Chiều 21/4, Quốc hội thảo luận tại hội trường về kế hoạch đầu tư công trung hạn. Theo Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Trị, lâu nay chính sách về đấu thầu được thiết kế để giảm giá, nhằm tiết kiệm ngân sách, qua đó tăng hiệu quả đầu tư.
Tuy nhiên, bên cạnh yếu tố tích cực, ông Tân nói thực tế qua nhiều năm cho thấy “dự án đấu thầu càng bỏ giá thấp, càng có xu hướng chất lượng thấp, tiến độ chậm, công trình dở dang kéo dài”.
Ông dẫn chứng với một dự án thoát nước 1.000 tỷ đồng sử dụng vốn ODA, mức giảm giá trung bình của gói thầu xây lắp khoảng 24%, có gói giảm 40%, giúp ngân sách tiết kiệm 200 tỷ đồng. Tuy nhiên, khi đi vào triển khai, những gói thầu thấp bị kéo dài thời gian, khiến dự án chậm tiến độ 3 năm, gây thiệt hại lớn.
“Nguyên nhân là giá thấp, nên nhà thầu làm không có lãi hoặc lỗ nên ưu tiên dự án khác. Đầu tư khó khăn cũng khiến dự án phát sinh nhiều thủ tục”, đại biểu nêu.
Tương tự, tại một dự án xây 6 phòng học với mức đầu tư 8 tỷ đồng cũng do nhà thầu bỏ giá thấp thực hiện. Theo ông Tân, nhà thầu năng lực yếu nên gần 4 năm mới hoàn thành, gây bất tiện lớn cho nhà trường.
Trước thực tế này, Phó chủ tịch Quảng Trị đề nghị cần sửa luật liên quan, trong đó tăng mức chỉ định thầu với công trình có tiêu chuẩn đồng nhất, ví dụ phòng học từ 2 tỷ có thể tăng lên 10 tỷ đồng.
Từ nay đến 2030, Chính phủ đề xuất tổng vốn đầu tư công là 8,22 triệu tỷ đồng – gấp 2,7 lần thực hiện 5 năm trước. Trong đó ngân sách trung ương 3,8 triệu tỷ và địa phương 4,22 triệu tỷ đồng.
Bà Phạm Thúy Chinh, Phó chủ nhiệm Ủy ban Kinh tế và Tài chính cho rằng cần chuyển mạnh từ tư duy “giải ngân sang hiệu quả cao”. Bởi theo bà, thực tế nhiều năm qua, vốn không phải vấn đề lớn mà ở khâu chuẩn bị đầu tư, giải phóng mặt bằng chậm, năng lực thực hiện dự án còn hạn chế, dẫn đến lãng phí nguồn lực.
Đồng thời, bà đề nghị áp dụng cơ chế giải ngân theo kết quả đầu ra, thiết lập nguyên tắc không đạt mục tiêu giai đoạn trước thì không bố trí vốn cho giai đoạn sau. Tỷ lệ giải ngân, hiệu quả dự án cần được công khai để tránh đầu tư dàn trải.
“Việc đánh giá dự án đầu tư công phải bắt buộc theo các chỉ tiêu tài chính như tỷ suất hoàn vốn, điểm hòa vốn, hiệu quả kinh tế – xã hội”, bà Chinh cho hay.
Ở khía cạnh này, Phó chủ tịch Quảng Trị Hoàng Xuân Tân cho rằng cần tăng trách nhiệm của chủ đầu tư trong việc lựa chọn nhà thầu có năng lực.
Đối với địa phương, nhất là đô thị lớn như Hà Nội, TP HCM, Hải Phòng, Đà Nẵng, các đại biểu gợi ý vận dụng linh hoạt các công cụ tài chính như mô hình phát triển đô thị gắn với giao thông công cộng (TOD), trái phiếu chính quyền địa phương… Việc này nhằm khai thác hiệu quả nguồn lực tại chỗ và thúc đẩy phát triển bền vững.
Giải trình sau đó, Bộ trưởng Tài chính Ngô Văn Tuấn cho rằng việc sử dụng hiệu quả vốn đầu tư công là “yêu cầu bắt buộc”. Với quy trình đấu thầu hiện kéo dài 6 tháng đến 1 năm, Bộ trưởng Tuấn nói sẽ yêu cầu các đơn vị rà soát khâu triển khai, các vướng mắc về mặt bằng, tiêu chuẩn định mức, giá vật liệu xây dựng.
