Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) hôm 3/4 thông báo bắn rơi một tiêm kích tàng hình F-35 ở miền trung nước này bằng “hệ thống phòng không tiên tiến”. Tuy nhiên, dựa vào hình ảnh các mảnh vỡ do Tehran công bố, giới quan sát xác định máy bay bị hạ là tiêm kích F-15E Mỹ đồn trú tại căn cứ không quân Lakenheath ở Anh, không phải F-35.
Truyền thông Mỹ sau đó dẫn lời các quan chức giấu tên nước này xác nhận một tiêm kích F-15E đã bị Iran bắn rơi, hai phi công phải nhảy dù trên lãnh thổ đối phương. Quân đội Mỹ đã mở chiến dịch tìm kiếm và giải cứu thành công một phi công, song chưa tìm thấy người còn lại.
IRGC cho biết đang lùng sục ở khu vực gần nơi tiêm kích Mỹ rơi xuống ở tây nam Iran. Thống đốc vùng này cam kết khen thưởng cho ai bắt hoặc hạ được “lực lượng của kẻ thù”. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf mỉa mai rằng chiến dịch của Mỹ – Israel đã bị hạ cấp từ nhằm mục đích “thay đổi chế độ” xuống thành tìm kiếm phi công.
Adam Smith, thành viên cấp cao của đảng Dân chủ trong Ủy ban Quân vụ Hạ viện Mỹ, cho rằng cục diện trên bàn đàm phán sẽ thay đổi hoàn toàn nếu Iran tìm thấy phi công F-15E đang mất tích. Nếu bắt được tù binh là phi công, Iran hoàn toàn có thể đưa ra những điều kiện đàm phán bất lợi với phía Mỹ.
Nhưng mọi chuyện chưa dừng lại ở đó. Chiến dịch tìm kiếm quy mô lớn tiếp tục khiến Mỹ hứng chịu tổn thất về khí tài.
Trong quá trình bay thấp để sẵn sàng yểm trợ hỏa lực cho lực lượng tìm kiếm phi công chiếc F-15E, một cường kích A-10 Mỹ đã bị trúng đạn ở vùng trời phía nam Iran, NBC News dẫn lời một quan chức Mỹ cho biết. Phi công đã cố gắng điều khiển máy bay rời khỏi không phận Iran, bay về phía nam qua eo biển Hormuz để vào vùng trời Kuwait trước khi phóng ghế thoát hiểm và hiện an toàn.
Hai quan chức Mỹ còn nói với Reuters rằng hai trực thăng thuộc đội tìm kiếm đã trúng hỏa lực Iran, song đã rời khỏi không phận nước này thành công. Một quan chức cho biết những người có mặt trên hai máy bay vẫn an toàn, nhưng ít nhất một quân nhân đã bị thương.
Theo dữ liệu từ trang theo dõi hàng không FlightRadar24, một tiêm kích F-16CJ Mỹ đã bật mã phát đáp “7700”, được dùng trong trường hợp khẩn nguy trên không, khi rời không phận Iran và Iraq.
Một máy bay tiếp dầu KC-135R Mỹ cũng phát tín hiệu khẩn nguy không lâu sau khi cất cánh khỏi thành phố Tel Aviv ở Israel. Chưa rõ nguyên nhân đến hai tình huống trên và tình trạng hiện tại của hai máy bay.
IRGC cùng ngày 3/4 còn tuyên bố bắn rơi thêm hai máy bay không người lái (UAV) MQ-9 Reaper trên bầu trời tỉnh Isfahan. Mỗi chiếc MQ-9 có giá xuất xưởng khoảng 30 triệu USD. Đài CBS tuần trước cho biết Mỹ đã mất ít nhất 16 phi cơ này kể từ đầu xung đột.
Những tổn thất này hoàn toàn trái ngược với tuyên bố trước đó của Tổng thống Mỹ Donald Trump rằng năng lực quân sự của Iran gần như đã bị xóa sổ và Mỹ sắp hoàn thành các mục tiêu chiến lược của cuộc chiến.
“Đây là ngày đen tối với không quân Mỹ”, Press TV, kênh truyền thông bằng tiếng Anh của truyền hình nhà nước Iran, tuyên bố.
