Cá mờm cơm (cá mờm sữa), hay còn được biết đến với tên gọi cá trỏng mờm, có thân hình nhỏ bé chỉ dài khoảng 3 phân, màu trắng bạc, thịt trong suốt. Đặc điểm nổi bật của loại cá này là phần bụng trắng như hạt cơm, đôi mắt to đen, giúp cá quan sát tốt khi bơi lội.
Cá mờm cơm có phần đầu nhỏ, miệng nhô lên, vảy tròn mỏng dễ rụng, sống chủ yếu thành bầy đàn lớn ở các con sông và kênh rạch vùng đồng bằng sông Cửu Long.
Tại Việt Nam, cá mờm cơm được tìm thấy nhiều ở sông Vàm Nao, sông Tiền, sông Hậu,… và được khai thác từ tháng 4 đến tháng 8 âm lịch mỗi năm. Loại cá này dễ dàng đánh bắt bằng lưới dày và dài, thường sống theo bầy đàn lớn lên tới hàng ngàn cá thể, tạo nên cảnh tượng sôi động dưới lòng sông.
Cá mờm cơm có thể chế biến thành nhiều món ăn ngon, phù hợp với khẩu vị của nhiều người như:
Rim chua ngọt: Cá được rim với nước mắm, đường, giấm, tạo nên hương vị chua chua ngọt ngọt, thơm ngon, ăn kèm cơm trắng rất bắt cơm.
Rim mỡ hành: Món ăn đơn giản nhưng đậm đà với cá mờm cơm rim cùng mỡ hành, tạo nên hương vị béo ngậy, thơm phức, hấp dẫn cả người lớn và trẻ em.
Chiên giòn: Cá mờm cơm chiên giòn, ăn kèm với nước mắm chua ngọt hoặc tương ớt. Khi ăn, cảm nhận được vị giòn tan, ngọt bùi từ cá, rất thích hợp cho những bữa tiệc nhẹ hay làm món ăn vặt.
Nộm xoài: Cá mờm cơm kết hợp với xoài xanh, rau thơm, lạc rang, tạo nên món nộm xoài giòn giòn, chua chua, ngọt ngọt, là món khai vị hấp dẫn.
Canh chua: Cá mờm cơm nấu canh chua với cà chua, dứa, giá đỗ, rau thơm, tạo nên món canh chua thanh mát, ngọt dịu, rất phù hợp cho những ngày hè oi bức.
Cá mờm cơm được chế biến thành nhiều món ăn bắt mắt, đưa cơm. Ảnh: Quà Huế.
Cá mờm cơm không chỉ ngon mà còn giàu giá trị dinh dưỡng. Theo các chuyên gia, loại cá này chứa hàm lượng canxi cao, giúp tăng cường sức khỏe xương khớp, rất phù hợp cho trẻ em và người già. Cá mờm cơm cũng giàu protein, omega-3, vitamin và khoáng chất, giúp cải thiện sức khỏe tim mạch, hỗ trợ chức năng não bộ và tăng cường hệ miễn dịch. Thịt cá mềm, không xương cứng, dễ tiêu hóa và có thể xay nhuyễn, thích hợp cho trẻ nhỏ.
Nhờ chứa vitamin A và các dưỡng chất tốt cho mắt, ăn cá mờm cơm có thể giúp cải thiện thị lực và bảo vệ mắt khỏi các bệnh liên quan đến lão hóa.
Bổ sung canxi, tốt cho xương và răng: Cá mờm cơm nổi bật với hàm lượng canxi rất cao, vượt trội hơn so với nhiều loại cá khác. Canxi có vai trò quan trọng trong việc hình thành và duy trì hệ xương chắc khỏe, đặc biệt cần thiết cho trẻ em đang trong giai đoạn phát triển chiều cao. Ở người lớn tuổi, việc bổ sung canxi từ cá mờm cơm giúp ngăn ngừa tình trạng loãng xương, đau nhức khớp và gãy xương do tuổi tác.
Bảo vệ tim mạch, giảm mỡ máu: Một trong những thành phần quý giá của cá mờm cơm chính là axit béo omega-3. Chất này có tác dụng làm giảm lượng cholesterol xấu (LDL) và tăng cholesterol tốt (HDL) trong máu, nhờ đó hỗ trợ tuần hoàn máu và giảm áp lực cho tim. Bổ sung cá mờm cơm vào bữa ăn giúp ngăn ngừa các bệnh lý về tim mạch như xơ vữa động mạch, huyết áp cao hay đột quỵ.
