Mới đây, đại biểu Quốc hội đề nghị bổ sung quy định buộc buộc doanh nghiệp sản xuất, lắp ráp, nhập khẩu xe điện phải thu hồi, tái chế pin sau sử dụng. Cùng với đà tăng của xe điện, nguy cơ phát sinh lượng lớn pin thải khiến bài toán xử lý sau vòng đời trở nên cấp thiết.
Tái chế pin còn nhiều thách thức
Dù hoạt động tái chế pin xe điện đang phát triển nhanh, công nghệ hiện nay vẫn đối mặt nhiều rào cản về kỹ thuật và chi phí. Pin lithium-ion có cấu trúc phức tạp với nhiều lớp vật liệu khác nhau, từ cực dương, cực âm đến chất điện phân và lớp vỏ bảo vệ, khiến quá trình tháo dỡ và xử lý đòi hỏi thiết bị chuyên dụng và quy trình an toàn nghiêm ngặt. Nếu xử lý không đúng cách, pin có thể gây cháy nổ hoặc phát tán hóa chất độc hại.
Ngoài ra, mỗi hãng xe và nhà sản xuất pin sử dụng cấu trúc, kích thước và thành phần hóa học khác nhau, khiến việc tự động hóa trong tái chế gặp nhiều hạn chế, buộc phải xử lý thủ công ở nhiều khâu, làm tăng chi phí.
Về công nghệ, các phương pháp phổ biến hiện nay như nhiệt luyện (pyrometallurgy) hay thủy luyện (hydrometallurgy) đều có những hạn chế nhất định. Nhiệt luyện tiêu tốn nhiều năng lượng và có thể phát sinh khí thải, trong khi thủy luyện phức tạp, cần sử dụng nhiều hóa chất và xử lý nước thải đi kèm. Đặc biệt, việc thu hồi lithium, thành phần quan trọng nhất của pin, vẫn chưa đạt hiệu quả cao như cobalt hay nickel, khiến giá trị kinh tế của quá trình tái chế bị ảnh hưởng.
Chính vì vậy, nhiều doanh nghiệp lựa chọn hướng tái sử dụng pin trước khi tái chế. Như tại Nhật Bản, Nissan dùng pin cũ cho các hệ thống lưu trữ điện tại tòa nhà, nhà máy. Ở Trung Quốc, BYD cũng triển khai các dự án lưu trữ năng lượng quy mô lớn, tận dụng pin đã qua sử dụng như những “cánh đồng pin” để phục vụ lưới điện.
Ngoài việc tái chế pin, trên thế giới, nhiều quốc gia cũng đã xây dựng chính sách và mô hình riêng để giải bài toán tái chế và tái sử dụng pin xe điện sau khi hết vòng đời.
Trung Quốc
Trung Quốc là một trong những thị trường xe điện lớn nhất thế giới, sớm xây dựng chính sách quản lý pin theo hướng bao trùm toàn bộ vòng đời sản phẩm, từ sản xuất đến thải bỏ. Từ năm 2018, Bộ công nghiệp và công nghệ thông tin Trung Quốc yêu cầu các hãng xe điện phải chịu trách nhiệm thu hồi pin sau sử dụng theo cơ chế “trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất” (Extended Producer Responsibility – EPR). Quy định này buộc doanh nghiệp không chỉ dừng ở khâu bán xe, mà còn tổ chức hệ thống thu gom, xử lý pin thải.
Song song đó, Trung Quốc triển khai hệ thống truy xuất nguồn gốc pin trên phạm vi toàn quốc. Mỗi bộ pin được gắn mã định danh để theo dõi xuyên suốt vòng đời, từ khi xuất xưởng, lắp lên xe, đến khi thu hồi và tái chế. Theo Cơ quan năng lượng quốc tế, đây là một trong những hệ thống quản lý dữ liệu pin quy mô lớn và hoàn thiện nhất hiện nay.
Các doanh nghiệp lớn như CATL hay BYD cũng tham gia sâu vào toàn bộ chuỗi giá trị, từ sản xuất đến tái chế. Pin cũ được thu hồi, tách chiết các kim loại như lithium, cobalt, nickel để đưa trở lại sản xuất, hoặc chuyển sang các hệ thống lưu trữ năng lượng khi không còn phù hợp cho xe điện. Theo các báo cáo của Diễn đàn kinh tế thế giới và IEA, Trung Quốc hiện chiếm khoảng một nửa công suất tái chế pin lithium-ion toàn cầu. Nước này cũng đã xây dựng mạng lưới hơn 10.000 điểm thu hồi pin, góp phần hạn chế tình trạng thải bỏ tự phát và đảm bảo vật liệu được quay trở lại chuỗi sản xuất.
