Trong cơn sốt giảm cân hiện nay, nhiều người mang tâm lý “sợ tinh bột”, coi cơm hay mì là “kẻ thù” gây béo phì và tăng đường huyết. Tuy nhiên, carbohydrate vốn là một trong ba dưỡng chất thiết yếu duy trì sự sống.
Thực tế, không phải mọi loại tinh bột đều giống nhau. Các nghiên cứu mới nhất chỉ ra rằng: Chế độ ăn giàu carb chất lượng cao đóng vai trò cực kỳ quan trọng trong việc làm chậm quá trình lão hóa và quản lý cân nặng. Tầm quan trọng của chúng vượt xa những gì bạn hằng tưởng tượng.
Ăn ít tinh bột khiến con người mau già
Mối liên hệ giữa chế độ ăn và tuổi tác là vô cùng mật thiết. Một nghiên cứu công bố trên Tạp chí Dinh dưỡng (The Journal of Nutrition) vào tháng 1/2025 cho thấy: Chế độ ăn giàu carb chất lượng cao giúp làm chậm quá trình lão hóa biểu quan (epigenetic aging) tới 1,2 năm.
Các chuyên gia giải thích, các dưỡng chất trong thực phẩm nguồn gốc thực vật giúp giảm tình trạng căng thẳng oxy hóa và phản ứng viêm, từ đó tác động tích cực đến quá trình methyl hóa DNA.
Nhiều người lo ngại ăn tinh bột sẽ béo, nhưng sự thật ngược lại: Carb chất lượng cao hỗ trợ giảm cân hiệu quả. Nghiên cứu trên Tạp chí Y khoa Anh (BMJ) năm 2023 khẳng định, việc hạn chế các loại “carb kém chất lượng” (đường tinh luyện, nước ngọt, ngũ cốc tinh chế) và tăng cường “carb chất lượng cao” (ngũ cốc nguyên hạt, trái cây, rau không chứa tinh bột) giúp kiểm soát cân nặng tốt hơn.
Thế nào là “carbohydrate chất lượng cao”?
Để lựa chọn đúng, chúng ta cần phân biệt rõ hai nhóm tinh bột dựa trên giá trị dinh dưỡng:
Nhóm carb chất lượng cao (“carb tốt”)
Không chỉ cung cấp năng lượng, nhóm này còn dồi dào vitamin, khoáng chất và chất xơ. Theo chuyên gia dinh dưỡng Tưởng Văn Tĩnh (Bệnh viện Quảng An, Đại học Tứ Xuyên), nhóm này bao gồm:
Ngũ cốc nguyên hạt: Gạo lứt, ngô, gạo đen, yến mạch, kiều mạch… giàu chất xơ.
Các loại củ: Khoai tây, khoai lang, khoai môn, củ từ… có hàm lượng chất xơ cao.
Các loại đậu: Đậu đỏ, đậu xanh, đậu nành, đậu gà… giàu protein và tạo cảm giác no lâu.
Rau củ giàu tinh bột: Bí đỏ, củ sen… chứa nhiều polysaccharide có lợi.
Trái cây: Chứa đường tự nhiên dễ hấp thụ kèm chất xơ, ít ảnh hưởng tiêu cực đến đường huyết nếu ăn lượng vừa phải.
Nhóm carb kém chất lượng (“carb xấu”)
Nhóm này chủ yếu cung cấp “calo rỗng”, thiếu hụt vi chất và thường đi kèm lượng dầu, muối, đường cao. Chuyên gia Lý Á Nhu (Bệnh viện Hữu nghị Bắc Kinh) liệt kê:
Vậy cơm trắng, mì trắng là “tốt” hay “xấu”?
Chuyên gia Lý Á Nhu cho biết không nên “dán nhãn” tiêu cực hoàn toàn cho tinh bột tinh chế. Chúng dễ tiêu hóa, phù hợp với người có hệ đường ruột yếu. Nếu chỉ ăn hoàn toàn ngũ cốc thô, bạn dễ bị đầy hơi, đau bụng. Chìa khóa nằm ở việc phối hợp giữa thô và tinh.
Ngày 12/5, Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi đang điều trị cho bé trai 5 tuổi bị chó becgie cắn gây vết thương nghiêm trọng ở vùng đầu.
Trước đó, một gia đình ở xã Ba Gia (Quảng Ngãi) đưa bé trai 5 tuổi bị chó cắn đến Bệnh viện Sản - Nhi Quảng Ngãi cấp cứu. Thời điểm được đưa đến viện cháu bé bị mất nhiều máu, có biểu hiện hoảng loạn, vùng đầu có vết rách dài khoảng 25cm lộ xương sọ.
