thu hút nhiều khách nhất Sudan. Sau ba năm chiến tranh giữa quân đội Sudan và Lực lượng Hỗ trợ Nhanh (RSF), khu vực này chỉ còn tiếng gầm gừ của một con lạc đà phá vỡ sự im lặng.
Nhà khảo cổ học kiêm giám đốc khu di tích Mahmoud Soliman vừa dẫn đoàn phóng viên đi tham quan vừa giải thích về chế độ kế vị theo mẫu hệ của vương quốc Kush, các tuyến đường thương mại và mối quan hệ với nước láng giềng Ai Cập.
"Đây có lẽ là lần thứ tư tôi dẫn người đi tham quan kể từ khi chiến tranh bùng nổ", ông nói.
Ông cùng Mostafa và nhà khảo cổ trẻ Mohamed Mubarak thay phiên trông coi khu di tích, xoay xở từng nguồn lực ít ỏi để ngăn chặn mưa và cát xâm thực. Trừ một lượng khách nhỏ đến trong thời gian ngắn vào đầu cuộc chiến, chủ yếu là người sơ tán tìm việc làm, khu di tích bây giờ gần như bỏ hoang.
"Thời trước chiến tranh, cuối tuần nào cũng có những chuyến xe buýt chở 200 người từ Khartoum đến", Soliman nhớ lại.
Ông giải thích rằng các di tích của Sudan từng trải qua một thời kỳ hồi sinh sau cuộc nổi dậy 2018-2019, khi giới trẻ Sudan xuống đường biểu tình phản đối cựu tổng thống Omar al-Bashir.
"Tổ phụ Taharqa, Tổ mẫu Kandaka", là câu khẩu hiệu được dùng nhiều nhất khi đó. Taharqa là một Pharaoh của Kush, còn Kandaka là danh hiệu của các vị nữ vương cổ đại, cũng được dùng để tôn vinh những người phụ nữ là biểu tượng của cuộc cách mạng.
"Người trẻ bắt đầu quan tâm đến khu di tích nhiều hơn, họ tổ chức các chuyến đi đến các địa danh du lịch và tìm hiểu về đất nước mình", Soliman nói.
Người dân làng Tarabil gần đó, ngôi làng theo tiếng địa phương nghĩa là kim tự tháp, từng sống dựa hoàn toàn vào việc bán đồ lưu niệm và cho thuê lạc đà.
Vào một ngày lộng gió tháng 4, Khaled Abdelrazek, 45 tuổi, vội vã chạy đến khu di tích ngay khi nghe tin có khách. Anh ngồi xổm ở lối vào, khoe với phóng viên những mô hình kim tự tháp bằng đá sa thạch thủ công và nhớ về thời kỳ có "hàng chục người trong làng tôi cùng bán hàng".
Trước chiến tranh, nơi này từng đón các đoàn làm phim tài liệu và tổ chức lễ hội âm nhạc, nhưng tất cả đều tan biến khi chiến tranh nổ ra vào những ngày cuối của tháng Ramadan.
"Trước đây, tôi tự hào vì giúp mọi người hiểu thêm về cội nguồn", Mubarak, người gắn bó với nơi này từ năm 2018, tâm sự. "Bây giờ ai cũng chỉ lo chạy ăn, chạy mặc và tìm chỗ trú thân. Nhưng di sản này cũng quan trọng lắm chứ. Chúng ta phải giữ gìn cho con cháu đời sau, không thể nhìn nó bị tàn phá được".
Giữa những triền đồi đá sa thạch đen nhấp nhô, các kim tự tháp kiêu hãnh hiện ra với mỗi điện thờ nhỏ ở phía trước. Khung cảnh thật ngoạn mục nhưng Soliman nói rằng mắt ông chỉ nhìn thấy những hiểm nguy: "Vết nứt kia là mới phải không? Đống cát kia có bị dịch chuyển không? Giàn giáo đường ống ở lối vào hầm mộ đó có cần làm lại trước mùa mưa không?".
"Tôi nghĩ nếu các kim tự tháp được giữ nguyên trạng từ đầu, chúng ta đã không đối mặt tất cả những vấn đề này", Mubarak nói.
Kim tự tháp Sudan nhỏ và dốc hơn so với những người hàng xóm ở Ai Cập, vốn được thiết kế để "chẻ" những cơn bão cát và thoát nước mưa, nhưng mỗi vết nứt giờ đây là một tử huyệt.