Châu Âu
Năm 2023, Liên minh châu Âu (EU) thông qua quy định về pin mới, thay thế các chỉ thị trước đó. Văn bản này áp dụng cho nhiều loại pin khác nhau, từ pin tiêu dùng, pin công nghiệp đến pin xe điện, trong đó pin xe điện là trọng tâm do giá trị và quy mô thị trường lớn. Quy định yêu cầu nhà sản xuất phải tổ chức thu hồi pin sau sử dụng, đồng thời đáp ứng các ngưỡng tối thiểu về tái chế đối với các vật liệu quan trọng như lithium, cobalt và nickel. Theo Ủy ban châu Âu, mục tiêu là đưa nguyên liệu quay trở lại chuỗi sản xuất, giảm phụ thuộc vào khai thác tài nguyên thô.
Đáng chú ý, EU dự kiến triển khai cơ chế “hộ chiếu pin” (battery passport) từ năm 2027. Mỗi bộ pin sẽ có một hồ sơ điện tử chứa thông tin về nguồn gốc nguyên liệu, quá trình sản xuất và tình trạng sử dụng, giúp theo dõi xuyên suốt vòng đời sản phẩm. Theo Diễn đàn kinh tế thế giới, đây là bước tiến quan trọng nhằm tăng tính minh bạch chuỗi cung ứng và thúc đẩy kinh tế tuần hoàn.
Mỹ
Khác với Liên minh châu Âu hay Trung Quốc, Mỹ chưa có quy định chuyên biệt về thu hồi pin xe điện ở cấp liên bang. Hoạt động quản lý chủ yếu dựa trên các quy định chung về chất thải và môi trường, trong khi thị trường tái chế được thúc đẩy bởi khu vực tư nhân.
Nhiều doanh nghiệp đã đầu tư mạnh vào công nghệ tái chế. Redwood Materials phát triển mô hình thu hồi và tinh chế lithium, cobalt, nickel từ pin cũ để cung cấp trở lại cho sản xuất. Trong khi đó, Li-Cycle xây dựng mạng lưới nhà máy tại Bắc Mỹ, ứng dụng công nghệ thủy luyện nhằm nâng cao hiệu suất tái chế. Ở cấp bang, một số địa phương như California cũng bắt đầu xây dựng các quy định riêng về trách nhiệm thu hồi pin, cho thấy xu hướng siết chặt quản lý trong tương lai.
Chính phủ Mỹ đóng vai trò hỗ trợ thông qua các gói chính sách lớn như Inflation Reduction Act, cung cấp ưu đãi và trợ cấp nhằm phát triển chuỗi cung ứng pin nội địa, bao gồm cả tái chế và khai thác vật liệu. Theo Bộ năng lượng Mỹ, mục tiêu là giảm phụ thuộc vào nguồn cung nước ngoài và tăng tính tự chủ trong ngành xe điện.
Sau đợt điều chỉnh giảm 140 triệu đồng trước đó, một số đại lý hiện nâng mức ưu đãi dành cho Suzuki Jimny lên tới 180 triệu đồng. Với mức giảm này, giá bán thực tế của mẫu xe hiện còn khoảng 609 triệu đồng, tương đương giá niêm yết phiên bản cao cấp nhất của Kia Sonet.
Động thái giảm giá sâu được cho là nhằm đẩy hàng tồn kho. Toàn bộ số xe đang áp dụng mức ưu đãi này đều thuộc lô sản xuất và nhập khẩu năm 2024. Từ thời điểm đó đến nay, thị trường chưa ghi nhận thêm lô xe mới với năm sản xuất gần hơn được đưa về Việt Nam.
Mức giảm tại đại lý hiện cao hơn đáng kể so với chương trình ưu đãi chính hãng từ Suzuki Việt Nam vốn dừng ở mức 95 triệu đồng. Jimny hiện có giá niêm yết 789 triệu đồng. Đáng chú ý, ở thời điểm mới ra mắt, mẫu xe này từng rơi vào tình trạng bán chênh giá do nguồn cung hạn chế.
Tuy nhiên do là dòng xe hướng tới nhóm khách hàng tương đối đặc thù, Jimny liên tục được điều chỉnh giá nhằm duy trì sức mua và khả năng thanh khoản trên thị trường.
Về khả năng vận hành, Suzuki Jimny nổi bật với kết cấu khung gầm rời (body-on-frame), hệ dẫn động hai cầu 4WD AllGrip Pro cùng cần số phụ hỗ trợ các chế độ 2H, 4H và 4L. Xe sở hữu khoảng sáng gầm 210mm, góc tới 37 độ, góc vượt đỉnh dốc 28 độ và góc thoát 49 độ - những thông số đặc trưng của một mẫu SUV chuyên địa hình.
