Bác sĩ Nguyễn Huy Hoàng, Hội Y học dưới nước và Oxy cao áp Việt Nam, cho biết trong điều kiện thời tiết khắc nghiệt, hiểu rõ cơ chế tác động của nhiệt độ cao lên cơ thể và chủ động phòng ngừa trở nên cần thiết với mọi người.
Thông thường, cơ thể con người luôn cố gắng duy trì thân nhiệt ổn định để đảm bảo hoạt động bình thường của não, tim và các cơ quan quan trọng khác. Khi trời nóng, trung tâm điều hòa thân nhiệt ở vùng hạ đồi của não sẽ kích hoạt các cơ chế tản nhiệt, chủ yếu bằng cách giãn mạch dưới da và tiết mồ hôi. Máu được dẫn nhiều hơn ra ngoại vi để mang nhiệt ra ngoài, da trở nên nóng và đỏ, mồ hôi thoát ra liên tục để làm mát.
“Nếu quá trình này diễn ra trong thời gian dài mà cơ thể không được bù nước và điện giải đầy đủ, thể tích tuần hoàn sẽ giảm, máu trở nên cô đặc hơn”, bác sĩ nói.
Khi máu đặc, dòng chảy trong lòng mạch chậm lại, tim phải làm việc nặng hơn để bơm đủ máu đến các cơ quan, đặc biệt là não. Ở những người có mạch máu não đã bị xơ vữa, thành mạch yếu hoặc lòng mạch hẹp, áp lực tăng lên đột ngột có thể gây vỡ mạch, dẫn đến đột quỵ xuất huyết não. Ngược lại, dòng máu chậm, quánh cũng thuận lợi cho việc hình thành cục máu đông; khi cục này di chuyển lên não và làm tắc động mạch não, người bệnh sẽ bị đột quỵ thiếu máu cục bộ.
Trong điều kiện nắng nóng cực đoan, khi thân nhiệt cơ thể tăng lên trên khoảng 40 độ C, tình trạng sốc nhiệt (sốc do nóng) có thể xuất hiện. Lúc này, trung tâm điều hòa thân nhiệt bị rối loạn, các cơ chế tự bảo vệ trở nên quá tải, mồ hôi có thể giảm hoặc ngừng tiết, da nóng rực, người lơ mơ, rối loạn ý thức, có thể co giật, hôn mê.
“Sốc nhiệt gây tổn thương trực tiếp cho tế bào não và nhiều cơ quan khác như tim, gan, thận, nếu không được xử trí kịp thời, người bệnh có thể tử vong trong thời gian ngắn”, bác sĩ cảnh báo.
Môi trường đô thị như Hà Nội, TP HCM khiến các tác động trên trở nên nặng nề hơn. Mặt đường, bê tông, mái tôn, kính… hấp thụ và tích trữ lượng nhiệt lớn trong ngày, tỏa nhiệt trở lại môi trường vào chiều tối, khiến không khí nóng bức kéo dài. Hiệu ứng “đảo nhiệt đô thị” làm cho nhiệt độ người dân cảm nhận được cao hơn đáng kể so với khu vực nông thôn hoặc vùng nhiều cây xanh. Bên cạnh đó, không khí ít gió, khói bụi, ô nhiễm làm tăng gánh nặng cho hệ hô hấp và tim mạch.
Để hạn chế nguy cơ sốc nhiệt, mọi người duy trì thói quen uống đủ nước, từ 1,5-2 lít nước mỗi ngày, tăng hơn khi phải làm việc ngoài trời hoặc vận động nhiều. Hạn chế nước ngọt có gas, nước tăng lực, cà phê và tuyệt đối không dùng rượu bia để giải khát trong những ngày nắng nóng.
