“Em trai tôi học đại học ngành Y. Đến lúc em ra trường, ba mẹ tôi đã chi gần 1 tỷ. Sau khi tốt nghiệm, em xin vào một bệnh viện tuyến huyện, nhờ người quen nên cũng tốn thêm khoảng 200 triệu nữa, tổng cộng vốn bỏ ra hơn 1,2 tỷ. Bảy năm trước, số tiền ấy có thể mua một lô đất gần nhà, nhưng vì lo cho em ăn học, nên gia đình tôi không mua. Giờ mảnh đất đó đã lên giá gần 3 tỷ, trong khi lương của em mỗi tháng chỉ khoảng 7-8 triệu. Biết là đầu tư cho tương lai, nhưng đôi khi tôi vẫn không khỏi chạnh lòng, vừa thương vừa tiếc”.
Đó là băn khoăn của độc giả TéngƠi xung quanh câu chuyện chi phí cho một sinh viên bằng cả năm tiền lương bình quân. Dữ liệu của Bộ Nội vụ cho biết thu nhập bình quân của người lao động năm 2025 là 8,31 triệu đồng mỗi tháng. Trong khi thống kê sơ bộ học phí và các chi phí khác cho thấy một sinh viên tiêu tốn không dưới 100 triệu đồng mỗi năm. Thực tế đó đặt ra nhiều lo ngại về hệ lụy nếu sinh viên ra trường không đáp ứng được yêu cầu công việc.
Nói về chi phí học đại học ngày càng đắt đỏ, bạn đọc Mq.bkcomp bình luận: “100 triệu một năm phải bỏ ra để đại học, tức bốn năm tiêu tốn ít nhất 400 triệu. Trong khi đó, sinh viên ra trường may mắn có việc làm, lương giỏi lắm được 10 triệu. Cứ cho là mỗi tháng họ bỏ ra được 2 triệu, thì phải mất 200 tháng (gần 17 năm), tính cả lãi suất thì phải mất tới 25 năm mới hoàn vốn. Vậy học đại học là lỗ hay lãi đây?”.
>> Kinh nghiệm bán hàng thuê, làm web dạo giúp tôi trúng tuyển công ty nước ngoài
Nhấn mạnh giải pháp cho câu chuyện chi phí đại học, độc giả Thanhbinhptxd chia sẻ: “Thực trạng chi phí học đại học 100 triệu một năm nhưng ra trường chạy xe ôm là hệ quả của một vòng lặp sai lầm giữa tư duy sính bằng cấp và áp lực tự chủ tài chính của các trường đại học.
Khi đại học tự chủ tài chính, sinh viên trở thành nguồn thu. Để duy trì bộ máy, nhiều trường hạ thấp tiêu chuẩn, tuyển sinh ồ ạt bằng mọi giá. Ngược lại, nhiều gia đình coi đại học là con đường duy nhất để đổi đời mà không tính toán đến năng lực và nhu cầu thị trường. Sự gặp gỡ giữa hai tư duy ‘đại’ này tạo ra những tấm bằng cử nhân nhưng thiếu kỹ năng thực tế.
Học phí 400-500 triệu đồng cho bốn năm học là con số khổng lồ với một gia đình lao động. Nếu đầu tư sai chỗ, đó sẽ là một thảm họa tài chính. Trong khi đó, tấm bằng đại học bị rẻ rúng khi chất lượng đào tạo không tương xứng, dẫn đến tình trạng ‘thừa thầy thiếu thợ’ trầm trọng.
Vậy giải pháp cho vấn đề này là gì?
Thứ nhất, cần bộ tiêu chí đánh giá chất lượng đầu ra đại học khắt khe. Ngành nào tỷ lệ thất nghiệp cao hoặc lương thấp kéo dài phải bị cắt giảm chỉ tiêu hoặc đóng cửa.
Thứ hai, nhà trường phải gắn kết chặt chẽ với doanh nghiệp để đào tạo cái thị trường cần, không phải cái trường có.