Các bác sĩ đã băng ép cầm máu, giảm đau, tiêm vaccine phòng dại và ổn định tâm lý cho cháu bé.
Khoa Cấp cứu của Bệnh viện Sản - Nhi Quảng Ngãi đã chỉ định chụp X-quang để đánh giá mức độ tổn thương vùng đầu bệnh nhi, đồng thời kích hoạt quy trình phẫu thuật cấp cứu. Bệnh nhi sau đó được phẫu thuật để cắt lọc mô tổn thương và khâu tạo hình vùng đầu và chuyển đến Khoa Ngoại tiếp tục điều trị, theo dõi.
Theo bác sĩ Khoa Ngoại (Bệnh viện Sản - Nhi tỉnh Quảng Ngãi), nhờ được xử trí kịp thời nên sức khỏe bé trai đã ổn định, chưa ghi nhận thêm biến chứng.
Bác sĩ khuyến cáo các bậc phụ huynh hạn chế để trẻ tiếp xúc trực tiếp hoặc chơi đùa với vật nuôi khi không có người lớn giám sát. Khi trẻ bị động vật cắn hoặc cào, phụ huynh cần rửa sạch vết thương dưới vòi nước chảy rồi đưa trẻ đến cơ sở y tế để được xử trí kịp thời.
Khoảng 11h30 ngày 16/4, một nam thanh niên 27 tuổi đột ngột ngã quỵ giữa đám đông trước cửa chính sân bay Cát Bi, thành phố Hải Phòng. Nghe tiếng kêu cứu của hành khách, chị Ngọc nhanh chóng hô hoán xin nhường đường và tiếp cận hiện trường.
Y sĩ Ngọc kể nạn nhân có biểu hiện mặt tái nhợt, mắt nhắm nghiền, sủi bọt mép, chân tay co giật, cơ thể tím tái và mạch đập yếu ớt. Nhận định người bệnh đối mặt nguy cơ tổn thương não vĩnh viễn nếu chậm trễ, chị Ngọc lập tức day ấn huyệt nhân trung để kích thích sự tỉnh táo. Sau đó, chị quỳ xuống nền nhà, kiên trì ép tim ngoài lồng ngực.
Nhờ thao tác dứt khoát, thanh niên bắt đầu phục hồi tuần hoàn và dần lấy lại ý thức. Khoảng 15 phút sau, đội an ninh y tế sân bay có mặt, tiếp nhận người bệnh, kiểm soát nhịp tim, hơi thở rồi đưa anh lên xe cấp cứu tới bệnh viện. Hiện nam thanh niên đã dần hồi phục.
Ngừng tuần hoàn hoặc đột quỵ tại nơi công cộng là tình trạng y tế khẩn cấp đe dọa trực tiếp đến tính mạng, bởi khi tim ngừng đập, dòng máu mang oxy lên não lập tức bị cắt đứt, bắt đầu quá trình hoại tử tế bào thần kinh.
Trong y khoa cấp cứu, thời gian là vàng, mỗi phút trôi qua không được ép tim, cơ hội sống sót của người bệnh giảm đi từ 7% đến 10%, và nếu não thiếu oxy quá 4 đến 5 phút, các tổn thương hệ thần kinh trung ương sẽ trở thành vĩnh viễn, không thể đảo ngược.
Do đó, việc những người xung quanh lập tức thực hiện ép tim ngoài lồng ngực (CPR) ngay tại hiện trường chính là "chiếc phao cứu sinh" duy nhất duy trì sự sống cho nạn nhân trước khi lực lượng y tế chuyên nghiệp tiếp cận.
Sau sự việc, chị Ngọc nói khi cứu người không có thời gian để lo lắng hay suy nghĩ quá nhiều. "Trong đầu tôi chỉ có một ý niệm duy nhất là phải cứu người trong thời gian vàng. Đó là cuộc đua với tử thần mà chúng tôi không được phép thua", y sĩ Ngọc nói.
Sau cuộc xô xát tại nhà, ông H.V.V (45 tuổi, trú tại Yên Phong, Bắc Ninh) vào cấp cứu tại Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, Bệnh viện Đại học Y dược, cơ sở Linh Đàm (Hà Nội) trong tình trạng vết thương hở, khuyết toàn bộ phần mềm môi trên.