Ông cho biết trong tuần này Thủ tướng Lê Minh Hưng sẽ chỉ đạo một hội nghị toàn quốc nhằm rà soát lại toàn bộ việc giải ngân đầu tư công. Việc rà soát tiến hành từ quy trình thủ tục, gồm thủ tục hành chính khâu chuẩn bị đầu tư.
Tại cuộc làm việc với Bộ Tài chính ngày 29/4, Thủ tướng Lê Minh Hưng cho biết Việt Nam cần có giải pháp huy động nguồn lực nhà nước, xã hội cho phát triển kinh tế xã hội. Cụ thể, tổng vốn cần huy động gấp khoảng 1,7-2 lần nhiệm kỳ trước, trong khi ngân sách nhà nước chỉ đáp ứng khoảng 20-22%.
Lãnh đạo Chính phủ nhấn mạnh các kênh huy động quan trọng gồm thị trường chứng khoán, trái phiếu và cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước. "Phải bảo đảm kỷ cương để thị trường chứng khoán hoạt động công khai, minh bạch, tăng niềm tin của nhà đầu tư, công chúng", Thủ tướng nói.
Ông đề nghị Bộ Tài chính có các giải pháp "đủ mạnh" để thị trường chứng khoán trở thành kênh huy động vốn trung và dài hạn quan trọng của nền kinh tế.
Năm ngoái, vốn hóa thị trường cổ phiếu đạt gần 10 triệu tỷ đồng, chiếm gần 78% GDP. Chính phủ đặt mục tiêu nâng mức vốn hóa này lên 120% GDP vào năm 2028 - mức tương đồng với các nước trong khu vực và thế giới.
Để thực hiện việc này, Bộ Tài chính phải sớm hoàn thiện Nghị định về trái phiếu doanh nghiệp, phát triển Trung tâm tài chính quốc tế, cơ cấu lại Tổng công ty Đầu tư và Kinh doanh vốn nhà nước (SCIC), và nghiên cứu lập Quỹ Đầu tư quốc gia trong quý II.
Bộ cũng được giao hoàn thiện phương án sắp xếp, cổ phần hóa doanh nghiệp nhà nước hiệu quả, không gây thất thoát, lãng phí trong tháng 5. Họ phải có giải pháp tiếp tục thu hút các nhà đầu tư nước ngoài, xây dựng đề án cải cách tổng thể thị trường tài chính gắn với mục tiêu tăng trưởng cao, liên tục đến 2045. Đề án này cần hoàn thành trong quý II.
Thị trường chứng khoán Việt chính thức được FTSE Russell xác nhận nâng hạng từ thị trường cận biên lên mới nổi thứ cấp từ ngày 21/9. Đây sẽ là cơ hội thu hút dòng vốn quốc tế quy mô lớn cho thị trường chứng khoán, khoảng 6-8 tỷ USD, theo ước tính của các công ty chứng khoán.
Còn thị trường trái phiếu Chính phủ khởi sắc trở lại sau thời gian trầm lắng. Nhà điều hành kỳ vọng huy động vốn qua kênh này năm nay đạt 900.000 tỷ đồng, tăng 100.000 tỷ đồng so với 2025.
Ngoài phát triển thị trường vốn, Thủ tướng yêu cầu Bộ Tài chính sử dụng vốn tiết kiệm, tăng hiệu quả chi ngân sách, đầu tư công, sắp xếp xử lý tài sản công, đặc biệt là nhà đất công tại Hà Nội và TP HCM.
Về quản lý thuế, cơ quan này được yêu cầu tăng ứng dụng dữ liệu trong quản lý, điều hành... nhằm chống thất thu thuế.
Năm nay, Việt Nam đặt mục tiêu tăng trưởng từ 10% trở lên. Thủ tướng lưu ý Bộ Tài chính sớm xây dựng các kịch bản điều hành tăng trưởng theo nhiều phương án, tăng phối hợp liên ngành trong điều hành vĩ mô, quản lý giá. Đồng thời, nhà điều hành cần thực hiện hiệu quả chính sách miễn, giảm thuế, phí, triển khai quy định nâng ngưỡng doanh thu không phải nộp thuế của hộ kinh doanh lên 1 tỷ đồng.
