Hãng AFP ngày 27.4 dẫn số liệu vừa công bố của Viện Nghiên cứu Hòa bình Quốc tế Stockholm (SIPRI – Thụy Điển) cho thấy chi tiêu quân sự toàn cầu đạt gần 2,9 ngàn tỉ USD vào năm 2025, đánh dấu năm tăng trưởng thứ 11 liên tiếp, do tình trạng bất ổn và việc tái vũ trang thúc đẩy ngân sách quốc phòng.
Ba quốc gia chi tiêu nhiều nhất là Mỹ, Trung Quốc và Nga, chi tổng cộng 1,48 ngàn tỉ USD, chiếm hơn một nửa tổng chi tiêu toàn cầu.
Chi tiêu năm ngoái đã tăng 2,9% so với năm 2024, bất chấp sự sụt giảm chi tiêu của Mỹ, quốc gia chi tiêu nhiều nhất thế giới, theo báo cáo.
Theo nhà nghiên cứu Lorenzo Scarazzato, sự sụt giảm từ Mỹ được bù đắp nhiều hơn bởi sự gia tăng ở châu Âu và châu Á, khi thế giới bước vào “một năm nữa của chiến sự và căng thẳng gia tăng”.
Ông Scarazzato cho biết điều này cũng được phản ánh khi “gánh nặng quân sự” toàn cầu, tỷ lệ GDP toàn cầu dành cho chi tiêu quân sự, đạt mức cao nhất kể từ năm 2009.
“Mọi thứ đều chỉ ra một thế giới cảm thấy kém an toàn hơn và chi tiêu quân sự nhằm bù đắp cho bối cảnh toàn cầu”, ông nhận định.
Mỹ đã chi 954 tỉ USD trong năm 2025, ít hơn 7,5% so với năm 2024, chủ yếu do không có khoản viện trợ quân sự mới nào cho Ukraine được phê duyệt. Ngược lại, Washington đã cam kết tổng cộng 127 tỉ USD cho Kyiv trong ba năm trước đó.
Tuy nhiên, sự sụt giảm này dự kiến sẽ chỉ diễn ra trong thời gian ngắn vì Quốc hội Mỹ đã phê duyệt khoản chi tiêu hơn 1 ngàn tỉ USD cho năm 2026, và con số này có thể tăng lên 1,5 ngàn tỉ USD vào năm 2027 nếu đề xuất ngân sách của Tổng thống Mỹ Donald Trump được thông qua.
Năm ngoái, động lực chính thúc đẩy sự gia tăng chi tiêu quân sự toàn cầu là châu Âu, bao gồm Nga và Ukraine, nơi chi tiêu tăng vọt 14% lên 864 tỉ USD. Chi tiêu của Nga tăng 5,9% lên 190 tỉ USD, tương đương 7,5% GDP. Trong khi đó, Ukraine tăng chi tiêu thêm 20% lên 84,1 tỉ USD, chiếm 40% GDP.
Tại khu vực châu Á – Thái Bình Dương, chi tiêu đạt 681 tỉ USD, tăng 8,5% so với năm 2024 – mức tăng hàng năm lớn nhất trong khu vực kể từ năm 2009.
Ông Scarazzato cho biết nhân tố chính trong khu vực là Trung Quốc, quốc gia đã tăng chi tiêu mỗi năm trong ba thập niên qua và ước tính đã chi 336 tỉ USD vào năm 2025.
“Nhưng có lẽ điều thú vị là phản ứng của một số quốc gia và vùng lãnh thổ khác, chẳng hạn như Hàn Quốc, Nhật Bản và Đài Loan, trước nhận thức về các mối đe dọa”, ông nói.
Nhật Bản đã tăng chi tiêu quân sự thêm 9,7%, lên 62,2 tỉ USD vào năm 2025, tương đương 1,4% GDP, mức cao nhất kể từ năm 1958, trong khi vùng lãnh thổ Đài Loan tăng chi tiêu thêm 14% lên 18,2 tỉ USD.
Nicholas Tartaglione, bạn cùng buồng giam với Jeffrey Epstein, cho biết đã tìm thấy bức thư bên trong cuốn truyện sau vụ tự tử bất thành của tỷ phú ấu dâm, vài tuần trước khi phạm nhân này tử vong vào tháng 8/2019.
Bức thư bị niêm phong suốt nhiều năm trong hồ sơ vụ án hình sự của Tartaglione, nhưng được thẩm phán Kenneth Karas thuộc Tòa án Liên bang khu vực Nam New York công bố ngày 6/5 sau đề nghị từ báo New York Times.
"Họ điều tra tôi suốt nhiều tháng và chẳng phát hiện gì cả. Thật tuyệt khi được chọn thời điểm nói lời tạm biệt. Các người muốn tôi làm gì đây, òa khóc sao! Chẳng có gì vui, không đáng để làm như vậy", nội dung bức thư được công bố cho thấy.
