Chia sẻ tại tọa đàm kết quả điều tra hộ kinh doanh ngày 23/4, ông Phạm Ngọc Thạch, Phó trưởng ban Pháp chế, Liên đoàn Thương mại và Công nghiệp Việt Nam (VCCI), nhấn mạnh “tâm lý phòng thủ” của hộ kinh doanh trước sức ép thị trường và khó khăn pháp lý.
Kết quả khảo sát hơn 1.000 hộ kinh doanh trong 3 tháng qua của VCCI cho thấy chỉ 1,8% dự định mở rộng hoạt động, hơn 60% duy trì quy mô hiện tại và 33% thu hẹp. Thậm chí, một số hộ dự tính giải thể trong hai năm tới.
Xu hướng kém lạc quan này một phần do hoạt động kinh doanh yếu trong năm qua. Hơn 81% hộ cho biết doanh thu giảm, dẫn tới ba phần tư hộ vận hành ở ngưỡng lợi nhuận rất mỏng. “Mức này đủ để tồn tại, nhưng khó tích lũy hay chống chịu trước bất kỳ cú sốc nào tiếp theo”, ông Đậu Anh Tuấn, Phó tổng thư ký VCCI, nhận định.
Với các hộ kinh doanh, khó khăn về pháp lý là yếu tố áp lực nhất với họ (73%), ảnh hưởng lớn hơn vấn đề nguyên liệu đầu vào trước biến động trong nước và xung đột Trung Đông (59%).
Về nghĩa vụ thuế, hơn 36% hộ không biết hoặc ở mức “có nghe nói” tới hóa đơn điện tử. Một phần ba hộ thiếu thiết bị, hạ tầng Internet. Nhiều hộ không biết sửa hoặc xử lý lỗi kỹ thuật trong quá trình áp dụng hóa đơn điện tử.
Cũng theo khảo sát của VCCI, hơn 80% hộ “né” chuyển đổi lên mô hình doanh nghiệp vì lo ngại thủ tục, chi phí bảo hiểm xã hội cao và bị thanh, kiểm tra nhiều hơn. Ông Phạm Ngọc Thạch cho biết tính theo doanh thu, nhóm có quy mô từ 500 triệu đến 3 tỷ đồng có xu hướng không muốn lên doanh nghiệp.
Chỉ 16% hộ có ý định chuyển đổi thành doanh nghiệp trong hai năm tới. Động lực chuyển đổi đến từ nhu cầu phát triển thực chất, như muốn có pháp nhân khi giao kết hợp đồng, mở rộng quy mô, vay vốn ngân hàng. Tuy nhiên, VCCI cho rằng rào cản chuyển đổi đang lớn hơn nhiều so với động lực, khi hơn 90% hộ lo ngại thủ tục thuế và kế toán phức tạp hơn.
Ông Tuấn nhận định điều này khiến ý định đầu tư, mở rộng của hộ kinh doanh giảm đáng kể. “Môi trường thể chế có thể vô tình khiến hộ kinh doanh duy trì quy mô nhỏ, phòng thủ và né tránh tăng trưởng”, ông nói.
Phó tổng thư ký VCCI cho rằng các quy định về thuế, kế toán và hóa đơn điện tử cần được đơn giản hóa cho phù hợp với năng lực thực tế của hộ kinh doanh. Điều này đặc biệt cấp thiết với những hộ siêu nhỏ, chủ hộ lớn tuổi hoặc ở nông thôn
Hiện Bộ Tài chính đề xuất ngưỡng doanh thu chịu thuế lên 1 tỷ đồng, nhưng bà Lê Thị Duyên Hải, Phó chủ tịch kiêm Tổng thư ký Hội Tư vấn thuế Việt Nam, cho rằng đây chưa phải là giải pháp cốt lõi. Theo bà, hộ kinh doanh không phải không muốn đóng thuế, điều họ cần là giải pháp tuân thủ dễ dàng, minh bạch, đặc biệt về giới hạn xử phạt. Họ cần được hỗ trợ để kinh doanh chuẩn, quản trị tốt, từ đó “lớn hơn”.
“Họ sợ ranh giới xử phạt mong manh, bước qua một đồng là thành vi phạm”, bà nói.
Ở khía cạnh này, ông Phạm Ngọc Thạch đồng tình chính sách hiệu quả không chỉ là quản lý chặt hơn, cần giúp hộ kinh doanh đủ tự tin để tồn tại, phục hồi và trưởng thành.
Từ đầu tháng 4, giá sầu riêng giảm liên tục khi nguồn cung tăng nhanh, kéo mặt bằng giá nhiều giống xuống mức thấp nhất trong nhiều năm. Tại một số vườn, Ri6 mua xô có giá 20.000-35.000 đồng một kg, giảm khoảng một nửa so với đầu năm. Musang King cũng lùi về 60.000-65.000 đồng, trong khi Monthong giảm nhẹ hơn, dao động quanh 65.000-75.000 đồng.