Trong phiên họp thường niên sáng 15/4, một số cổ đông chất vấn ban lãnh đạo Ngân hàng Phương Đông (OCB) về lý do cổ phiếu duy trì ở mức rất thấp dù hoạt động cốt lõi tốt và đề nghị có giải pháp. OCB hiện giao dịch quanh vùng 11.650 đồng, giảm nhẹ so với đầu năm và thấp hơn vùng đỉnh khoảng 20%. Trong ngành ngân hàng, thị giá cổ phiếu này nằm ở nhóm dưới.
Theo ông Tuấn, tỷ suất sinh lời trên vốn chủ sở hữu (ROE) trước khi niêm yết năm 2021 dao động 20-25%, nhưng gần đây thấp hơn. Ông khẳng định ngân hàng "rất minh bạch trong việc ghi nhận và hạch toán sổ sách" nên số liệu này phản ánh đúng bản chất hoạt động kinh doanh. Đây được xem là nguyên nhân trực tiếp tác động đến giá cổ phiếu.
Người đứng đầu Hội đồng quản trị OCB nói mục tiêu sắp tới là ROE đạt trên 15% khi ngân hàng đã giải quyết được các bất cập. "Tôi tin giá cổ phiếu sẽ tăng và được nhà đầu tư đánh giá đúng", ông Tuấn nói với cổ đông.
Trong báo cáo công bố giữa tháng 2, nhóm phân tích Công ty Chứng khoán BSC đưa quan điểm "nắm giữ" cổ phiếu này với giá dự phóng năm nay lên 13.500 đồng, tức cao hơn hiện tại khoảng 16%.
OCB dự kiến phát hành gần 400 triệu cổ phiếu để tăng vốn cổ phần. Nếu thành công, vốn điều lệ ngân hàng tăng từ khoảng 26.630 tỷ đồng lên trên 30.600 tỷ đồng. Aozora Bank Ltd, cổ đông lớn duy nhất đang nắm 15% vốn OCB, dự kiến duy trì tỷ lệ sở hữu như hiện tại.
Ông Yoshizawa Toshik, đại diện Aozora Bank Ltd, cho rằng kết quả kinh doanh 5 năm (kể từ khi nhóm này đầu tư) chưa tăng trưởng vượt trội, nhưng họ ghi nhận nỗ lực tái cấu trúc như xử lý các khoản nợ xấu, chuyển dịch mô hình kinh doanh từ phụ thuộc vào thu nhập lãi sang tăng nguồn thu các loại phí dịch vụ và phí tư vấn.
OCB đặt mục tiêu năm nay lãi trước thuế 6.960 tỷ đồng, tăng xấp xỉ 40% so với năm ngoái. Ngân hàng dự kiến tổng tài sản đến cuối năm tăng 10% lên trên 354.000 tỷ đồng, còn tổng huy động và dư nợ dự kiến tăng 15%.
Theo ông Phạm Hồng Hải - Tổng giám đốc OCB, huy động tín dụng vẫn đóng góp quan trọng vào kết quả kinh doanh. Ngoài cho vay các lĩnh vực truyền thống, ngân hàng đang mở rộng cho vay nông nghiệp, dịch vụ và công nghệ. Bên cạnh đó, ngân hàng tính đẩy mạnh cho vay sản phẩm lợi suất cao có rủi ro và cơ cấu lại tài sản sinh lời, nhằm cải thiện tỷ suất lợi nhuận ròng.
Ông Hải nói thêm, với trần tín dụng thận trọng trong năm nay, nhiều khả năng OCB không đáp ứng được tất cả nhu cầu tín dụng của khách hàng. Do đó, ngân hàng sẽ cung cấp các giải pháp khác như dịch vụ tư vấn tài chính, phát hành trái phiếu, quản trị dòng tiền... để vừa đáp ứng nhu cầu, vừa tăng nguồn thu phí dịch vụ.
Bộ Công Thương vừa ban hành Thông tư số 20 sửa đổi, bổ sung một số điều của Thông tư 10 quy định phương pháp xác định và nguyên tắc áp dụng biểu giá chi phí tránh được cho các nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ, đồng thời điều chỉnh nội dung hợp đồng mua bán điện (PPA). Thông tư có hiệu lực từ ngày 2-6-2026.
Biểu giá chi phí tránh được là các mức giá được tính toán căn cứ vào các chi phí tránh được của hệ thống điện quốc gia khi có 1kWh của nhà máy điện năng lượng tái tạo nhỏ (có công suất bằng hoặc dưới 30MW) được phát lên lưới điện quốc gia.