Một số xe Jimny được độ sẵn tại đại lý nhằm hút khách hơn - Ảnh: Đại lý
Mẫu xe sử dụng động cơ 1.5L cho công suất 102 mã lực và mô men xoắn 130 Nm, kết hợp hộp số tự động 4 cấp.
Tại Việt Nam, Jimny được phân phối dưới dạng biến thể 3 cửa với cấu hình 4 chỗ ngồi. Khoang nội thất tập trung vào tính thực dụng với ghế nỉ, các nút điều khiển cơ học, màn hình cảm ứng 9 inch hỗ trợ Apple CarPlay/Android Auto cùng hệ thống điều hòa tự động.
Danh sách trang bị an toàn của xe ở mức cơ bản, bao gồm 6 túi khí, cân bằng điện tử, kiểm soát lực kéo, hỗ trợ khởi hành ngang dốc và hỗ trợ đổ đèo.
Trong phân khúc SUV địa hình cỡ nhỏ tại Việt Nam, Suzuki Jimny hiện chưa có đối thủ cạnh tranh trực tiếp về cấu hình vận hành.
Sau nhiều năm mô hình xe điện bốn bánh hoạt động tại Khu du lịch Hải Tiến, UBND xã Hoằng Tiến và Hoằng Thanh, tỉnh Thanh Hóa vừa ban hành một số quy định mới đối với loại xe này. Các quy định mới vừa ban hành được thông báo rộng rãi để các doanh nghiệp, người lái xe điện, du khách biết và thực hiện.
Theo đó, xe điện bốn bánh có gắn động cơ hoạt động tại Khu du lịch Hải Tiến phải được đăng ký cấp biển số theo quy định, có giấy chứng nhận an toàn kỹ thuật và bảo vệ môi trường, có bảo hiểm trách nhiệm dân sự.
Xe phải đúng kiểu dáng, bảo đảm sạch sẽ, vệ sinh môi trường. Hai bên và trước đầu xe phải được đánh số theo thứ tự, ký hiệu tên của công ty.
Xe phải được gắn đồng hồ tính cước có kẹp chì do cơ quan có thẩm quyền lắp đặt. Trên kính trước bên ghế phụ của xe phải được niêm yết bảng nội quy, giá cước, số điện thoại đường dây nóng của UBND xã, công an xã, giám đốc công ty chủ quản.
Người lái xe điện bốn bánh phải có giấy phép lái xe cơ giới hạng B2 trở lên, có căn cước công dân, hộ khẩu thường trú hoặc đăng ký tạm trú tại xã Hoằng Tiến hoặc xã Hoằng Thanh.
Người lái xe điện có đạo đức, nhân thân, sức khỏe tốt, không thuộc đối tượng đang trong thời gian thi hành án, không nghiện ma túy.
Bên cạnh đó, theo quy định mới, người lái xe điện có tham gia tập huấn do UBND xã tổ chức, được cấp chứng chỉ theo quy định, mặc đồng phục do công ty cấp, bảo đảm sạch, đẹp, lịch sự.
Chính quyền địa phương khuyến khích mỗi người lái xe điện là một hướng dẫn viên du lịch, ứng xử văn minh, lịch sự, thân thiện.
Khi đón du khách, người lái xe điện phải thông báo, thỏa thuận giá cước (không được cao hơn giá niêm yết), hoặc cách tính cước theo đồng hồ trước khi khách lên xe.
Tuyệt đối không được tranh giành khách, ép giá, ép khách gây mất trật tự, đón, trả khách đúng điểm quy định trên các tuyến đường được hoạt động. Nghiêm cấm tự ý thay đổi màu sơn, kích thước, hình dáng, đặc tính của xe.
Các hành vi vi phạm, ngoài việc xử lý theo quy định của pháp luật, chủ tịch UBND xã sẽ quyết định dừng hoạt động phương tiện từ 7 - 30 ngày tùy theo mức độ vi phạm.
Không thể phủ nhận, xe máy điện đang dần trở thành xu hướng mới tại thị trường xe hai bánh Việt Nam, đặc biệt tại các đô thị lớn khi người dùng ngày càng quan tâm hơn đến chi phí sử dụng cũng như vấn đề phát thải. Tuy nhiên, theo nhận định của nhiều chuyên gia trong ngành, xe máy dùng động cơ xăng vẫn còn giữ vai trò chủ đạo nhờ tính thực dụng, sự thuận tiện và hạ tầng sử dụng đã phổ biến nhiều năm qua.
Thực tế này phần nào phản ánh qua kết quả kinh doanh mới nhất của Honda Việt Nam (HVN), hãng xe hiện chiếm thị phần lớn nhất thị trường xe máy trong nước. Cụ thể, theo số liệu HVN công bố, trong tháng 3.2026 vừa qua, hãng xe Nhật Bản bán ra 241.252 xe máy, tăng 19,1% so với cùng kỳ năm trước. Tính cả năm tài chính 2025, tổng doanh số xe máy Honda tại Việt Nam đạt hơn 2,26 triệu xe.