Tăng cường rau xanh, trái cây tươi, các loại cá và hạt, đồng thời giảm bớt đồ chiên xào, thức ăn nhanh, thịt đỏ nhiều mỡ. Hạn chế ra đường trong khung giờ nắng gắt từ khoảng 10 đến 16 giờ, trừ trường hợp bất khả kháng. Khi ra đường, cần đội mũ rộng vành, đeo kính râm, che kín vùng gáy, mặc quần áo sáng màu, mỏng, thấm hút mồ hôi tốt, dùng kem chống nắng phù hợp để giảm bớt tác hại của bức xạ.
Nhóm làm việc ngoài trời nên sắp xếp thời gian nghỉ ngắn xen kẽ trong ca làm, tranh thủ đậu xe ở nơi có bóng râm, mở hé cửa kính hoặc dùng điều hòa ở mức vừa phải để khoang lái thông thoáng. Cần uống nước đều trong ngày, không đợi khát mới uống, ưu tiên nước lọc, nước có bổ sung ít muối khoáng, hạn chế cà phê, nước ngọt có gas và tuyệt đối không dùng rượu bia trong giờ làm việc.
Ưu tiên trang phục nên rộng, thoáng, thấm hút mồ hôi, tránh mặc quá nhiều lớp áo dày và tối màu dễ giữ nhiệt. Khi thấy các dấu hiệu như đau đầu, chóng mặt, buồn nôn, tim đập nhanh, choáng váng, mờ mắt, nói khó, tay chân yếu, cần dừng xe ngay ở vị trí an toàn, gọi người hỗ trợ và đến cơ sở y tế sớm nhất có thể.
Bệnh tiểu đường type 2 là một tình trạng mạn tính, xảy ra khi cơ thể mất đi khả năng sử dụng glucose (đường huyết) một cách hiệu quả. Glucose là nguồn năng lượng chính cho các tế bào. Khi quá trình này bị gián đoạn, lượng đường tích tụ trong máu tăng cao, dẫn đến hàng loạt các triệu chứng và biến chứng hệ lụy.
Bệnh tiểu đường type 2 có thể kiểm soát nếu được phát hiện sớm. Nhiều triệu chứng của bệnh bắt đầu xuất hiện từ rất sớm, nhưng đôi khi diễn ra âm thầm khiến người bệnh bỏ qua. Nhận diện đúng các dấu hiệu cảnh báo có thể điều trị kịp thời và bảo vệ sức khỏe lâu dài.
Đi tiểu thường xuyên
Một trong những dấu hiệu sớm và điển hình nhất của bệnh tiểu đường là tình trạng đi tiểu thường xuyên, đi tiểu quá nhiều, hoặc cả hai - về mặt y khoa còn gọi là đa niệu. Lượng đường trong máu tăng quá cao sẽ "tràn" vào nước tiểu. Thông thường, thận sẽ tái hấp thụ glucose nhưng khi lượng glucose vượt quá khả năng xử lý của thận, cơ thể buộc phải đào thải nó qua nước tiểu, khiến bạn đi tiểu liên tục, bao gồm cả tiểu đêm và dễ bị gián đoạn giấc ngủ.
Vết thương chậm lành
Nếu bạn nhận thấy các vết cắt, trầy xước hoặc bầm tím lâu lành, đó có thể là dấu hiệu của đường huyết cao. Tình trạng này thường liên quan đến lưu thông máu kém, khi đường huyết tăng lâu ngày làm mạch máu bị thu hẹp và xơ cứng, khiến oxy và dưỡng chất khó đến vùng tổn thương để phục hồi. Đồng thời, lượng đường dư thừa cũng làm suy yếu hệ miễn dịch, khiến tế bào bạch cầu hoạt động kém hiệu quả. Vì vậy, cơ thể khó chống lại vi khuẩn, làm tăng nguy cơ nhiễm trùng và kéo dài thời gian lành vết thương.
Mờ mắt
Mờ mắt thường là triệu chứng xuất hiện sớm khi lượng đường trong máu không được kiểm soát. Đường huyết tăng đột ngột làm thay đổi áp suất thẩm thấu và ảnh hưởng đến các mạch máu nhỏ trong mắt, khiến chất lỏng rò rỉ vào thủy tinh thể, làm thay đổi hình dáng của nó, gây nhìn mờ.