Cuối cùng, người học cũng cần tỉnh táo thoát khỏi cái bẫy ‘phải vào đại học bằng mọi giá’. Nếu lực học trung bình, hãy chọn học nghề chất lượng cao. Đầu tư vào kỹ năng thực tế luôn sinh lời nhanh hơn một tấm bằng lý thuyết suông. Đại học không phải là nơi ‘trú ẩn’ của sự lười biếng hay định hướng mơ hồ. Khi giáo dục trở thành hàng hóa đắt đỏ, người học phải là nhà đầu tư thông minh, còn nhà trường phải là nhà sản xuất có trách nhiệm”.
Tôi đã gặp không ít phụ huynh và học sinh mang theo một niềm tin gần như mặc định: cứ đi du học, rồi trở về, tương lai sẽ khác. Vì thế, khi đọc những câu chuyện du học sinh mất vài năm loay hoay, lương thấp hơn bạn học trong nước, nhiều người lập tức xem đó là bằng chứng của một quyết định sai lầm. Tôi lại không nghĩ vậy.
Từ kinh nghiệm hơn 15 năm tư vấn du học, tôi thấy vấn đề hiếm khi nằm ở việc "có nên đi hay không?" mà ở chỗ chúng ta bước vào hành trình đó với một câu hỏi chưa được trả lời rõ ràng: học xong thì làm gì, và ở đâu?
Số liệu cho thấy một thực tế khá rõ. Khảo sát của British Council trên 150 doanh nghiệp tại Việt Nam cho biết 85% nhà tuyển dụng vẫn đánh giá cao du học sinh, thậm chí sẵn sàng trả lương cao hơn. Nhưng mức lương khởi điểm thực tế của nhóm này khi về nước chỉ khoảng 13-25 triệu đồng mỗi tháng. Con số này không thấp so với mặt bằng chung, nhưng lại thấp hơn rất nhiều so với kỳ vọng của nhiều gia đình. Khoảng cách ấy, theo tôi, chính là nơi thất vọng bắt đầu.
Một điểm khác mà tôi luôn nói thẳng với phụ huynh: lợi thế kinh tế rõ ràng nhất của du học thường không nằm ở việc về nước. Theo số liệu của Cục Lãnh sự, 70-80% du học sinh tự túc chọn ở lại nước ngoài sau khi tốt nghiệp. Lý do không khó đoán: thu nhập và cơ hội nghề nghiệp.
Nếu một sinh viên ngành bán dẫn tại Đài Loan có thể khởi điểm từ 25-33 triệu đồng một tháng, thậm chí cao hơn với bằng Thạc sĩ, thì việc họ ở lại là một lựa chọn hợp lý. Trong khi đó, thu nhập bình quân của lao động Việt Nam chỉ khoảng 8,3 triệu đồng một tháng. Tôi không so sánh để nói trong nước kém hơn, mà để nhấn mạnh rằng: du học tạo ra lợi thế, nhưng lợi thế ấy thể hiện rõ nhất ở thị trường quốc tế.
>> 'Người bạn du học Tiến sĩ ở Pháp tụt hậu sau tôi 3 năm'
Vì vậy, tôi thường hỏi thẳng các gia đình rằng họ đang chuẩn bị cho con đi ra nước ngoài làm việc, hay cho con quay về nước?
Nếu câu trả lời là quay về Việt Nam, thì cần nhìn thẳng vào thực tế. Thị trường lao động hiện nay không còn "trả tiền cho tấm bằng đại học nước ngoài", mà trả tiền cho năng lực. Kỹ năng làm việc, kinh nghiệm thực tế, khả năng thích nghi là những yếu tố không tự xuất hiện chỉ vì một người đã học ở nước ngoài. Tôi từng thấy nhiều bạn trở về với kỳ vọng lương cao, nhưng lại gần như chưa từng đi làm đúng nghĩa. Kết quả ra sao thì không khó đoán.
Ngược lại, nếu mục tiêu là ở lại, thì câu chuyện lại khác. Khi đó, việc chọn ngành, chọn quốc gia, chuẩn bị kỹ năng, thậm chí chuẩn bị tài chính cho một hành trình dài hơn 4 năm trở nên quan trọng hơn nhiều so với việc "đi cho bằng bạn bè".
Có một điều tôi muốn nói rõ khi tư vấn du học, đó là vài năm đầu khó khăn sau khi về nước không phải là thất bại. Đó chỉ là giai đoạn chuyển tiếp. Bất kỳ ai thay đổi môi trường sống cũng cần thời gian để "định vị lại" mình, huống chi là những người đã sống và học tập trong một hệ thống hoàn toàn khác.