Đây là mức tăng trưởng đáng chú ý trong bối cảnh thị trường liên tục nhắc đến xu hướng điện hóa. Những con số kể trên cũng phản ánh một thực tế là phần lớn người dùng Việt Nam hiện vẫn ưu tiên các dòng xe động cơ đốt trong nhờ tính thực dụng, khả năng vận hành ổn định, dễ sửa chữa cũng như mạng lưới dịch vụ đã phủ rộng trong nhiều năm.
Đặc biệt tại các khu vực ngoài đô thị lớn, nơi hạ tầng trạm sạc còn hạn chế, xe máy xăng vẫn được xem là lựa chọn phù hợp hơn với nhu cầu di chuyển hàng ngày. Thời gian tiếp nhiên liệu nhanh, khả năng vận hành linh hoạt và tâm lý quen thuộc với động cơ đốt trong tiếp tục là những lợi thế khiến nhóm xe này chưa dễ bị thay thế.
Dù vậy, HVN cũng không đứng ngoài xu hướng điện hóa đang diễn ra trên toàn cầu. Trong vài năm trở lại đây, hãng đã bắt đầu mở rộng danh mục xe điện tại Việt Nam với nhiều mẫu xe mới hướng đến các nhóm khách hàng khác nhau.
Sau Benly e: phục vụ vận chuyển hàng hóa, Honda tiếp tục tung ra thêm xe điện như ICON e:, CUV e: hay mới đây là UC3. Các mẫu xe này chủ yếu hướng đến nhu cầu di chuyển trong đô thị, nhóm khách hàng trẻ hoặc người dùng quan tâm nhiều hơn đến chi phí vận hành dài hạn.
Song song đó, hãng cũng từng bước xây dựng hệ sinh thái phục vụ xe điện thông qua việc mở rộng hạ tầng sạc và các giải pháp hỗ trợ người dùng. Thay vì chuyển đổi quá nhanh, Honda đang cho thấy cách tiếp cận theo hướng chuẩn bị dần cho quá trình điện hóa dài hạn.
Đáng chú ý, chiến lược hiện nay của HVN không đặt xe điện và xe xăng ở hai thái cực đối lập. Trong khi mở rộng danh mục xe điện, hãng vẫn tiếp tục đầu tư cho các dòng xe động cơ đốt trong nhằm đáp ứng nhu cầu thực tế của thị trường.
Theo định hướng được HVN công bố, từ năm 2026, các mẫu xe sử dụng động cơ đốt trong sẽ hướng tới đáp ứng tiêu chuẩn khí thải mức 4 (Euro 4) thông qua việc cải tiến công nghệ và tối ưu hiệu suất vận hành. Điều này cho thấy động cơ xăng vẫn giữ vai trò quan trọng trong chiến lược phát triển của Honda tại Việt Nam, ít nhất trong giai đoạn chuyển tiếp hiện nay. Thay vì duy trì công nghệ cũ, các dòng xe mới sẽ được nâng cấp theo hướng tiết kiệm nhiên liệu hơn, giảm phát thải hơn nhưng vẫn đảm bảo yếu tố thực dụng vốn là tiêu chí được nhiều khách Việt ưu tiên.
Chiến lược "song song" của Honda cũng ít nhiều phản ánh một thực tế, rằng quá trình điện hóa tại Việt Nam có thể sẽ diễn ra theo lộ trình dài hơi hơn so với nhiều quốc gia phát triển. Bởi hạ tầng sạc, chi phí đầu tư ban đầu, thói quen sử dụng phương tiện cũng như khả năng tiếp cận công nghệ vẫn là những yếu tố ảnh hưởng lớn đến tốc độ chuyển đổi.
Đáng chú ý, năm 2026 cũng đánh dấu cột mốc 30 năm Honda hiện diện tại Việt Nam. Trong ba thập niên qua, hãng xe Nhật Bản không chỉ duy trì vị thế lớn trên thị trường xe máy mà còn tham gia nhiều hoạt động liên quan đến an toàn giao thông, đào tạo kỹ năng lái xe và các chương trình phát triển bền vững.
Trong bối cảnh thị trường đang bước vào giai đoạn chuyển đổi sang các giải pháp di chuyển xanh hơn, cách tiếp cận hiện nay của HVN cho thấy hãng đang lựa chọn hướng đi thận trọng, ưu tiên thích nghi theo nhu cầu thực tế của người dùng thay vì chuyển đổi quá nhanh sang một xu hướng duy nhất.