Không quân Mỹ trước đó từng mất 3 tiêm kích F-15E trong một ngày, song là vì bị đồng minh Kuwait bắn nhầm chứ không phải do Iran hạ. Sự việc hôm 3/4 được cho là lần đầu tiên máy bay có người lái của Mỹ bị bắn rơi trên vùng trời Iran kể từ khi xung đột bùng phát.
Theo thống kê của CNN, Mỹ đã mất ít nhất 7 máy bay có người lái kể từ đầu xung đột. Ngoài số phi cơ nêu trên, một máy bay tiếp dầu KC-135 đã bị rơi tại Iraq và một phi cơ cảnh báo sớm E-3 Sentry bị phá hủy tại căn cứ không quân ở Arab Saudi.
Lầu Năm Góc và Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở Trung Đông, chưa đưa ra bình luận.
Giới quan sát trước đó nhận định không quân Mỹ sẽ gặp nhiều nguy hiểm hơn sau khi bắt đầu thâm nhập sâu vào miền đông Iran, nơi tập trung nhiều hệ thống phòng không di động vốn “thoắt ẩn, thoắt hiện” và khó bị tiêu diệt.
“Các tổ hợp phòng không di động sở hữu khả năng xuất hiện ở gần như mọi nơi và khiến tổ bay có rất ít thời gian phản ứng. Những hệ thống này có thể ẩn mình rất kỹ và sẽ tiếp tục hiện diện trên chiến trường rất lâu sau khi những trận địa phòng không cố định bị phá hủy hoàn toàn”, bình luận viên Tyler Rogoway của chuyên trang quân sự War Zone cho hay.
Trước khi tiêm kích F-15E và cường kích A-10 bị bắn rơi, một tiêm kích F-35A Mỹ cũng đã phải hạ cánh khẩn cấp sau khi thực hiện nhiệm vụ chiến đấu trên bầu trời Iran, nghi do trúng hỏa lực của đối phương. Video do IRGC công bố cho thấy cảm biến hồng ngoại bám bắt chiếc F-35A, trước khi tên lửa phòng không phát nổ ở khoảng cách gần và khiến nó bị hư hại.
Theo Behnam Ben Taleblu, giám đốc cấp cao về chương trình Iran tại Quỹ Phòng vệ Dân chủ (FDD), chiến đấu cơ Mỹ hiện làm nhiệm vụ ở độ cao thấp hơn nên dễ bị tên lửa Iran nhắm mục tiêu. Taleblu cho rằng tiêm kích F-15E có thể đã bị xe phòng không của Iran nhắm bắn, song khả năng lớn hơn là Tehran đã sử dụng tên lửa phòng không vác vai.
Vũ khí này khó bị phát hiện hơn và là minh chứng cho thấy phòng không Iran vẫn “rất nguy hiểm”, dù đã suy yếu nhiều sau các cuộc tập kích liên tục của Mỹ – Israel. “Đây là chính quyền đang phải chiến đấu để tồn tại”, Taleblu cho hay.
Tướng Alireza Elhami, chỉ huy Căn cứ Phòng không Liên quân Iran, cho hay lực lượng nước này đang “săn lùng” máy bay Mỹ bằng “khí tài và phương pháp mới”, nhưng không nêu cụ thể. “Điều này đã khiến kẻ thù bối rối và hoang mang”, tướng Elhami nói.
Tuy nhiên, Mark Cancian, cố vấn cấp cao tại Trung tâm Nghiên cứu Chiến lược và Quốc tế (CSIS), cho rằng chiến dịch của không quân Mỹ tới nay vẫn có thể coi là thành công về mặt quân sự, bất chấp những tổn thất trong ngày 3/4.
Ông cho biết tỷ lệ máy bay chiến đấu Mỹ bị bắn rơi trên bầu trời Đức trong Thế chiến II từng có thời điểm là 3%, tương đương khoảng 350 phi cơ trong cuộc chiến hiện nay tại Trung Đông. Tỷ lệ này được coi là “chấp nhận được” trong các cuộc giao tranh khốc liệt.
