Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư số 20 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 10 quy định phương pháp xác định và nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ, đồng thời điều chỉnh nội dung hợp đồng mua bán điện (PPA). Thông tư có hiệu lực từ ngày 2-6-2026.
Biểu giá chi phí tránh được là các mức giá được tính toán căn cứ vào các chi phí tránh được của hệ thống điện quốc gia khi có 1kWh của nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ (có công suất bằng hoặc dưới 30MW) được phát lên lưới điện quốc gia.
Đó là chi phí mà hệ thống điện quốc gia không phải bỏ ra khi mua điện từ các nhà máy như thủy điện nhỏ, năng lượng mặt trời, điện gió, thay vì phải tự sản xuất từ các nguồn có chi phí cao nhất trong hệ thống. Việc hưởng cơ chế này giúp khuyến khích phát triển nguồn năng lượng sạch, giảm phát thải.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc sửa đổi, bổ sung khái niệm mùa mưa và mùa khô theo từng miền, làm cơ sở quan trọng để tính toán giá điện. Cụ thể, mùa mưa ở miền Bắc được xác định từ ngày 1-7 đến hết 31-10, tại miền Trung từ ngày 15-8 đến 15-12, tại miền Nam từ ngày 1-8 đến 1-12. Ngược lại, mùa khô được tính tương ứng cho các khoảng thời gian còn lại của năm ở từng miền.
Thông tư cũng làm rõ cách xác định miền Bắc, Trung, Nam theo ranh giới điều độ của hệ thống điện, thay vì đơn thuần theo địa giới hành chính. Khái niệm “nhà máy năng lượng tái tạo nhỏ” cũng được chuẩn hóa theo quy mô công suất do Bộ Công Thương quy định.
Thông tư sửa đổi quy định về thời hạn hợp đồng mua bán điện (PPA) giữa bên bán và bên mua. PPA sẽ có hiệu lực kể từ ngày ký và chấm dứt sau tối đa 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại, nhằm tạo khung pháp lý ổn định dài hạn cho nhà đầu tư, phù hợp với vòng đời kinh tế của các dự án.
Về điều khoản chuyển tiếp, thông tư cho phép các nhà máy đã ký hợp đồng trước đó tiếp tục áp dụng biểu giá theo khu vực đã xác định, kể cả trong trường hợp có thay đổi địa giới hành chính. Đây là điểm quan trọng nhằm đảm bảo tính ổn định của hợp đồng đã ký.
Đối với các dự án bị thay đổi tiêu chí về quy mô công suất, chủ đầu tư được quyền lựa chọn: tiếp tục áp dụng biểu giá chi phí tránh được hoặc tham gia thị trường điện. Tuy nhiên nếu đã lựa chọn thị trường điện, sẽ không được quay lại cơ chế giá biểu giá chi phí tránh được.
Ngoài ra trong trường hợp bất khả kháng như thiên tai, sự cố khiến nhà máy phải dừng vận hành, có thể thỏa thuận gia hạn hợp đồng nhưng không vượt quá 20 năm.
Phương pháp tính toán chi tiết biểu giá chi phí tránh được, bao gồm ba cấu phần chính: giá điện năng, tổn thất truyền tải và giá công suất.
Đối với giá điện năng, mức giá được xác định dựa trên chi phí nhiên liệu trung bình của các nhà máy nhiệt điện có chi phí biến đổi cao nhất được huy động. Giá này được điều chỉnh theo biến động nhiên liệu và tính trung bình theo năm.
Đáng chú ý, giá điện năng dư được quy định bằng 50% mức giá trong các giờ thấp điểm của mùa mưa – cơ chế nhằm khuyến khích tối ưu vận hành hệ thống.
Về tổn thất truyền tải sẽ có công thức tính riêng cho từng miền, có cơ chế “thưởng – phạt” tùy thuộc vào vị trí kết nối và chiều luồng công suất trên đường dây 500kV. Điều này phản ánh đúng chi phí thực tế và khuyến khích phân bổ nguồn điện hợp lý theo vùng.