Tôi từng chứng kiến nhiều trường hợp mất 2-3 năm đầu khá chật vật sau khi về nước, nhưng sau 7-10 năm lại có sự nghiệp ổn định, thu nhập tốt. Nếu chỉ nhìn vào vài ba năm đầu, đó có thể là câu chuyện thất bại. Nhưng nếu nhìn đủ dài, đó lại là một khoản đầu tư có lời.
Theo tôi, sai lầm lớn nhất không phải là cho con đi du học. Sai lầm là kỳ vọng nó sẽ mang lại kết quả ngay lập tức. Chúng ta đang cố đo một hành trình dài bằng một mốc thời gian quá ngắn và bằng một thước đo quá đơn giản: mức lương khởi điểm. Du học không phải là tấm vé đổi đời. Nhưng nếu được chuẩn bị đúng và đặt vào đúng kỳ vọng, nó vẫn là một trong những quyết định đáng giá nhất mà một gia đình có thể dành cho con.
Đọc bài viết: "Tôi mệt rã rời khi tự lái ôtô 800 km đưa vợ con du lịch Đà Nẵng", tôi muốn chia sẻ một góc nhìn khác. Vừa qua, nhóm chúng tôi gồm bốn gia đình (8 người lớn, 7 trẻ em từ 5-10 tuổi) cũng thực hiện hành trình roadtrip tương tự. Nhưng thay vì mệt mỏi, đây lại là chuyến đi gắn kết và đầy tiếng cười với chúng tôi.
Bí quyết không nằm ở sức khỏe siêu phàm, mà ở sự chuẩn bị hậu cần và mục đích "đi để tận hưởng chứ không phải để chạy đua về đích". Khác với việc cố gắng chạy xe thục mạng cho xong quãng đường 800 km, chúng tôi chia lộ trình 1.500km (cả đi và về) thành những chặng nhỏ.
Chúng tôi xuất phát từ Hà Nội lúc 3h30 sáng khi thể lực đang khỏe khoắn và trí lực đang hào hứng. Cả đoàn chạy xe thẳng vào Hội An (quãng đường 770 km). Tuy nhiên, thay vì lái liên tục, cứ khoảng 100-115 km hoặc 2-3 tiếng di chuyển, chúng tôi lại dừng nghỉ tại các trạm nghỉ dọc cao tốc hoặc ghé Đồng Hới ăn cơm niêu.
Việc dừng nghỉ linh hoạt giúp người lái xe tái tạo năng lượng và trẻ nhỏ được vận động, tránh bí bách. Thay vì chen chúc ở bãi Mỹ Khê hay trung tâm phố cổ Hội An, đoàn tôi chọn lưu trú tại biển An Bàng và khu vực Nguyễn Tất Thành (Đà Nẵng). Đây là những "viên ngọc thô" còn giữ được nét hoang sơ, giúp 15 thành viên có không gian riêng tư mà không phải chịu cảnh "người xem người".
Chúng tôi không chỉ đi Hội An, Đà Nẵng. Chiều về, đoàn tôi còn ghé Huế hai ngày, qua Quảng Trị, Quảng Bình và dừng chân tại biển Thiên Cầm (Hà Tĩnh). Cách đi này biến quãng đường dài thành những chặng nghỉ dưỡng nối tiếp, khiến cảm giác mệt mỏi vì ngồi xe đường dài không còn nữa.
>> 'Bí quyết' mỗi năm nhà tôi tự lái ôtô du lịch 3-4 lần dịp lễ
Sai lầm của nhiều người là để trẻ nhỏ ngồi im trên ghế suốt hàng tiếng đồng hồ. Trong khi đó, nhóm chúng tôi đã vận hành bốn chiếc xe như những ngôi nhà di động: mỗi xe trang bị đệm hơi chuyên dụng ở hàng ghế sau để các bé nằm ngủ hoặc nghỉ ngơi êm ái. Đồ ăn nhẹ được chuẩn bị sẵn sàng cho nhiều ngày, nước lọc để trẻ luôn đủ năng lượng mà không bị đầy bụng.