“Nhưng vẫn còn yếu tố chính trị, do người dân Mỹ đã quen với những cuộc chiến hầu như không có thương vong, chưa kể một bộ phận lớn dư luận không ủng hộ chiến dịch. Đối với họ, bất kỳ tổn thất nào cũng đều là không thể chấp nhận”, Cancian cho hay.
Mặt trăng đang trở thành "bàn đạp" chiến lược cho tham vọng chinh phục vũ trụ của nhân loại. Không còn là cuộc chơi của riêng hai siêu cường Mỹ và Trung Quốc, kỷ nguyên đa cực năm 2026 chứng kiến hàng loạt quốc gia từ châu Á đến châu Âu sở hữu tham vọng khai phá nguồn tài nguyên vô tận tại cực Nam của "chị Hằng".
Đầu tiên phải kể đến Trung Quốc với chiến lược "Hằng Nga" (Chang'e) nhất quán trong suốt 2 thập niên qua, từ việc đưa xe tự hành xuống để nghiên cứu bề mặt mặt trăng hồi năm 2019, sau đó là thu thập mẫu vật và đưa về lại trái đất nghiên cứu vào năm 2024. Trong năm 2026, sứ mạng Chang'e 7 dự kiến đổ bộ xuống cực Nam mặt trăng với một tổ hợp thiết bị khổng lồ để tìm kiếm nước đá trong các miệng hố vĩnh cửu bằng một "tàu thăm dò dạng bay" độc đáo.
Những robot tiền trạm này mang trọng trách xác lập nền móng vững chắc cho Trạm nghiên cứu quốc tế ILRS mà Bắc Kinh đang ráo riết xây dựng cùng Nga để đối trọng với phương Tây.
Trong khi đó, Mỹ vẫn duy trì vị thế dẫn đầu thông qua chương trình Artemis táo bạo và tốn kém. Chương trình này không chỉ đặt mục tiêu đưa con người trở lại bề mặt chị Hằng sau hơn nửa thế kỷ mà còn thiết lập "cảng hàng không" vũ trụ đầu tiên, nơi các phi hành gia có thể sinh hoạt, nghiên cứu và tiếp nhiên liệu trước khi dấn thân vào những hành trình xa hơn như sao Hỏa.
Ấn Độ đang khẳng định mình là một cường quốc vũ trụ hiệu quả với chi phí tối ưu nhất thế giới. Sau thành công rực rỡ của Chandrayaan-3 đưa thành công tàu đổ bộ và xe tự hành xuống mặt trăng hồi năm 2023, Ấn Độ đang dồn lực cho sứ mạng Chandrayaan-4 nhằm trình diễn khả năng cất cánh từ bề mặt mặt trăng để mang mẫu vật về trái đất. Nước này đã công khai đặt mục tiêu đưa phi hành gia Ấn Độ đặt chân lên cung trăng vào năm 2040, một cột mốc đầy tự hào cho quốc gia tỉ dân này.
Nhật Bản cũng chọn cho mình một lối đi riêng bằng cách tập trung tối đa vào công nghệ hạ cánh chính xác tuyệt đối và robot thông minh. Tiếp nối kỳ tích của tàu đổ bộ SLIM hồi năm 2024, các kỹ sư Nhật Bản đang phối hợp cùng tập đoàn Toyota để phát triển loại xe tự hành có buồng áp suất cực lớn, cho phép con người sống bên trong nhiều ngày mà không cần mặc đồ bảo hộ.
Nhật Bản đóng vai trò là "cánh tay phải" công nghệ không thể thiếu trong liên minh Artemis, đảm nhận các hệ thống kiểm soát môi trường và hỗ trợ sự sống phức tạp. Sự hợp tác này giúp Nhật Bản đổi lấy các suất bay lên mặt trăng cho phi hành gia nước này trên phi thuyền của Mỹ.
Từ vị trí "kẻ đến sau", Nga đang nỗ lực khôi phục vị thế thông qua sứ mạng Luna-Glob, bất chấp nhiều thách thức. Sau những trục trặc trong quá khứ, Moscow đang đặt kỳ vọng lớn vào vệ tinh Luna 26 để lập bản đồ khoáng sản và thiết lập mạng lưới liên lạc cho các trạm đổ bộ tương lai tại cực Nam mặt trăng. Hiện nay, Nga đang thắt chặt hợp tác chiến lược với Trung Quốc để tạo thành một liên minh không gian Á - Âu mạnh mẽ, sẵn sàng cạnh tranh trực tiếp về các chuẩn mực pháp lý ngoài không gian.