Đó là chi phí mà hệ thống điện quốc gia không phải bỏ ra khi mua điện từ các nhà máy như thủy điện nhỏ, năng lượng mặt trời, điện gió, thay vì phải tự sản xuất từ các nguồn có chi phí cao nhất trong hệ thống. Việc hưởng cơ chế này giúp khuyến khích phát triển nguồn năng lượng sạch, giảm phát thải.
Một trong những nội dung đáng chú ý là việc sửa đổi, bổ sung khái niệm mùa mưa và mùa khô theo từng miền, làm cơ sở quan trọng để tính toán giá điện. Cụ thể, mùa mưa ở miền Bắc được xác định từ ngày 1-7 đến hết 31-10, tại miền Trung từ ngày 15-8 đến 15-12, tại miền Nam từ ngày 1-8 đến 1-12. Ngược lại, mùa khô được tính tương ứng cho các khoảng thời gian còn lại của năm ở từng miền.
Thông tư cũng làm rõ cách xác định miền Bắc, Trung, Nam theo ranh giới điều độ của hệ thống điện, thay vì đơn thuần theo địa giới hành chính. Khái niệm "nhà máy năng lượng tái tạo nhỏ" cũng được chuẩn hóa theo quy mô công suất do Bộ Công Thương quy định.
Thông tư sửa đổi quy định về thời hạn hợp đồng mua bán điện (PPA) giữa bên bán và bên mua. PPA sẽ có hiệu lực kể từ ngày ký và chấm dứt sau tối đa 20 năm kể từ ngày vận hành thương mại, nhằm tạo khung pháp lý ổn định dài hạn cho nhà đầu tư, phù hợp với vòng đời kinh tế của các dự án.
Về điều khoản chuyển tiếp, thông tư cho phép các nhà máy đã ký hợp đồng trước đó tiếp tục áp dụng biểu giá theo khu vực đã xác định, kể cả trong trường hợp có thay đổi địa giới hành chính. Đây là điểm quan trọng nhằm đảm bảo tính ổn định của hợp đồng đã ký.
Đối với các dự án bị thay đổi tiêu chí về quy mô công suất, chủ đầu tư được quyền lựa chọn: tiếp tục áp dụng biểu giá chi phí tránh được hoặc tham gia thị trường điện. Tuy nhiên nếu đã lựa chọn thị trường điện, sẽ không được quay lại cơ chế giá biểu giá chi phí tránh được.
Ngoài ra trong trường hợp bất khả kháng như thiên tai, sự cố khiến nhà máy phải dừng vận hành, có thể thỏa thuận gia hạn hợp đồng nhưng không vượt quá 20 năm.
Phương pháp tính toán chi tiết biểu giá chi phí tránh được, bao gồm ba cấu phần chính: giá điện năng, tổn thất truyền tải và giá công suất.
Đối với giá điện năng, mức giá được xác định dựa trên chi phí nhiên liệu trung bình của các nhà máy nhiệt điện có chi phí biến đổi cao nhất được huy động. Giá này được điều chỉnh theo biến động nhiên liệu và tính trung bình theo năm.
Đáng chú ý, giá điện năng dư được quy định bằng 50% mức giá trong các giờ thấp điểm của mùa mưa - cơ chế nhằm khuyến khích tối ưu vận hành hệ thống.
Về tổn thất truyền tải sẽ có công thức tính riêng cho từng miền, có cơ chế "thưởng - phạt" tùy thuộc vào vị trí kết nối và chiều luồng công suất trên đường dây 500kV. Điều này phản ánh đúng chi phí thực tế và khuyến khích phân bổ nguồn điện hợp lý theo vùng.
Đối với giá công suất tránh được, cơ sở tính toán là nhà máy nhiệt điện chu trình hỗn hợp (CCGT) thay thế. Các thông số đầu vào gồm suất đầu tư, chi phí vận hành, tỉ lệ vốn vay - vốn chủ, lãi suất và hệ số chiết khấu (biểu giá chi phí tránh được, tối đa 10%).
Sau khi tính toán chi phí đầu tư hằng năm và điều chỉnh theo tổn thất truyền tải, giá công suất phát điện tránh được được xác định theo công thức chia cho số giờ cao điểm mùa khô.
