Tôi vừa xem một đoạn video ghi lại tình huống vừa buồn cười vừa đáng suy nghĩ: Một thanh niên gặp tai nạn giao thông nhẹ, hàng xóm vội vàng mở điện thoại để tìm người thân liên lạc nhưng loay hoay mãi không thấy. Lý do: Chàng trai lưu số điện thoại của mẹ là “chủ nợ”.
Nhiều người thả cảm xúc haha, bởi không ít người trẻ hiện nay có thói quen đặt biệt danh độc lạ cho người thân trong danh bạ.
Nhưng đằng sau tiếng cười đó là một vấn đề nghiêm túc: Khi sự cố xảy ra, những chi tiết tưởng chừng vô hại lại có thể gây chậm trễ trong việc liên lạc và hỗ trợ.
Thực tế, tình huống trong video còn may mắn ở một điểm là vẫn có thể mở được điện thoại của nạn nhân. Nếu máy bị khóa, người xung quanh gần như không có cách nào biết phải gọi cho ai.
Trong khi đó, hầu hết smartphone hiện nay đều có tính năng thiết lập liên hệ khẩn cấp và thông tin y tế hiển thị ngay cả khi màn hình khóa. Tuy nhiên, rất nhiều người bỏ qua hoặc chưa từng thiết lập.
Một thay đổi nhỏ trong thói quen có thể tạo ra khác biệt lớn như thiết lập số liên lạc khẩn cấp, cập nhật thông tin y tế cơ bản của bản thân, những việc này không mất nhiều thời gian, nhưng trong những tình huống bất ngờ, chúng có thể giúp người khác hỗ trợ nhanh chóng và chính xác hơn.
Tin Gốc: Vnexpress
Nhiều người thường nói về bài toán tiết kiệm để bám trụ ở thành phố. Thậm chí, có người còn chia sẻ câu chuyện "thu nhập 30 triệu một tháng, nuôi con, thuê nhà mà vẫn dư 15 triệu". Nghe qua thì rất hay, nhưng cá nhân tôi lại không nghĩ đó là con đường dài lâu.
Với tôi, cố tiết kiệm quá mức đôi khi đồng nghĩa với việc tự kéo chất lượng sống của mình đi xuống. Mà sống kiểu đó lâu dài rất dễ mệt mỏi, chứ không phải giải pháp bền vững. Điều quan trọng hơn, theo tôi, là tìm cách tăng thu nhập.
Nếu không kinh doanh, thì ta có thể học thêm, nâng cao kỹ năng, tìm cơ hội thăng tiến, hoặc chuyển sang vị trí tốt hơn để có mức lương cao hơn. Khi thu nhập đạt khoảng 50-60 triệu một tháng, cuộc sống sẽ dễ thở hơn rất nhiều. Lúc đó, việc tiết kiệm mới thực sự có ý nghĩa.
Tôi biết quan điểm này hơi "ngược đời", vì thông thường ai cũng khuyên nên tiết kiệm khi thu nhập còn thấp. Nhưng cuộc sống ở TP HCM, Hà Nội và các thành phố lớn khác không giống ở nông thôn. Ở quê, nếu tiết kiệm thì cơ bản bạn vẫn có sẵn nhà cửa, những nhu cầu thiết yếu như ăn, ngủ không quá áp lực. Còn ở thành phố, nếu cố tiết kiệm, nhiều khi bạn phải cắt giảm cả những nhu cầu cơ bản: ăn uống, chỗ ở, những buổi cà phê hay giao tiếp xã hội.
>> Vợ chồng lương 30 triệu không bám trụ nổi Sài Gòn
Thời điểm còn thu nhập dưới 20 triệu một tháng, tôi gần như không tiết kiệm đồng nào. Thay vào đó, tôi dành tiền để đầu tư vào việc học: các khóa kỹ năng, ngoại ngữ, quản lý... Tôi cũng không cắt hẳn những nhu cầu khác như cà phê hay ăn uống bên ngoài, tất nhiên là ở mức vừa phải chứ không phung phí.
Khi thu nhập tăng dần, đến khoảng 30 triệu mỗi tháng (chỉ tính lương cứng), tôi mới bắt đầu lên kế hoạch tiết kiệm từng bước và vay thêm ngân hàng để mua nhà. Khi lương lên mức 40 triệu, tôi gần như đã trả hết nợ mua nhà. Và đến lúc thu nhập đạt 50 triệu một tháng, tôi mới nghĩ đến chuyện mua xe.
Đó là lộ trình đi lên của tôi. Nói vậy để thấy, không phải ai cũng phù hợp với một kiểu sống. Có người thấy tiết kiệm là khả thi, còn tôi lại thấy sống đừng nên quá dè xẻn. Xởi lởi một chút, giữ cho cuộc sống có sự thoải mái một chút, có khi lại giúp mình có thêm động lực để kiếm tiền tốt hơn.