Diễn biến tương tự ghi nhận ở khâu thu mua tại kho. Ri6 loại A (2,7 hộc) được trả khoảng 40.000 đồng một kg, loại B (2,5 hộc) còn 28.000 đồng. Với Musang King, giá loại A hiện ở mức 80.000-85.000 đồng, thấp nhất trong hai năm qua. Mức giảm sâu khiến nhiều nhà vườn rơi vào thế khó dù sản lượng năm nay khá dồi dào.
Tại Đồng Tháp, chị Xuân ở xã Hiệp Đức cho biết gia đình có hơn 1 ha Ri6 chuẩn bị thu hoạch nhưng giá giảm nhanh khiến lợi nhuận gần như không còn. Thương lái hiện chỉ trả khoảng 35.000 đồng một kg với hàng loại A và 20.000 đồng với hàng xô dạt, trong khi chi phí phân bón và chăm sóc tăng mạnh. Theo chị, đây là mức giá thấp nhất từ trước đến nay.
Ở góc độ thị trường, ông Võ Tấn Lợi, Chủ tịch Hiệp hội Sầu riêng Đồng Tháp, cho rằng mức giảm giữa các giống có sự phân hóa rõ. Monthong giữ giá tốt hơn nhờ phù hợp thị hiếu người tiêu dùng Trung Quốc với đặc điểm cơm dày, ít xơ, dễ bảo quản. Ngược lại, Ri6 và Musang King gặp bất lợi về chất lượng bảo quản và vận chuyển.
Bức tranh sản xuất cũng bộc lộ điểm nghẽn. Đồng Tháp hiện có hơn 20.000 ha sầu riêng, sản lượng khoảng 550.000 tấn mỗi năm, nhưng chỉ khoảng 10% được xuất khẩu. Phần lớn diện tích là Ri6, tiêu thụ nội địa với giá thấp, khiến giá trị gia tăng không cao và dễ tổn thương khi thị trường biến động.
Áp lực còn đến từ rào cản kỹ thuật. Theo ông Lợi, vấn đề tồn dư cadimi tiếp tục ảnh hưởng đến đầu ra khi một số mẫu kiểm nghiệm vượt ngưỡng cho phép, khiến doanh nghiệp thận trọng thu mua. Theo ông Lợi, không phải tất cả vùng trồng đều bị ảnh hưởng, nhưng tâm lý e ngại khiến giao dịch chững lại. Nguyên nhân chủ yếu được xác định là tích tụ kim loại nặng trong đất do sử dụng phân lân kéo dài, trong khi việc cải tạo đất cần thời gian dài.
Ở góc nhìn rộng hơn, ông Đặng Phúc Nguyên, Tổng thư ký Hiệp hội Rau quả Việt Nam, cho rằng đà giảm giá hiện nay còn chịu tác động từ chu kỳ mùa vụ khu vực. Thái Lan đang vào vụ thu hoạch rộ trong tháng 4-6, sản lượng lớn khiến giá tại nước này cũng giảm, từ đó kéo mặt bằng giá chung đi xuống. Trong khi đó, sản xuất trong nước vẫn manh mún, công tác kiểm soát tồn dư chưa đồng đều, còn phụ thuộc vào hệ thống kiểm nghiệm vốn chịu áp lực lớn khi vào cao điểm vụ.
Dù vậy, tình hình được kỳ vọng cải thiện từ giữa năm. Khi miền Đông và Tây Nguyên bước vào vụ thu hoạch với tỷ lệ cao giống Monthong, phù hợp thị trường xuất khẩu, giá có thể phục hồi. Thực tế, số liệu hải quan cho thấy quý I, xuất khẩu sầu riêng đạt gần 222 triệu USD, tăng 128% so với cùng kỳ, tiếp tục là mặt hàng dẫn dắt tăng trưởng của ngành rau quả. Tuy nhiên, để duy trì đà này, bài toán chất lượng và tổ chức sản xuất vẫn cần lời giải căn cơ.
Hiện nay, cá nhân có thu nhập dưới 1 triệu đồng một tháng được xác định là người phụ thuộc để tính giảm trừ gia cảnh. Tại dự thảo Thông tư hướng dẫn một số điều của Luật Thuế thu nhập cá nhân, Bộ Tài chính đề xuất nâng ngưỡng thu nhập của người phụ thuộc lên 3 triệu đồng, gấp ba lần hiện tại.
Người phụ thuộc là những cá nhân mà người nộp thuế phải nuôi dưỡng, như con cái, cha mẹ không có thu nhập, không có khả năng lao động hoặc thu nhập thấp. Khi tính thuế, người nộp sẽ được giảm trừ một khoản cố định cho mỗi cá nhân phụ thuộc.