Cải thiện thị lực, bảo vệ đôi mắt: Ngoài canxi và omega-3, cá mờm cơm còn chứa lượng vitamin A và các chất chống oxy hóa dồi dào. Vitamin A vốn nổi tiếng là dưỡng chất quan trọng đối với mắt, giúp duy trì thị lực sáng rõ và ngăn ngừa các bệnh liên quan đến lão hóa như thoái hóa điểm vàng hay khô mắt. Theo lương y Bùi Hồng Minh, vitamin và dưỡng chất trong cá mờm cơm giúp làm chậm quá trình suy giảm thị lực ở người cao tuổi, đồng thời cải thiện sức khỏe mắt ở trẻ nhỏ.
Tăng cường hệ miễn dịch, hỗ trợ tạo máu: Thịt cá mờm cơm chứa nhiều protein chất lượng cao cùng vitamin B12, sắt và kẽm – những dưỡng chất cần thiết cho quá trình tạo hồng cầu. Nhờ đó, cá mờm cơm giúp phòng ngừa thiếu máu, hỗ trợ cơ thể khỏe mạnh và tăng cường sức đề kháng. Khi hệ miễn dịch hoạt động tốt, cơ thể sẽ có khả năng chống lại vi khuẩn, virus và giảm nguy cơ mắc các bệnh nhiễm trùng.
Dễ tiêu hóa, phù hợp với nhiều đối tượng: Khác với nhiều loại cá biển có xương cứng, thịt cá mờm cơm mềm, ít xương dăm, dễ ăn và dễ tiêu hóa. Nhờ ưu điểm này, cá mờm cơm trở thành lựa chọn an toàn cho trẻ nhỏ khi mới tập ăn dặm hoặc người cao tuổi có hệ tiêu hóa nhạy cảm. Cá có thể được chế biến thành nhiều món khác nhau, từ nấu canh, kho, rán cho đến xay nhuyễn, đều giữ được hương vị thơm ngon và giá trị dinh dưỡng.
Hỗ trợ trí não, cải thiện trí nhớ: Omega-3 trong cá mờm cơm không chỉ tốt cho tim mạch mà còn rất có lợi cho não bộ. Loại axit béo này giúp cải thiện sự truyền dẫn thần kinh, tăng khả năng tập trung và nâng cao trí nhớ. Nhiều nghiên cứu cho thấy, bổ sung omega-3 đều đặn có thể làm giảm nguy cơ mắc các bệnh về suy giảm nhận thức, sa sút trí tuệ hay Alzheimer ở người cao tuổi.
Một tiểu thương chuyên bán thủy hải sản tại An Giang, chia sẻ: “Cá mờm cơm hiện nay rất được ưa chuộng, đặc biệt là khách du lịch và thị trường xuất khẩu như Đài Loan, Hàn Quốc. Giá cá mờm cơm dao động từ 300.000 đến 500.000 đồng/kg, cao hơn nhiều so với các loại cá khác”.
Ngày nay, cá mờm cơm đã vượt qua ranh giới của một món ăn bình dân để trở thành đặc sản được săn đón. Không chỉ là món ăn quen thuộc trong bữa cơm hàng ngày của người dân miền Tây, cá mờm cơm còn được dùng làm quà tặng ý nghĩa, thể hiện sự trân trọng với đặc sản quê hương. Với hương vị thơm ngon, giá trị dinh dưỡng cao, cá mờm cơm đang ngày càng khẳng định vị trí của mình trên bàn ăn không chỉ trong nước mà còn tại các thị trường quốc tế.
"Nhập ngũ chưa chắc đã phải ra chiến trường nhưng ít nhất thu nhập được đảm bảo", Chawanakorn Manyum, 22 tuổi, nói trong khi đang mặc thử bộ quân phục tại một trung tâm tuyển quân ở Bangkok.
Chawanakorn từng làm thợ xây tự do và nhận thấy môi trường quân đội mang lại khoản thù lao chắc chắn hơn. Anh dự định học khóa hạ sĩ quan sau khi hoàn thành nghĩa vụ.
Chàng trai 22 tuổi là một trong số hàng nghìn thanh niên Thái Lan tình nguyện gia nhập quân đội trong kỳ tuyển quân tháng 4. Số liệu cho thấy tỷ lệ nam giới tự nguyện nhập ngũ tại nước này tăng liên tục trong 5 năm qua. Tại một quận ngoại ô Bangkok, 52 trong số 685 người đủ điều kiện đã tự nguyện đăng ký, lấp đầy toàn bộ chỉ tiêu. Ở một số khu vực trung tâm, nhiều người cũng tình nguyện nhập ngũ, không cần chờ đợi kết quả bốc thăm. Trên toàn quốc, số lượng đơn đăng ký trực tuyến đã vượt quá chỉ tiêu quân sự.