Theo hồ sơ bệnh án, trong lúc xô xát, ông V. đã bị người em họ tấn công. Người này đã dùng răng cắn mất một mảnh môi lớn của nạn nhân. Do xảy ra trong lúc hoảng loạn, mảnh môi rời đã không thể tìm thấy để nối lại.
Trao đổi về ca bệnh, tiến sĩ, bác sĩ Nguyễn Đình Minh, Trưởng khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, cho biết: "Bệnh nhân V. vào viện trong tình trạng khuyết môi đỏ rộng khoảng 3 cm, kèm khuyết một phần môi trắng kích thước khoảng 3 x 1 cm. Đây là tổn thương phức tạp do mất nhiều phần môi đỏ, biến dạng môi và ảnh hưởng trực tiếp đến chức năng khép miệng, phát âm, ăn nhai và thẩm mỹ khuôn mặt nếu không được tái tạo phù hợp".
Các bác sĩ đã quyết định sử dụng kỹ thuật tạo hình bằng vạt Abbe. Vạt được thiết kế từ môi đối diện nhằm tái tạo phần môi đỏ và phục hồi liên tục cơ vòng môi. Sau phẫu thuật (hôm 5.5), hiện môi được tái lập tương đối cân đối, đảm bảo chức năng và cải thiện rõ rệt thẩm mỹ khuôn mặt.
Đây là kỹ thuật có là khả năng tái tạo gần như đầy đủ các thành phần giải phẫu của môi, bao gồm môi đỏ, môi trắng, niêm mạc và đặc biệt là cơ vòng môi. Đây chính là điểm khác biệt lớn so với ghép da hay các phương pháp che phủ đơn thuần. Nhờ có sự phục hồi cơ vòng môi, bệnh nhân không chỉ cải thiện hình thể môi mà còn bảo tồn được chức năng khép miệng, phát âm và ăn uống.
Đồng thời, do sử dụng mô từ môi đối diện nên màu sắc, độ dày và độ mềm mại của môi sau tái tạo thường đạt kết quả thẩm mỹ tự nhiên hơn.
Tuy nhiên, bệnh nhân sẽ phải trải qua một hành trình điều trị kiên trì, vì phẫu thuật tạo hình vạt Abbe là phẫu thuật hai thì. Sau khi chuyển vạt, cuống vạt vẫn cần được giữ nối với môi cho đến khi hình thành tuần hoàn nuôi mới tại vùng nhận.
Bệnh nhân phải chờ khoảng 2 - 3 tuần để vạt môi đã sống tốt, sau đó bác sĩ mới tiến hành cắt cuống vạt và chỉnh sửa chi tiết để môi cân đối, hài hòa.
Trong thời gian chờ đợi vạt môi sống, bệnh nhân phải đối mặt với nhiều hạn chế sinh hoạt, vì hai môi bị khâu dính nên bệnh nhân gần như không thể há miệng. Những ngày đầu, bệnh nhân được nuôi ăn qua sonde (ống thông). Sau đó mới có thể chuyển sang ăn thìa hoặc bơm thức ăn lỏng qua kẽ răng.
Chia sẻ về điều trị các vết thương do bị cắn, bác sĩ Nguyễn Ngọc Tuấn, Khoa Phẫu thuật tạo hình thẩm mỹ và tái tạo, nhấn mạnh: vết thương do người cắn là một dạng tổn thương rất đặc biệt và "bẩn" tương đương với vết thương do súc vật cắn, có nguy cơ nhiễm trùng rất cao.
Vì vậy, khi gặp phải trường hợp này, quy trình sơ cứu cần tuân thủ các bước nghiêm ngặt, trước hết, cần rửa sạch vết thương và cầm máu tại chỗ.
Để hở vết thương, tuyệt đối không được khâu kín hay băng bó quá chặt ngay từ đầu. Việc bịt kín vết thương sẽ tạo môi trường yếm khí, khiến vi khuẩn phát triển mạnh và dẫn đến nguy cơ nhiễm trùng nghiêm trọng.
Nếu bị chó, mèo cắn, ưu tiên hàng đầu là tiêm phòng dại. Với vết thương do người cắn, việc làm sạch kỹ lưỡng và để hở vết thương thường là yêu cầu tiên quyết và quan trọng nhất. Bệnh nhân nên cân nhắc việc tiêm phòng uốn ván hoặc kiểm tra các bệnh truyền nhiễm qua đường máu nếu vết cắn sâu và đối tượng cắn có nguy cơ cao.