Để lũ trẻ cảm thấy vui vẻ trên xe, chúng tôi còn sử dụng tuyệt chiêu "túi quà bất ngờ". Mỗi món đồ chơi nhỏ được bọc kín và chỉ mở ra sau khi bọn trẻ "chán trò" cũ, giúp duy trì sự hào hứng suốt dọc hành trình.
Với mức chi phí khoảng 20 triệu đồng cho mỗi gia đình trong hành trình 8 ngày 7 đêm đó, chúng tôi nhận lại được những giá trị vượt xa con số. Thay vì chi một khoản khổng lồ cho vé máy bay cao điểm, chúng tôi dành ngân sách đó cho những bữa hải sản tại An Bàng, Lăng Cô, Vũng Chùa, Thiên Cầm hay các villa nghỉ dưỡng chất lượng.
Bên cạnh đó, đoàn còn thiết lập quy tắc đặt phòng bằng cách luôn kiểm tra chéo qua Google Maps, gọi hotline xác nhận để tránh các bẫy lừa đảo "combo giá rẻ" vốn đang bùng nổ.
Thực tế, tự lái xe đường trường với trẻ nhỏ không phải là một thử thách quá sức nếu biết cách điều phối. Thay vì coi 800 km là "cực hình", chúng tôi coi đó là một khóa học thực tế về tính kiên trì và khả năng thích nghi cho cả gia đình. Sau chuyến đi, cả bốn gia đình chúng tôi đều cảm thấy vui khỏe, gắn kết và đã sẵn sàng cho hành trình tiếp theo.
Bộ Giáo dục và Đào tạo ngày 8/4 công bố sửa đổi một số điều của Thông tư 19, sửa đổi một số điều của Thông tư 29 về dạy thêm, học thêm. Cụ thể, thời lượng dạy thêm tối đa trong trường vẫn là 2 tiết/tuần/môn, áp dụng với ba nhóm học sinh chưa đạt, ôn thi học sinh giỏi và cuối cấp (miễn phí). Tuy nhiên, các trường được dạy vượt ngưỡng này nếu học sinh có nhu cầu. Khi đó, Giám đốc Sở Giáo dục và Đào tạo sẽ xem xét, dựa trên đề nghị của hiệu trưởng.
Nói về những điều chỉnh này, độc giả Tuong Ho thắc mắc: "Thử hỏi học sinh nào có nhu cầu học thêm nếu các tiết dạy trong giờ chính khóa đủ chất lượng?".
>> Vợ đánh vật kèm con học đến 11h đêm từ ngày siết dạy thêm
"Dạy cho học sinh tiếp thu các kiến thức trong chương trình đã được thiết kế là nhiệm vụ của nhà trường và giáo viên. Nếu trường hoặc lớp nào có nhiều học sinh không đạt mục tiêu thì sao nhà trường phải điều chỉnh lại chương trình trên lớp, nâng cao chất lượng giờ học chính khóa để cải thiện thay vì lôi học sinh ra dạy thêm? Có nước văn minh nào quanh ta và trên thế giới khuyến khích học thêm?", bạn đọc Pam nói thêm.
Trong khi đó, độc giả Ngotong.tanloc đặt câu hỏi: "Trường được tăng tiết dạy thêm nếu học sinh có nhu cầu, nhưng không được thu tiền thì liệu có giáo viên nào chịu dạy và đảm bảo chất lượng?".
Thông tư 29 gây tranh cãi suốt một năm qua. Nhiều chuyên gia đánh giá nó giúp giảm hiện tượng dạy thêm tràn lan, phụ huynh cũng không phải e dè khi không cho con học thêm giáo viên ở trường. Tuy nhiên, phụ huynh phải gánh chi phí tăng 2-4 lần so với học thêm trong trường.
Thành Lê tổng hợpĐóng tiền học STEM khi chương trình đã có đủ
Trường than vãn chương trình quá tải nhưng dạy thêm STEM, Kỹ năng sống
Tôi thương những đứa trẻ Việt ở Canada bị bắt đi học thêm tối ngày
'Học thêm suốt ba tháng hè tại nhà cô giáo'
Con tôi tự tin 9,5 điểm Tiếng Anh tốt nghiệp THPT dù không học thêm ngày nào