Nhiều người sẽ hỏi: nếu không tiết kiệm, lỡ đau ốm thì sao? Tôi cũng từng nghĩ như vậy. Nhưng sau tất cả, tôi nhận ra cách tốt nhất không phải là tích từng đồng tiền lẻ một, mà là cố gắng trau dồi năng lực nhanh nhất có thể để có thể tìm kiếm cơ hội việc làm ở những công ty tốt hơn, có chế độ bảo hiểm tư nhân cho gia đình người lao động. Khi có rủi ro sức khỏe, bảo hiểm sẽ là chỗ dựa.
Suy cho cùng, mỗi người một lựa chọn. Nhưng với tôi, thay vì bóp mình lại để tiết kiệm trong lúc thu nhập còn thấp, tôi chọn đầu tư để tăng thu nhập trước. Khi kiếm được nhiều hơn, việc tiết kiệm sẽ tự nhiên trở nên nhẹ nhàng hơn rất nhiều.
Tin Gốc: Vnexpress
Một người bạn của tôi đã quyết định dọn về quê, gom góp số tiền vài tỷ đồng tích góp trong hơn chục năm làm việc ở thành phố để làm một homestay nhỏ. Lý do rất đơn giản: Không chịu nổi giá nhà và nhịp sống ngột ngạt nơi đô thị.
Lý do khác quan trọng và có vẻ lo xa hơn: Về quê đầu tư để có đồng ra đồng vào, chứ gom hết tiền và đi vay thêm để mua nhà thành phố, sau này về già vẫn phải kiếm gì đó làm thêm để có thu nhập.
Sau mấy chục năm sống ở thành phố, hành lý của anh vẫn gọn gàng đến lạ vì cái gì cho được đã cho, cái gì bán được đã bán, nhà thuê thì trả chủ. Nhưng sâu xa hơn, đó là cảm giác không thuộc về nơi này, dù đã ở hơn chục năm, có nhiều kỷ niệm vui buồn.
Từ câu chuyện đó, tôi cho rằng việc ở thuê, ít nhất trong bối cảnh Việt Nam hiện nay không phải là một lựa chọn bền vững. Không chỉ là vấn đề tâm lý an cư lạc nghiệp vốn ăn sâu trong văn hóa, mà còn bởi thị trường cho thuê của chúng ta chưa thực sự phát triển đúng nghĩa, thiếu ổn định, thiếu bảo vệ người thuê, và thiếu cả những sản phẩm phù hợp với đại đa số người lao động.
Trong khi đó, giá nhà thì vẫn tiếp tục leo thang. Dữ liệu gần đây cho thấy giá căn hộ tại TP.HCM đã lên đến trung bình hơn 97 triệu đồng một m2, riêng khu trung tâm vượt 100 triệu đồng m2. Ở thị trường thứ cấp, con số trung bình cũng đã chạm ngưỡng khoảng 69 triệu đồng một m2, trong khi nhu cầu tìm mua lại tăng mạnh.
Tôi thấy có một lập luận thường được đưa ra: Nếu không mua được nhà thì thuê cũng không sao. Lập luận này nghe qua có vẻ hợp lý, nhưng thực chất chỉ đúng với một nhóm nhỏ. Người có thu nhập cao, tài chính dư dả, có thể thuê để linh hoạt cho công việc. Sinh viên hay người lao động ngắn hạn cũng vậy, thuê nhà là lựa chọn phù hợp.
Nhưng còn đại đa số người lao động làm việc lâu dài tại thành phố thì sao?
Họ không thể sống mãi trong trạng thái tạm bợ. Một gia đình không thể xây dựng cuộc sống ổn định nếu cứ vài năm lại chuyển nhà, đối mặt với nguy cơ tăng giá thuê hoặc bị chấm dứt hợp đồng bất cứ lúc nào. Nói cách khác, thuê nhà không phải là một giải pháp thay thế, mà chỉ là một giải pháp tình thế.
Vấn đề nằm ở chỗ phân khúc nhà ở phù hợp với họ gần như biến mất. Những căn hộ thương mại giá 2-3 tỷ đồng từng là mục tiêu có thể với tới của tầng lớp trung lưu giờ gần như tuyệt chủng. Thị trường bị lấp đầy bởi các dự án cao cấp, giá 4-5 tỷ đồng trở lên. Với mức thu nhập phổ biến hiện nay, đó là khoảng cách gần như không thể vượt qua.
Vậy chúng ta đang kỳ vọng gì? Rằng một bộ phận lớn người lao động sẽ chấp nhận đi thuê suốt đời? Và khi về già, với thu nhập giảm sút, họ sẽ tiếp tục xoay xở thế nào với chi phí nhà ở ngày càng cao?
Đó không chỉ là câu chuyện kinh tế, mà là một vấn đề an sinh xã hội.
Nếu không thể kiểm soát giá nhà trong ngắn hạn, thì một hướng đi rõ ràng hơn là phát triển mạnh nhà ở xã hội. Nhà ở xã hội không nên bị xem là một giải pháp mang tính "cứu trợ", mà phải được nhìn nhận như một phần thiết yếu của cấu trúc thị trường.