Cuối cùng, không thể không nhắc đến sự góp mặt của châu Âu và các quốc gia mới nổi như UAE, đang làm thay đổi diện mạo cuộc đua. Trong khi Cơ quan Vũ trụ Châu Âu (ESA) cung cấp các mô-đun dịch vụ thiết yếu cho tàu Orion của Mỹ, thì UAE lại gây bất ngờ khi chuẩn bị phóng xe tự hành Rashid 2 lên mặt sau của mặt trăng. Sự đa dạng này cho thấy mặt trăng không còn là vùng đất xa lạ của riêng ai mà đang dần trở thành một phần không thể tách rời của nền kinh tế toàn cầu trong tương lai gần.
Cuộc đua năm 2026 không chỉ là chuyện cắm cờ khẳng định chủ quyền như nửa thế kỷ trước mà là bài toán về sự tồn vong và thịnh vượng lâu dài của mỗi quốc gia. Dẫu sự cạnh tranh đang diễn ra gay gắt, nhân loại vẫn rất cần một tiếng nói chung về pháp lý để đảm bảo nguồn tài nguyên quý báu tại đây được chia sẻ công bằng. Chỉ khi gạt bỏ những toan tính vị kỷ, con người mới thực sự biến mặt trăng thành nhịp cầu hòa bình nối liền các hành tinh trong Hệ mặt trời.
Bộ Y tế Tây Ban Nha ngày 13.5 cho biết trường hợp mới nhất được xác nhận là một công dân nước này, có kết quả dương tính với vi rút Hanta sau khi được sơ tán khỏi tàu MV Hondius. Bệnh nhân đang được cách ly tại một bệnh viện ở Madrid, theo AP. Tại Pháp, một hành khách nhiễm vi rút đang được hỗ trợ sự sống tại bệnh viện ở Paris. Bộ trưởng Y tế Pháp Stéphanie Rist ngày 13.5 cho biết tình trạng của người này đang xấu đi.
"Hiện chưa có dấu hiệu cho thấy chúng ta đang chứng kiến sự khởi đầu của một đợt bùng phát lớn hơn", Tổng giám đốc WHO Tedros Adhanom Ghebreyesus nói. Tuy nhiên, ông cảnh báo tình hình vẫn có thể thay đổi do thời gian ủ bệnh dài, và có thể xuất hiện thêm ca bệnh trong những tuần tới.
Trong khi đó, Bộ Y tế Argentina ngày 13.5 cho hay một nhóm chuyên gia sẽ được cử đi trong những ngày tới để điều tra nguồn gốc dịch bệnh. Đây là đợt bùng phát vi rút Hanta đầu tiên được ghi nhận trên tàu du lịch và hiện chưa có thuốc đặc trị hay vắc xin cho vi rút này.
Trong một diễn biến khác, nhà chức trách Pháp ngày 13.5 yêu cầu hơn 1.700 hành khách và thủy thủ đoàn trên du thuyền Ambition của Hãng Ambassador Cruise Line (Anh) ở lại trên tàu, sau khi khoảng 80 người xuất hiện các triệu chứng nhiễm trùng đường tiêu hóa cấp tính, theo AFP. Cơ quan y tế khu vực khẳng định hiện không có cơ sở để liên hệ tình hình trên tàu Ambition với ổ dịch vi rút Hanta trên du thuyền MV Hondius. Đến ngày 14.5, giới chức Pháp cho phép các hành khách không có triệu chứng rời du thuyền.
Sáng qua, Trung Quốc tổ chức lễ đón cấp nhà nước Tổng thống Mỹ Donald Trump, với đầy đủ đội danh dự, quân nhạc và thảm đỏ tại quảng trường Thiên An Môn ở thủ đô Bắc Kinh. Sau đó, hội nghị thượng đỉnh Trung - Mỹ diễn ra tại Đại lễ đường nhân dân.