Theo AFP, làn sóng này xuất phát chủ yếu từ áp lực kinh tế. Xuất khẩu và du lịch chững lại, thu nhập nông thôn sụt giảm do giá nông sản lao dốc khiến cơ hội việc làm của người trẻ bị thu hẹp. Tỷ lệ thất nghiệp của thanh niên hiện cao gấp 5 lần mức trung bình cả nước.
Nhà phân tích chính trị Yuttaporn Issarachai cho biết sự nghiệp quân ngũ mang tính ổn định cao trong thời kỳ kinh tế suy thoái. Lính nghĩa vụ nhận 11.000 baht (khoảng 343 USD) mỗi tháng, kèm chế độ ăn ở và chăm sóc y tế. Mức đãi ngộ này cao hơn lương tối thiểu tại nhiều khu vực, trở thành điểm tựa vững chắc cho người lao động.
Tại Thái Lan, nam giới 21 tuổi đủ sức khỏe, cao tối thiểu 160 cm phải thực hiện nghĩa vụ quân sự. Họ có thể tự nguyện đăng ký hoặc tham gia bốc thăm (rút thẻ đỏ đi lính, thẻ đen được miễn).
Thời hạn phục vụ bắt buộc kéo dài hai năm, giảm còn một năm đối với cử nhân đại học và sáu tháng cho người tự nguyện. Đây cũng là lý do khiến nhiều thanh niên có học vấn chọn cách chủ động ghi danh.
Purithat Thatvorchaiwat, nam sinh viên 22 tuổi, cho biết tự nguyện đăng ký giúp anh làm chủ được thời gian, chỉ phải phục vụ 6 tháng và dễ dàng tìm kiếm công việc sau khi xuất ngũ.
Hiện, lực lượng vũ trang Thái Lan đang áp dụng nhiều chính sách linh hoạt, bao gồm bảo vệ quyền riêng tư theo bản dạng giới nhằm thu hút thêm nguồn nhân lực nhập ngũ trong bối cảnh tỷ lệ sinh giảm. Dữ liệu tuyển quân chính thức năm nay dự kiến được công bố vào giữa tháng 4 và ước tính sẽ vượt mức của năm ngoái.
Từ những chiếc vỏ chai nhựa tưởng chừng vô giá trị trên đường phố Quảng Châu, một chú chó tên Xiaobai đã vô tình tạo nên câu chuyện đặc biệt khi "kiếm tiền" từ thói quen nhặt ve chai và trở thành hiện tượng mạng.
Được biết hành trình của Xiaobai bắt đầu cách đây khoảng 7 năm. Trong một lần nhặt được chai nhựa và được đổi lấy thức ăn, chú chó dần hình thành thói quen mỗi ngày đều ra đường "kiếm chai đổi đồ ăn", theo Tân Dân Vãn Báo.
Ba lần mỗi ngày vào sáng, trưa và tối, Xiaobai đều tự ra phố tìm vỏ chai. Khi phát hiện chai, chú lập tức chạy tới, dùng răng cắn, dùng chân giữ, thậm chí tự vặn nắp để đổ nước rồi mang về như một "chiến lợi phẩm" quen thuộc.
Chủ nhân của Xiaobai, anh Zhang, từng cố ngăn cản nhưng bất thành. "Nó bỏ ăn nếu không được đi nhặt chai, nên tôi đành để nó tiếp tục," anh chia sẻ.
Ban đầu, số tiền thu được chỉ vài tệ mỗi ngày. Nhưng theo thời gian, khi người dân biết đến và chủ động để lại chai cho Xiaobai, "nguồn thu" của chú chó tăng dần, có thời điểm đạt hơn 1.000 Nhân Dân Tệ /tháng.
Bất ngờ hơn cả là sự nổi tiếng trên mạng xã hội. Kênh chia sẻ về Xiaobai thu hút hàng trăm nghìn người theo dõi, mang về tổng doanh thu gần 100.000 tệ (hơn 14.000 USD).
Điều thú vị là chủ nhân của chú chó sau đó đã lập quỹ riêng, trong đó một phần chi phí dành cho sinh hoạt của Xiaobai, phần còn lại được trích để hỗ trợ các hoạt động cứu trợ động vật và chăm sóc mèo hoang trong khu vực.
Từ một chú chó nhặt ve chai trên phố, Xiaobai giờ đây trở thành biểu tượng dễ thương về sự gắn kết giữa con người, động vật và mạng xã hội, khiến nhiều người không khỏi thích thú.