Giới chức Mỹ chưa xác nhận liệu đây có phải thư tuyệt mệnh do Epstein viết hay không. Quyết định công bố được tiến hành giữa lúc vẫn còn những nghi vấn xoay quanh cái chết của tỷ phú có nhiều mối quan hệ quyền lực này.
Epstein, sinh năm 1953, bị bắt tại New York hồi tháng 7/2019 với cáo buộc dụ dỗ hàng chục trẻ vị thành niên và thực hiện hành vi quan hệ tình dục với họ. Doanh nhân này đối mặt 45 năm tù nếu bị kết tội. Epstein bác bỏ mọi cáo buộc và bị giam ở nhà tù Manhattan trong lúc chờ xét xử.
Epstein được phát hiện trong tình trạng bất tỉnh với dải vải quấn quanh cổ tại phòng giam vào cuối tháng 7/2019, mà theo giới chức Mỹ là do tự tử bất thành. Bức thư có thể đã được viết trước sự việc này và giấu bên trong một cuốn truyện tranh.
Tartaglione, cựu cảnh sát tại bang New York, từng ở chung phòng giam với Epstein khi đang chờ xét xử trong vụ án giết 4 người. Trong các cuộc phỏng vấn qua điện thoại gần đây với New York Times, Tartaglione cho biết thư được viết trên mảnh giấy xé ra từ tập ghi chú.
Khi quản giáo hỏi về những vết đỏ trên cổ sau sự việc hồi tháng 7/2019, Epstein ban đầu cáo buộc Tartaglione đã tấn công mình và khẳng định bản thân không có ý định tự tử. Tartaglione phủ nhận cáo buộc, nói với quản giáo rằng "chưa bao giờ có bất kỳ vấn đề gì" với bạn tù.
Tartaglione đưa bức thư cho luật sư của mình, tin rằng nó có thể giúp ích nếu Epstein tiếp tục khẳng định bị bạn tù gây tổn hại. Tartaglione bị kết tội vào năm 2023 và đang thụ án tù chung thân.
Epstein tử vong sau khi treo cổ trong phòng giam ngày 10/8/2019. Cái chết của người này được kết luận là tự tử, nhưng hàng loạt sơ suất an ninh trong nhà tù cùng việc thiếu đoạn ghi hình từ camera giám sát khiến dư luận liên tục hoài nghi về kết luận trên.
Vụ bê bối Epstein tiếp tục gây chấn động chính trường Mỹ và Anh, khi các tài liệu liên quan đến cuộc điều tra quy mô lớn về cuộc đời của tỷ phú này được công bố những tháng gần đây.
Cục diện xung đột Trung Đông trở nên khó đoán khi vấn đề đi lại qua eo biển Hormuz và đàm phán Mỹ - Iran liên tục có biến chuyển. Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 18.4 tuyên bố các bên đã có những cuộc trao đổi rất tốt và cho rằng một thỏa thuận đang rất gần. Tuy nhiên, Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Baqer Qalibaf, người đồng thời là trưởng đoàn đàm phán Iran, lưu ý vẫn còn những khác biệt lớn giữa Washington và Tehran. Hạn chót lệnh ngừng bắn 2 tuần giữa Mỹ - Iran sẽ kết thúc vào ngày 22.4, nhưng dấu hiệu đạt được bước tiến ngoại giao đến nay vẫn tương đối mơ hồ. Trong khi đó, mâu thuẫn lại leo thang xoay quanh việc kiểm soát eo biển Hormuz.
CNN ngày 19.4 đưa tin ông Trump đã cảnh báo Iran "không nên tống tiền Mỹ", khi thay đổi lập trường liên tục về Hormuz. Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi ngày 17.4 thông báo mở cửa eo biển này, thế nhưng chỉ sau đó một ngày Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo (IRGC) lại tuyên bố phong tỏa Hormuz, với lý do Mỹ không từ bỏ lệnh phong tỏa các cảng Iran. Reuters đưa tin lực lượng Iran còn nổ súng chặn 2 tàu Ấn Độ đi qua eo biển Hormuz, vụ việc khiến New Delhi triệu tập Đại sứ Iran tại Ấn Độ và bày tỏ quan ngại sâu sắc.
Giáo sư Simon Mabon (Đại học Lancaster, Anh) nhận định với Al Jazeera hôm 18.4 rằng có 2 vấn đề đáng lưu tâm hiện nay. Thứ nhất, ông đặt vấn đề việc Iran nhanh chóng thay đổi lập trường về Hormuz đang là toan tính chiến lược của Tehran, hay phản ánh sự mâu thuẫn trong cấu trúc quyền lực vốn phức tạp ở nước này, khi hành động của lực lượng vũ trang nhiều lần khác với các tuyên bố ngoại giao.