Thực tế, mức thu nhập làm căn cứ xác định người phụ thuộc duy trì 1 triệu đồng mỗi tháng từ 2013. Sau hơn một thập kỷ, mặt bằng giá cả, chi tiêu và thu nhập của người dân đã thay đổi đáng kể, khiến ngưỡng thu nhập này không còn phù hợp với thực tế. Vì vậy, cơ quan soạn thảo cho rằng cần thiết phải điều chỉnh mức này nhằm phản ánh đúng điều kiện sống, mặt bằng thu nhập của nền kinh tế.
Theo Bộ Tài chính, ngưỡng thu nhập tăng lên 3 triệu đồng với người phụ thuộc hiện cao hơn mức tăng chi tiêu - thu nhập bình quân trong 12 năm qua và dự báo những năm tới. Mức này cũng vượt ngưỡng thu nhập xác định hộ nghèo tại khu vực đô thị theo quy định mới.
Số liệu thống kê cho thấy mức sống của người dân đã cải thiện rõ rệt. Cụ thể, chi tiêu bình quân đầu người năm 2024 đạt khoảng 2,98 triệu đồng một tháng, tăng khoảng 1,6 lần so với 2014.
Thu nhập bình quân đầu người đạt 5,15 triệu đồng mỗi tháng, tăng khoảng 2 lần so với mức 2,64 triệu của 2014. Ngưỡng xác định hộ nghèo và cận nghèo ở mức 2,2 triệu đồng một người mỗi tháng với khu vực nông thôn và 2,8 triệu với người ở đô thị.
Từ 1/1/2026, mức giảm trừ gia cảnh cho người nộp thuế là 15,5 triệu và người phụ thuộc 6,2 triệu đồng. Cá nhân được trừ các khoản bảo hiểm, giảm trừ gia cảnh, phụ cấp, trợ cấp... số còn lại là thu nhập tính thuế cá nhân.
Ông Suan Teck Kin, Giám đốc khối nghiên cứu thị trường và kinh tế toàn cầu Ngân hàng UOB (Singapore), đã cho biết như trên tại sự kiện "The Year Ahead 2026" do Bloomberg Businessweek Vietnam tổ chức ngày 10-4.
Năm 2026, Tổ chức Thương mại thế giới dự báo tăng trưởng thương mại toàn cầu đạt khoảng 1,9%. Ông Suan cảnh báo rằng căng thẳng địa chính trị kéo dài tại Trung Đông cùng với giá năng lượng neo cao có thể làm giảm tới 0,5% tăng trưởng thương mại toàn cầu, do chi phí vận tải gia tăng, gián đoạn các tuyến hàng không và hàng hải, suy yếu du lịch và nhu cầu thương mại.
"Đa dạng hóa thị trường xuất khẩu không còn là lựa chọn, mà là yêu cầu chiến lược, đòi hỏi Việt Nam phải khai thác tối đa 16 hiệp định thương mại tự do đã ký kết, gồm CPTPP, RCEP, EVFTA, đồng thời mở rộng sang các thị trường nhập khẩu tăng trưởng nhanh như Trung Đông, châu Phi, Mỹ Latin và một số khu vực của châu Âu", ông Suan Teck Kin phân tích.
Ông Suan Teck Kin cũng nhấn mạnh vị thế vững chắc của Việt Nam trong lĩnh vực điện tử và bán dẫn, đây là nền tảng để vươn lên các phân khúc có giá trị cao hơn trong chuỗi giá trị.
Hiện Việt Nam đứng thứ 8 toàn cầu về xuất khẩu các sản phẩm liên quan đến điện tử, hơn 170 dự án bán dẫn có vốn đầu tư nước ngoài, chủ yếu tập trung vào thiết kế chip và khâu đóng gói, kiểm định.
Những lợi thế này tạo bệ phóng để Việt Nam tham gia sâu hơn vào các phân khúc giá trị cao như đóng gói và kiểm định tiên tiến, linh kiện điện tử chính xác, vật liệu và công cụ sản xuất, cũng như ứng dụng AI công nghiệp và tự động hóa trong sản xuất và logistics.
Trong triển vọng năm 2026, ông Suan cho biết UOB giữ quan điểm tích cực một cách thận trọng đối với Việt Nam. Dù tăng trưởng GDP có dấu hiệu chững lại, hoạt động kinh tế vẫn được hỗ trợ bởi các lĩnh vực sản xuất, xây dựng và dịch vụ, cùng với đà tăng mạnh của xuất khẩu và FDI, nhờ xu hướng đa dạng hóa chuỗi cung ứng toàn cầu tiếp diễn.
Tuy nhiên, rủi ro lạm phát đang gia tăng do tác động lan tỏa từ giá năng lượng, khiến UOB điều chỉnh giảm dự báo tăng trưởng năm 2026, đồng thời kỳ vọng Ngân hàng Nhà nước Việt Nam sẽ duy trì chính sách tiền tệ ổn định trong suốt năm 2026.