Kim tự tháp lớn nhất trong quần thể thuộc về Nữ vương Amanishakheto, người trị vì vào thế kỷ thứ I, nhưng giờ đây chỉ còn là một hố cát. Năm 1834, thợ săn kho báu người Italy Giuseppe Ferlini đã dùng thuốc nổ phá hủy hàng chục kim tự tháp và san phẳng lăng mộ của Nữ vương để cướp đi số trang sức tùy táng quý giá. Kho báu này hiện được trưng bày tại các bảo tàng ở Berlin và Munich, Đức.
Dẫu vậy, bức tường bao quanh đền thờ của bà vẫn đứng vững, khắc họa hình ảnh nữ vương cầm giáo chế ngự quân thù.
Soliman chỉ cho phóng viên thêm nhiều phù điêu khác: thần sư tử Apademak và các họa tiết chung với Ai Cập, bao gồm thần Amun và Anubis, hoa sen và chữ tượng hình.
Ông khao khát ngày khách du lịch và các nhà khảo cổ quay trở lại.
"Đó chỉ là một giấc mơ xa vời, nhưng tôi thực sự hy vọng một ngày nào đó chúng tôi có thể trùng tu bài bản cho những kim tự tháp này", ông nói, không dám cho phép mình hy vọng quá nhiều. "Nơi này rất tiềm năng".
Sau khi kết thúc các hoạt động tại Bắc Kinh trong khuôn khổ chuyến thăm cấp nhà nước đến Trung Quốc, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng phu nhân sáng 16/4 tới thăm và làm việc tại thành phố Nam Ninh bằng tàu cao tốc, theo TTXVN.
Trên tàu, lãnh đạo doanh nghiệp ngành đường sắt Trung Quốc đã báo cáo nhanh với Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm về sự phát triển của ngành đường sắt Trung Quốc. Tính đến đầu năm 2026, hệ thống đường sắt đang vận hành của Trung Quốc đạt tổng chiều dài 165.000 km. Trong đó, đường sắt cao tốc khoảng 54.000 km, dẫn đầu thế giới và chiếm hơn 70% tổng chiều dài đường sắt cao tốc toàn cầu.
Từ khi ban hành Quy hoạch mạng lưới đường sắt trung và dài hạn năm 2004, Trung Quốc đã nhanh chóng xây dựng mạng lưới đường sắt kết nối rộng khắp các khu đô thị lớn và hiện đại hàng đầu thế giới, với tỷ lệ kết nối đến các thành phố có 200.000 dân cư trở lên đạt 99%; hơn 130 địa phương cấp huyện trên toàn quốc đã có đường sắt. Tổng chiều dài đường sắt vận hành của Trung Quốc đã tăng từ 68.700 km trong năm 2000 lên 165.000 km hiện nay, tương đương khoảng 2,4 lần.
Trung Quốc vạch ra lộ trình đến hết năm 2035 sẽ hình thành mạng lưới giao thông hiện đại, chất lượng cao, với tổng chiều dài khoảng 700.000 km. Trong đó, đường sắt đạt tổng chiều dài 200.000 km, đóng vai trò chủ đạo trong tổng thể hệ thống giao thông, qua đó kết nối toàn bộ các đơn vị hành chính cấp huyện trở lên, cửa khẩu biên giới, các khu vực cơ sở hạ tầng quan trọng.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm bày tỏ ấn tượng về quá trình phát triển mạng lưới đường sắt cao tốc của Trung Quốc. Lãnh đạo Việt Nam mong muốn hai nước tiếp tục tăng cường hợp tác kết nối giao thông, bao gồm đường sắt, vì sự phát triển xanh và tăng trưởng quốc gia.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đề nghị lãnh đạo ngành đường sắt và các doanh nghiệp Trung Quốc chia sẻ kinh nghiệm và hỗ trợ, tham gia cùng Việt Nam trong quá trình xây dựng, chuyển giao công nghệ cho các dự án đường sắt quan trọng tại Việt Nam.
Hồi tháng 3, tại buổi kiểm tra thực tế về tình hình triển khai hợp tác, kết nối đường sắt Việt Nam - Trung Quốc tại tỉnh Lạng Sơn, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm khẳng định hợp tác song phương trong lĩnh vực đường sắt là nhu cầu và cơ hội.
Tổng Bí thư, Chủ tịch nước cho rằng nếu thực hiện tốt, quản trị đúng, đây sẽ là một trong những không gian hợp tác thiết thực, giúp giảm chi phí logistics, thời gian vận chuyển, thúc đẩy thương mại và phát triển kinh tế biên giới, nâng cao năng lực thông quan, giảm ùn tắc tại cửa khẩu đường bộ, đồng thời kết nối Việt Nam với mạng lưới vận tải đường sắt Á - Âu.