Ngày 6/5, thông tin từ Bệnh viện Nhi Trung ương cho biết, đây là lần đầu tiên bệnh viện ghi nhận ca bệnh có nhóm máu cực hiếm này.
Bệnh nhi là bé trai 4 ngày tuổi, ở Hà Tĩnh, sinh ra khỏe mạnh nhưng chỉ sau 8 giờ đã xuất hiện vàng da tăng dần.
Trước đó tại bệnh viện địa phương, trẻ được xác định thiếu máu nặng với huyết sắc tố 86 g/l. Dù đã thực hiện các xét nghiệm, các bác sĩ vẫn chưa tìm ra nguyên nhân dẫn đến tình trạng thiếu máu của trẻ, diễn biến không cải thiện.
Ngày 12/4, trẻ được chuyển đến Bệnh viện Nhi Trung ương trong tình trạng vàng da nặng, nhiễm khuẩn sơ sinh, suy hô hấp.
ThS.BSNT Phạm Thảo Nguyên, Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương, cho biết, kết quả xét nghiệm ghi nhận nồng độ huyết sắc tố của bệnh nhi giảm còn 71 g/l, tình trạng vàng da nặng, buộc chỉ định thay máu khẩn cấp.
Do người mẹ vừa trải qua ca sinh mổ nên chưa thể hiến máu, ngay trong đêm, các bác sĩ khẩn trương xét nghiệm đối chiếu giữa máu của trẻ và các đơn vị cùng nhóm O hiện có nhưng không tìm được mẫu phù hợp.
Mẫu máu của bệnh nhi được chuyển đến Viện Huyết học - Truyền máu Trung ương để xét nghiệm chuyên sâu. Kết quả xác định trẻ mang kháng thể anti-Jk3 - đây là nhóm máu cực hiếm và ngân hàng máu cũng không có sẵn đơn vị tương thích để truyền.
Người thân trong gia đình bệnh nhi được xét nghiệm để tìm nhóm máu phù hợp, nhưng chỉ một người có nhóm máu tương thích lại không đủ điều kiện hiến máu do mắc viêm gan B.
"Đây là nguồn máu duy nhất có thể đáp ứng trong tình huống cấp cứu. Trong quá trình lấy máu, các bác sĩ theo dõi chặt chẽ và đảm bảo an toàn tối đa cho người mẹ. Máu trước khi được truyền cho trẻ cũng được xử lý tách thành phần hồng cầu và sàng lọc theo quy trình nghiêm ngặt nhằm hạn chế nguy cơ phản ứng miễn dịch cho trẻ", BS Thảo Nguyên cho biết.
Điều đáng nói sau 2 ngày được truyền và thay máu, tình trạng bệnh nhi cải thiện rõ rệt, trẻ không còn cần hỗ trợ hô hấp hay chiếu đèn. Sau gần hai tuần điều trị, bệnh nhi đã được xuất viện.
"Ngoài hệ nhóm máu ABO quen thuộc, khoa học đã xác định 43 hệ nhóm máu khác nhau. Trong đó, nhóm máu Jk(a-b-3) thuộc hệ Kidd, xuất phát từ đột biến gen SLC14A1 trên nhiễm sắc thể 18, khiến hồng cầu không có các kháng nguyên Jka, Jkb và Jk3", BS Thảo Nguyên thông tin.
Sự thiếu vắng các kháng nguyên này khiến việc tìm máu tương thích trở nên rất khó khăn, đặc biệt khi người bệnh hình thành kháng thể anti-Jk3, chỉ có thể truyền cùng loại. Vì vậy, nhóm máu này được xếp vào diện "máu cực hiếm".
Trong năm 2025 vừa qua, Trung tâm Sơ sinh, Bệnh viện Nhi Trung ương ghi nhận 359 trẻ nhập viện vì vàng da (chiếm 10% bệnh nhi nội trú), trong đó bất đồng nhóm máu chiếm 28,7% (ABO 25,3%, Rh 3,3%) và 2,5% trường hợp tiến triển thành vàng da nhân. Tuy nhiên, ca bệnh lần này nằm ngoài các nguyên nhân thường gặp.
Trường hợp này cũng góp phần bổ sung dữ liệu về nhóm máu hiếm tại Việt Nam, mở ra hướng tiếp cận chủ động hơn trong việc sàng lọc, lưu trữ và kết nối nguồn máu đặc biệt - yếu tố quan trọng giúp nâng cao hiệu quả điều trị và an toàn truyền máu trong tương lai.