Đối với giá công suất tránh được, cơ sở tính toán là nhà máy nhiệt điện chu trình hỗn hợp (CCGT) thay thế. Các thông số đầu vào gồm suất đầu tư, chi phí vận hành, tỉ lệ vốn vay – vốn chủ, lãi suất và hệ số chiết khấu (biểu giá chi phí tránh được, tối đa 10%).
Sau khi tính toán chi phí đầu tư hằng năm và điều chỉnh theo tổn thất truyền tải, giá công suất phát điện tránh được được xác định theo công thức chia cho số giờ cao điểm mùa khô.
Theo ghi nhận, các tour nội địa 2-4 ngày, di chuyển thuận tiện bằng đường bộ hoặc các chặng bay ngắn đang trở thành lựa chọn chủ đạo của thị trường. Nhiều doanh nghiệp lữ hành cho biết lượng khách đặt tour tăng mạnh, nhiều chương trình đã gần kín chỗ.
Đại diện BenThanh Tourist cho biết dù kỳ nghỉ lễ dài là cơ hội kích cầu du lịch, nhưng tâm lý tiêu dùng năm nay thận trọng hơn. Những biến động quốc tế, bao gồm xung đột địa chính trị và giá nhiên liệu tăng, đang tác động trực tiếp đến quyết định chi tiêu của du khách.
Trong bối cảnh đó, du lịch nội địa tiếp tục chiếm ưu thế khi khách hàng ưu tiên các tiêu chí an toàn, linh hoạt và chi phí hợp lý. Đáng chú ý, khu vực Tây Nguyên nổi lên như một điểm đến hấp dẫn nhờ các hoạt động quảng bá và sự kiện du lịch thời gian gần đây.
Trong đó Măng Đen thu hút sự quan tâm nhờ cảnh quan thiên nhiên nguyên sơ, khí hậu mát mẻ và không gian nghỉ dưỡng phù hợp xu hướng "trốn nóng" mùa cao điểm.
Ông Tony Hùng Trần, đại diện Công ty Golden Smile Travel, cho hay các điểm đến gần TP.HCM như Vũng Tàu, Phan Thiết, Bảo Lộc hay các tour miền Tây 2-3 ngày đang bán chạy nhất, phù hợp với quỹ thời gian ngắn và khả năng chi tiêu của đa số khách hàng.
Song song đó, nhiều sản phẩm mới được doanh nghiệp đưa vào khai thác để làm mới trải nghiệm, như tour xe máy trong ngày kết hợp khám phá đời sống địa phương, thu hút nhóm khách trẻ.
Đại diện Công ty Du Lịch Việt thông tin các tour nội địa 4 ngày tại miền Trung, giá khoảng 8 triệu đồng/người, đang được nhiều du khách lựa chọn. Bên cạnh đó, các tour ngắn ngày giá thấp vẫn duy trì sức hút trong bối cảnh người dân thắt chặt chi tiêu, điển hình như tour Mỹ Tho 1 ngày kết hợp tham quan làng nghề và trải nghiệm ẩm thực.
Theo các doanh nghiệp lữ hành, dù thị trường còn nhiều biến động, dịp lễ năm nay vẫn ghi nhận tỉ lệ lấp đầy cao, nhiều chương trình đã kín chỗ.
Ngày 21/4 (giờ Mỹ), Kevin Warsh - người được Tổng thống Mỹ Donald Trump đề cử cho chức Chủ tịch Cục Dự trữ liên bang (Fed) nhiệm kỳ tới - đã có phiên điều trần trước Thượng viện Mỹ. Trong 2,5 giờ, ông liên tục nhấn mạnh chỉ thiết lập chính sách lãi suất theo hướng có lợi nhất cho nền kinh tế. Đây là vấn đề được quan tâm thời gian qua, khi ông Trump thực hiện chiến dịch chưa từng có tiền lệ nhằm gây sức ép khiến Fed phải hạ lãi suất, kể cả dọa sa thải Chủ tịch Jerome Powell.