Thực tế là bài đăng của ông Araghchi trên mạng xã hội về thông báo mở cửa Hormuz bị chính truyền thông Iran nói là không rõ ràng, dễ bị hiểu lầm là Tehran đã nhượng bộ với Mỹ. Thứ hai, việc có 2 thế lực đang phong tỏa Hormuz nhằm cạnh tranh ảnh hưởng khiến giao thông ở eo biển này càng thêm khó khăn. "Đi kèm với những điều không chắc chắn, áp lực từ thỏa thuận ngừng bắn, tất cả đang tạo nên một thời điểm cực kỳ bấp bênh", ông Mabon nhận định.
Đến nay, cả Iran và Mỹ đã nêu ra lập trường và vạch những "lằn ranh đỏ" đối với đàm phán, đặc biệt về chương trình hạt nhân của Tehran. Song, một yếu tố khác khiến đàm phán bế tắc, ngoài những bất đồng, còn là tâm lý của mỗi bên đều cho rằng họ đang nắm ưu thế. Theo bài phân tích trên Foreign Affairs, Iran có những cơ sở để gây sức ép ngoại giao. Họ vẫn trụ vững sau các đợt tấn công của liên quân Mỹ - Israel, kéo cuộc xung đột bước sang tuần thứ 8 mà vẫn chưa có dấu hiệu kết thúc. Tehran cũng có lợi thế địa lý để đưa ra yêu sách về eo biển Hormuz.
Về phía Mỹ, Washington có thể viện dẫn rằng họ đã gây ra thiệt hại to lớn đối với bộ máy an ninh và quân sự của Iran. Mỹ cũng kỳ vọng lệnh phong tỏa sẽ bóp nghẹt hoạt động thương mại và gây thêm tổn thất kinh tế cho Iran. Theo Foreign Affairs, hai bên cần chấp nhận thực tế rằng mỗi bên đều có những lá bài kéo dài xung đột, và nếu hướng tới giải pháp hòa bình thì cần từ bỏ những yêu sách nhằm thu về "lợi ích tối đa".
Thay vào đó, Mỹ và Iran có thể gia hạn ngừng bắn để tạo thời gian điều chỉnh yêu cầu trong đàm phán hạt nhân, đồng thời thiết lập các hành lang an toàn để di chuyển ở Hormuz. Giới quan sát cho rằng việc hai bên đang đối thoại cho thấy vẫn còn một lối thoát, dù còn nhiều thách thức.
Bài đăng hàm ý Venezuela là "bang thứ 51" của Mỹ xuất hiện trong lúc Tổng thống Trump đang trên đường đến Bắc Kinh cho cuộc họp thượng đỉnh với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình, theo AFP.
Một ngày trước đó, Tổng thống lâm thời Delcy Rodriguez ngày 11.5 tuyên bố Venezuela không bao giờ muốn trở thành bang thứ 51 của Mỹ, kể cả sau khi lực lượng đặc nhiệm Mỹ đột nhập Caracas và bắt đi vợ chồng Tổng thống Nicolas Maduro hồi tháng 1.
Trước đó trong ngày 11.5, ông Trump nói với Đài Fox News rằng mình đang cân nhắc biến quốc gia Nam Mỹ thành tiểu bang mới của Hợp chủng quốc Hoa Kỳ. Vài tháng trước đó ông cũng tuyên bố đang kiểm soát quốc gia giàu dầu mỏ này.
Về phần mình, bà Rodriguez kể từ khi lên nắm quyền đã tìm cách làm dịu quan hệ với Mỹ, như thông qua những cải cách mở cửa lại lĩnh vực khai khoáng và dầu khí của Venezuela cho các công ty nước ngoài, đặc biệt là phía Mỹ.
Số liệu thống kê của Phòng Thương mại và Công nghiệp Venezuela - Mỹ cũng đã công bố kết quả cho nỗ lực trên. Theo đó, thương mại song phương trong 3 tháng đầu năm đạt 3,29 tỉ USD, tăng 22,7% so với 2,68 tỉ USD trong cùng kỳ năm 2025.
Xuất khẩu của Venezuela sang Mỹ đạt tổng cộng 1,8 tỉ USD, trong đó doanh thu bán dầu thô chiếm 96,5%, theo số liệu từ Ủy ban Thương mại quốc tế Mỹ.
Trong khi đó, phe đối lập Venezuela yêu cầu tổ chức bầu cử, nhưng có vẻ như viễn cảnh này còn xa. Bà Rodriguez vào hôm 1.5 cho rằng vẫn chưa rõ khả năng bầu cử, nhưng sẽ diễn ra "vào một thời điểm nào đó".