Một đô thị bền vững cần có chỗ cho những người lao động bình thường. Câu chuyện của người bạn tôi rời thành phố không phải là cá biệt. Nếu không có những thay đổi rất có thể sẽ còn nhiều người khác đưa ra lựa chọn rời đi.
Huỳnh Thắng
Bố tôi là con trai trong gia đình có bảy anh em, sáu chị em gái và một mình bố là con trai. Từ nhỏ, tôi đã nghe ông bà nội nói với bố mẹ rằng: "Sau này nhà đất để cho con, nên giờ phải lo cho các chị em".
Các cô đi lấy chồng, bố mẹ tôi phải chuẩn bị của hồi môn. Hồi tôi học lớp 2, mẹ mới dành dụm mua được chiếc xe đạp cho tôi đi học. Tôi chạy được vài hôm thì chiếc xe được mang cho cô út làm của hồi môn khi lấy chồng.
Sau này các cô cần tiền mua nhà đất, bố mẹ tôi tiếp tục cho mượn. Gia đình tôi chăm sóc ông bà, sống cạnh ông bà, gánh vác việc lớn nhỏ trong nhà như một điều mặc nhiên.
Rồi bố mẹ tôi mua thêm 500 m2 đất sát bên nhà ông bà nội năm 1998. Sau đó đi làm ăn xa, phần đất này nhập chung vào sổ của ông bà cho tiện quản lý. Khi đó chẳng ai nghĩ phải giấy tờ rõ ràng với người thân trong gia đình. Đó là sai lầm lớn nhất.
Năm 2015, ông nội mất, có để lại di chúc với người làm chứng. Nhưng việc sang tên không thực hiện được vì bà nội đã mất năng lực nhận thức. Từ đó đến nay, gia đình tôi vẫn nuôi bà, lo toàn bộ chi phí, nhưng muốn làm bất cứ thủ tục gì cũng phải đi xin chữ ký từng người.
Chỉ cần một người sai giấy tờ hoặc không hợp tác là mọi thứ đình trệ. Gần đây, người cô thứ 5 của tôi mất đột ngột, để lại khối tài sản lớn mà không có di chúc. Theo luật, bà nội tôi thuộc hàng thừa kế thứ nhất cùng hai người con của cô.
Từ đây, mọi thứ bắt đầu thay đổi. Một người anh họ (con của cô Hai) làm đơn kiện vì cho rằng gia đình anh ta có quyền hưởng một phần di sản mà bà ngoại (của anh ấy, tức bà nội tôi) nhận được.
Hành động này giống như một tín hiệu cho cả dòng họ: Hóa ra chỉ cần nghiên cứu luật thừa kế cho kỹ, là có thể nhận tiền rất lớn, bất kể trước đó có chăm sóc, giúp đỡ hay gắn bó gì hay không.
Những người từng ký giấy từ chối tài sản bắt đầu thay đổi ý định. Người ta quay sang yêu cầu chia lại mảnh đất hơn 1.000 m2 của ông bà nội, dù một nửa trong đó là đất bố mẹ tôi bỏ tiền mua từ nhiều năm trước.Tất cả những chuyện "ai nuôi ông bà", "ai hy sinh nhiều hơn", "ai từng được hỗ trợ khi ra riêng" bỗng trở nên vô nghĩa.
Tôi băn khoăn rằng vấn đề thừa kế, theo quy định hiện nay gần như không phản ánh được công sức và trách nhiệm thực tế trong gia đình Việt Nam.
Người chăm sóc cha mẹ nhiều nhất chưa chắc được bảo vệ nhiều hơn. Người từng nhận hỗ trợ lớn trước đây cũng không bị tính đến khi chia di sản. Mọi thứ cuối cùng chỉ còn phụ thuộc vào tên trên giấy tờ và thứ tự hàng thừa kế.
Nghịch lý là để tránh tranh chấp, các gia đình giờ buộc phải sống với nhau như những đối tác pháp lý:
- Cho mượn tiền phải ký giấy.
- Mua đất phải tách riêng.
- Chăm sóc cha mẹ cũng nên ghi nhận chi phí, và mọi tài sản đều cần rạch ròi từ đầu.
Nếu không, đến khi đất đai tăng giá lên vài chục tỷ đồng, tình thân rất khó chống lại lòng tham và cảm giác "mình bị thiệt".
Có lẽ, phải chọn một trong hai điều:
- Hoặc luật thừa kế cần thay đổi để ghi nhận rõ hơn yếu tố đóng góp và trách nhiệm gia đình.
- Hoặc anh em ruột phải chấp nhận sống lạnh lùng, sòng phẳng với nhau ngay từ đầu.
Bởi trong thời buổi này, chỉ cần một chữ "tin nhau" thôi là không còn đủ nữa.
Tin Gốc: Vnexpress