"Tổng thống chưa bao giờ yêu cầu tôi cam kết đưa ra bất kỳ quyết định lãi suất nào. Tôi cũng sẽ không đồng ý nếu ngài ấy làm vậy", Warsh nói. Ông cho biết hầu hết Tổng thống thích lãi suất thấp và không cho rằng việc các lãnh đạo đưa ra quan điểm có thể làm tổn hại đến tính độc lập của Fed.
Tuy nhiên, ông từ chối tiết lộ liệu việc giảm lãi suất về mức như ông Trump mong muốn, là 1% hoặc thấp hơn, có thể khiến lạm phát tăng tốc trở lại hay không. Ông Trump đã giao cho Kevin Warsh nhiệm vụ dẫn dắt ngân hàng trung ương quyền lực nhất thế giới. Lãi suất tham chiếu của Fed cũng có tác động lớn đối với thị trường trái phiếu và tài chính toàn cầu.
Nhiệm vụ của Warsh trong phiên điều trần là trấn an các thượng nghị sĩ về cam kết duy trì tính độc lập của Fed mà không làm phật lòng Tổng thống đề cử mình. Politico đánh giá ông đã đạt được sự cân bằng này nhờ khéo léo né tránh nhiều vấn đề.
Trong suốt quá trình lựa chọn ứng viên thay Powell, ông Trump nhiều lần nói rằng sẽ chỉ chọn người ủng hộ giảm lãi suất. Điều này làm dấy lên lo ngại tính độc lập của cơ quan quản lý tiền tệ có thể bị suy yếu dưới thời chủ tịch mới, từ đó hạn chế khả năng kiểm soát lạm phát và ổn định thị trường.
Cuộc điều trần của Warsh diễn ra vài giờ sau khi ông Trump trả lời phỏng vấn trên CNBC. Trong đó, Tổng thống Mỹ cho biết "sẽ thất vọng" nếu Fed dưới sự điều hành của Warsh không giảm lãi suất. Điều này cho thấy áp lực ứng viên chức Chủ tịch Fed có thể sớm phải đối mặt khi nhậm chức.
Ông Trump cũng tuyên bố không nhượng bộ trong cuộc điều tra của Bộ Tư pháp với Powell liên quan đến dự án cải tạo trụ sở Fed. Đây là yếu tố đang cản trở Thượng viện phê chuẩn Warsh.
Cuối năm ngoái, ông cũng cho biết trên Wall Street Journal rằng đã hỏi Warsh về việc cắt giảm lãi suất. "Ông ấy cho rằng cần phải hạ lãi xuống", Tổng thống Mỹ nói.
Cuộc điều trần cũng đề cập đến nhiều vấn đề khác, như tài sản của Warsh. Theo hồ sơ tài chính công bố mới đây, Kevin Warsh sở hữu hơn 130 triệu USD. Nếu được phê chuẩn, ông sẽ là Chủ tịch Fed giàu nhất lịch sử.
Trong phiên điều trần, Warsh cho biết đã ký thỏa thuận với Văn phòng Đạo đức Chính phủ, cam kết thoái vốn phần lớn các tài sản đầu tư sau khi được phê chuẩn, để tránh xung đột lợi ích.
Các ý kiến không chỉ dừng ở cảm xúc chia sẻ mà còn chạm đến những vấn đề cốt lõi của ngành hàng sầu riêng: từ đứt gãy thị trường, nghi ngờ chất lượng, đến câu chuyện quản lý và đầu ra lâu dài.
Một trong những luồng ý kiến lớn nhất là sự hoài nghi về mức giá "chạm đáy" mà báo chí phản ánh. Bạn đọc Anh Ngọc cho biết những ngày này vẫn mua sầu riêng 70.000 - 80.000 đồng/kg ở chợ ngoại thành TP.HCM.