Phát biểu mở đầu cuộc họp, Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình hoan nghênh phái đoàn Mỹ và nói rằng thế giới một lần nữa đứng trước một ngã rẽ mới. "Liệu Trung Quốc và Mỹ có thể vượt qua "bẫy Thucydides" và xây dựng một mối quan hệ nước lớn kiểu mới hay không? Đó là đáp án mà lãnh đạo các nước lớn cần cùng nhau viết câu trả lời", theo ông Tập. "Bẫy Thucydides" là khái niệm nhằm cảnh báo nguy cơ xảy ra xung đột trong thời kỳ mà một cường quốc lâu năm bị thách thức bởi một quyền lực mới đang nổi lên. Theo nhà khoa học chính trị người Mỹ Graham Allison đặt ra trong cuốn sách Định mệnh chiến tranh, chiếc "bẫy Thucydides" đang hiện hữu là Mỹ và Trung Quốc.
Về phần mình, Tổng thống Trump dành nhiều lời ca ngợi đối với Chủ tịch Tập, gọi ông Tập là nhà lãnh đạo vĩ đại, và cuộc gặp thượng đỉnh này là "lớn nhất từng diễn ra". Sau đó, theo thông cáo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Tập cho biết những cuộc đàm phán hôm 13.5 tại Hàn Quốc giữa các nhóm kinh tế và thương mại song phương về tổng thể đã đạt được những kết quả tích cực và cân bằng.
Sau cuộc gặp thượng đỉnh kéo dài hơn 2 giờ, ông Tập lên tiếng ca ngợi "một định hướng mới" trong quan hệ với Mỹ, theo đó đề ra cách tiếp cận kết hợp hợp tác với cạnh tranh được kiểm soát.
Theo CCTV dẫn thông báo của Bộ Ngoại giao Trung Quốc, ông Tập cho hay cả hai nhà lãnh đạo đều nhất trí việc thiết lập một mối quan hệ mang tính xây dựng và chiến lược sẽ dẫn dắt quan hệ song phương trong 3 năm tới và xa hơn nữa.
Ông Tập kêu gọi hai nước mở rộng hoạt động trao đổi và hợp tác trong lĩnh vực thương mại, y tế, nông nghiệp, du lịch, giao lưu nhân dân và thực thi pháp luật. Nhà lãnh đạo Trung Quốc cũng cho hay đã trao đổi quan điểm với Tổng thống Trump về các cuộc xung đột ở Trung Đông, Ukraine và những vấn đề liên quan đến bán đảo Triều Tiên.
Tuy nhiên, ông Tập cũng nhấn mạnh Mỹ "cần hết sức thận trọng" khi xử lý vấn đề Đài Loan. "Câu hỏi về Đài Loan là vấn đề quan trọng nhất trong quan hệ Trung - Mỹ. Nếu xử lý không thỏa đáng, hai nước có thể xảy ra va chạm hoặc thậm chí rơi vào xung đột, đẩy toàn bộ quan hệ song phương vào tình thế vô cùng nguy hiểm", CCTV dẫn lời ông Tập.
Trong lúc chụp ảnh với Chủ tịch Tập tại di tích Thiên Đàn chiều qua, Tổng thống Trump đã không trả lời câu hỏi của phóng viên về việc hai nhà lãnh đạo có thảo luận về Đài Loan hay không, theo Reuters. Bản thông cáo của Nhà Trắng sau hội nghị thượng đỉnh cũng không đề cập vấn đề này, chỉ đưa ra nhận định chung rằng cuộc gặp diễn ra tốt đẹp.
"Tổng thống Trump đã có cuộc gặp tốt đẹp với Chủ tịch Tập. Hai bên thảo luận những biện pháp nhằm tăng cường hợp tác kinh tế", theo Nhà Trắng. Bên cạnh đó, hai nhà lãnh đạo đồng ý rằng eo biển Hormuz cần được mở cửa để đảm bảo hoạt động lưu thông hàng hải tự do. Thông cáo cũng cho biết ông Trump và ông Tập đã thảo luận về thúc đẩy nỗ lực chấm dứt tình trạng những hóa chất dùng để sản xuất chất fentanyl gây nghiện bị tuồn vào Mỹ, cũng như đẩy mạnh các thương vụ Trung Quốc mua nông sản Mỹ.