Tình trạng này có thể cải thiện khi đường huyết được kiểm soát, nhưng nếu tiểu đường kéo dài không điều trị tốt, mắt có thể gặp nhiều biến chứng nghiêm trọng hơn. Người bệnh có nguy cơ mắc đục thủy tinh thể hoặc tăng nhãn áp, dễ bị lẹo tái phát, rối loạn bề mặt nhãn cầu, nguy hiểm nhất là bệnh võng mạc do tiểu đường.
Đói, khát nước dữ dội
Đi tiểu nhiều khiến cơ thể mất nước, dẫn đến cảm giác khát liên tục để bù lại lượng dịch đã mất. Ở người tiểu đường, dù uống nhiều nước, cảm giác khát vẫn khó cải thiện do đường huyết cao làm cơ thể mất nước ở cấp độ tế bào, gây mệt mỏi và ảnh hưởng sinh hoạt.
Bên cạnh đó, cảm giác đói tăng cao cũng là dấu hiệu thường gặp. Do tình trạng kháng insulin, tế bào không hấp thụ được glucose để tạo năng lượng, khiến cơ thể luôn "thiếu nhiên liệu" và liên tục phát tín hiệu đói, ngay cả khi vừa ăn xong.
Các mảng da sẫm màu
Một dấu hiệu dễ nhận biết bên ngoài là sự xuất hiện của các mảng da sẫm màu, mịn ở những vùng nếp gấp như cổ, nách hoặc bẹn, còn gọi là gai đen. Không chỉ đổi màu, vùng da này còn có thể dày lên bất thường.
Nguyên nhân chủ yếu là do tình trạng kháng insulin khiến lượng insulin trong máu tăng cao, kích thích tế bào da phát triển quá mức. Đây được xem là dấu hiệu cảnh báo sớm khá điển hình của tiểu đường type 2.
Da ngứa
Ngứa da đôi khi là một trong những dấu hiệu sớm của tiểu đường. Tình trạng này có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân như nhiễm nấm hoặc nấm men, da bị khô do cơ thể mất nước khi đi tiểu nhiều, hoặc lưu thông máu kém, đặc biệt ở vùng cẳng chân, khiến da không được nuôi dưỡng đầy đủ và dễ ngứa.
Khô miệng
Khô miệng là vấn đề răng miệng phổ biến ở người tiểu đường, liên quan đến việc giảm tiết nước bọt khi đường huyết tăng cao. Người bệnh thường cảm thấy miệng khô liên tục, môi nứt nẻ, lưỡi khô ráp, đồng thời gặp khó khăn khi nhai, nuốt hoặc nói chuyện. Tình trạng này còn làm tăng nguy cơ loét và nhiễm trùng trong khoang miệng.
Tối 5-5, Bệnh viện Nhi đồng 1 (TP.HCM) cho biết hiện đang tiếp nhận và điều trị cho bé trai N.G.K. (sinh năm 2024) nghi bị mẹ ruột và người tình bạo hành tại xã Hòa Hiệp (TP.HCM).
Hiện bé K. đã qua cơn nguy kịch.
Đại diện bệnh viện cũng cho biết thêm, bé được các bác sĩ chẩn đoán đa chấn thương với các tổn thương gồm: dập lách, dập gan, đứt tụy, tổn thương thận; gãy cũ xương cẳng tay trái; kèm theo thiếu máu mạn tính và rối loạn đông máu.
Trước đó cùng ngày, lãnh đạo UBND xã Hòa Hiệp cho biết cơ quan công an đã khởi tố vụ án để điều tra vụ bé trai 2 tuổi trên địa bàn bị bạo hành nghiêm trọng gây hôn mê, đa chấn thương.
Nạn nhân được xác định là bé N.G.K. Cơ quan công an đã tạm giam N.T.T.T. (33 tuổi, mẹ ruột bé trai) và D.C. (30 tuổi, người tình của bà T.) để tiếp tục điều tra.