Trong khi đó bạn đọc có mail "hdng**@gmail.com**" hay "lytr**@gmail.com**" cũng khẳng định giá tại TP.HCM không hề rẻ. Thậm chí Hong Viet cho biết tại Hà Nội giá còn lên tới 110.000 - 130.000 đồng/kg, còn một độc giả ở Quảng Trị nói mua tới 80.000 đồng/kg loại hiếm.
Vậy câu hỏi đặt ra là nếu giá tại vườn chỉ 25.000 đồng/kg, vì sao người tiêu dùng vẫn phải mua gấp 2-4 lần? Từ thực tế giá chênh lệch, nhiều bạn đọc chuyển sang phân tích sâu hơn về vai trò của thương lái và hệ thống logistics.
Bạn đọc tên Hai nhận xét: "Mua rẻ bán lại siêu lợi nhuận". Bạn đọc Nỗi buồn mang tên em cho rằng càng lên đô thị lớn, giá càng bị đẩy cao.
Cùng quan điểm trên và có thêm nhiều bổ sung, bạn đọc Hong Viet cho rằng vấn đề nằm ở 3 khâu chính gồm: Hệ thống logistics yếu; thiếu thông tin thị trường và chi phí vận chuyển cao.
Dù vấn đề là gì, nhiều bạn đọc vẫn mong muốn người dân các đô thị lớn TP.HCM sẽ "giải cứu sầu riêng", trong khi một số ý kiến đề xuất bán online hoặc vận chuyển ra miền Trung, miền Bắc để tiêu thụ.
Đây là những cách làm quen thuộc mỗi khi nông sản rớt giá, nhưng như một nhà vườn đã nói, "bán ven đường chỉ là giải pháp tình thế", không thể thay thế thị trường ổn định lâu dài.
Bên cạnh những lời kêu gọi giải cứu cho nhà vườn, nhiều bạn đọc lại cho rằng đây là quy luật cung - cầu của thị trường.
Bạn đọc Đào Tiên nhận định ngắn gọn: "Cung vượt cầu rồi", trong khi bạn đọc Đỗ Hữu Trí cảnh báo việc trồng theo phong trào và bạn đọc Châu cho rằng phụ thuộc một thị trường xuất khẩu là quá rủi ro.
Những nhận định này phù hợp với thực tế khi sầu riêng Việt Nam đang chịu cạnh tranh mạnh từ Thái Lan và phụ thuộc lớn vào thị trường Trung Quốc.
Liên quan đến thắc mắc của bạn đọc về giá sầu riêng vì sao bày bán dọc đường lại rẻ hơn cả giá trong vườn, bà Nguyễn Thị Huệ - một người bán sầu riêng lẻ dọc quốc lộ 1 - cho biết sầu riêng giá 25.000 đồng/kg là loại sầu riêng bị thiếu hộc (thường chỉ có 1 đến 1,5 hộc có múi) và các loại sầu riêng bị thối đít. Còn các loại từ 2 hộc trở lên, không bị sâu thì có giá cao hơn, tùy từng loại.
Cụ thể hầu hết các kho hàng tại tỉnh Đồng Tháp hiện mua sầu riêng Ri 6 loại A (2,7 hộc) với giá 40.000 đồng/kg; loại B (2,5 hộc) dao động 30.000 - 32.000 đồng. Do đó đối với những loại sầu riêng Ri 6 chất lượng tốt, khi bán đến tay người dùng vẫn thường có giá khoảng 50.000 đồng/kg.
Trong khi đó anh Nguyễn Minh Thường - thương lái chuyên thu mua sầu riêng tại khu vực Cái Bè cũ (tỉnh Đồng Tháp) - cho biết sầu riêng Thái vẫn được các kho săn đón với giá khá cao. Cụ thể hàng loại A được thu mua với giá 100.000 đồng/kg; loại B có giá 80.000 đồng/kg. Nguyên nhân khiến sầu riêng Thái vẫn giữ được giá tốt là do xuất khẩu vẫn thuận lợi, đặc biệt là thị trường Trung Quốc.