Làm việc với cơ quan chức năng, C. khai sáng 2-5 có gọi bé K. dậy ăn sáng nhưng bé trai khóc nên đã lấy cây tre đánh vào chân cháu bé.
Chiều cùng ngày, C. và T. tiếp tục dùng cây tre đánh vào lưng và đầu bé trai.
Khi thấy K. mệt mỏi, đầu chảy máu, cả hai đi mượn tiền để đưa cháu bé đến bệnh viện. Tuy nhiên lúc này người dân phát hiện bé trai bị đánh nên trình báo cơ quan chức năng địa phương.
Từng rơi vào vòng xoáy của những phương pháp cực đoan như nhịn ăn hay dùng thuốc giảm cân, blogger nổi tiếng trên Tiểu Hồng Thư - Susann - đã phải trả giá bằng việc cân nặng chạm mốc 62 kg chỉ sau 2 tháng ngừng thuốc. Không chỉ cơ thể phù nề, làn da và mái tóc của cô cũng trở nên bóng dầu do rối loạn chuyển hóa.
Quyết tâm thay đổi, Susann đã xây dựng lại lộ trình: "Ăn uống tử tế, vận động định kỳ, ổn định chuyển hóa". Kết quả, cô đã giảm từ 62 kg xuống còn 44 kg và duy trì vóc dáng thon gọn này suốt 3 năm qua.
Chế độ ăn "Sạch" và quy tắc đĩa ăn 211
Susann áp dụng công thức "Ăn sạch (Eatclean) + Tỷ lệ đĩa ăn 211". Cốt lõi của phương pháp này là đảm bảo nạp đủ rau củ chất lượng cao, ngũ cốc nguyên hạt và protein tốt.
2 phần rau xanh.
1 phần protein.
1 phần tinh bột (carbohydrate).
Bữa sáng: Đảm bảo protein và sữa (200 ml sữa tách béo + 2 quả trứng luộc).
Bữa trưa: Ăn no để tránh thèm ăn vặt (rau xào + bí ngô + 2 miếng thịt bò nhỏ + canh trứng).
Bữa tối: Giảm tinh bột, tăng cường rau và đạm để duy trì cơ bắp và ức chế cơn đói (nấm đùi gà + cải chíp xào).
Cô nhấn mạnh: "Chìa khóa để ổn định cảm giác thèm ăn là ăn uống tử tế, đầy đủ chất chứ không phải là nhẫn nhịn hay chỉ ăn đồ ăn của người tập gym". Ngoài ra, cô luôn uống đủ nước để thúc đẩy trao đổi chất.
Vận động: Ưu tiên tập tạ, thời gian ngắn nhưng cường độ cao
Thay vì tập luyện khổ sai mỗi ngày, Susann chỉ sắp xếp từ 3 đến 4 buổi/tuần. Công thức của cô là tập trung vào các bài tập kháng lực (không oxy) để xây dựng cơ bắp và bổ sung các bài tập sức bền (có oxy).
Thời gian: Khoảng 60 phút mỗi buổi.
Trình tự: 45 phút tập tạ/kháng lực (tập trung vào 1-2 nhóm cơ) + 15-20 phút cardio cuối buổi.
Phương pháp này không chỉ giúp cơ thể có đường nét rõ rệt mà còn giúp cơ thể không bị quá mệt mỏi, duy trì được sức bền lâu dài.
Sau 3 tháng kiên trì, Susann không chỉ trút bỏ được 18 kg mỡ thừa mà còn cải thiện rõ rệt về thể chất lẫn tâm lý. Cô chia sẻ, khi chuyển hóa ổn định, tình trạng da và tóc bóng dầu đã biến mất hoàn toàn.
Hiện tại, nhờ duy trì thói quen ăn uống khoa học và tập luyện cường độ cao định kỳ, cân nặng của cô vẫn duy trì ổn định ở mức 44 kg trong suốt 3 năm, phá bỏ hoàn toàn nỗi lo "tái béo" (hiệu ứng yoyo) mà nhiều người gặp phải.
