Iran ngày 18/4 tuyên bố tái áp đặt kiểm soát ở eo biển Hormuz, đảo ngược thông báo mở cửa hoàn toàn cho tàu thương mại đưa ra một ngày trước đó. Tehran cho hay mọi tàu được phép đi qua đều phải sử dụng các làn đường mới sát bờ biển Iran, đồng thời cảnh báo những tuyến chính trong eo biển có thể đã bị rải thủy lôi.
Tổng thống Mỹ Donald Trump cuối tuần trước tuyên bố tất cả các phương tiện rải mìn của Iran đã bị đánh chìm. Tuy nhiên, một số chuyên gia cảnh báo vẫn có khả năng Tehran sẽ triển khai thêm thiết bị mới.
Iran được cho là sở hữu nhiều loại thủy lôi, bao gồm thủy lôi nằm dưới đáy biển, thủy lôi có dây neo nổi gần mặt nước, thủy lôi trôi tự do và mìn dính gắn trực tiếp vào thân tàu, theo Reuters.
“Tác chiến bằng thủy lôi rất hiệu quả, vì vũ khí này rẻ nhưng chi phí rà phá lại đắt đỏ. Ngay cả một bãi mìn cũng đủ để ngăn chặn tàu bè, đặc biệt là tàu thương mại”, Jon Pentreath, chuẩn đô đốc hải quân Anh đã nghỉ hưu và hiện là chuyên gia tư vấn, cho biết.
Wall Street Journal dẫn lời các nhà phân tích quân sự chỉ ra rằng rà phá thủy lôi là điều kiện cần thiết để tàu bè có thể lưu thông trở lại ở eo biển Hormuz, thay vì phải đi theo các tuyến đường dài và chậm hơn do Iran đưa ra.
Quân đội Mỹ đang sử dụng các tàu lặn không người lái để giúp rà phá thủy lôi tại eo biển Hormuz. Những phương tiện này đang trở thành một phần ngày càng quan trọng trong nỗ lực của hải quân Mỹ khi họ đã loại biên nhiều tàu quét mìn chuyên biệt.
“Bạn sẽ ít phải lo lắng về tổn thất sinh mạng, vì vậy đưa tàu lặn không người lái qua bãi thủy lôi sẽ dễ chấp nhận hơn nhiều. Đó là những mất mát có thể thay thế được”, Scott Savitz, kỹ sư cao cấp tại hãng nghiên cứu RAND, cho biết.
Trước đây, hải quân Mỹ thường dựa vào tàu quét mìn lớp Avenger cho nhiệm vụ rà phá thủy lôi. Chúng được chế tạo bằng gỗ và bọc sợi thủy tinh, có dấu hiệu từ tính rất thấp để tránh kích hoạt thủy lôi dùng ngòi nổ từ trường. Các tàu thường trực tiếp tiến vào khu vực nghi có mìn, dùng hệ thống định vị thủy âm (sonar) để tìm kiếm thủy lôi rồi phá hủy bằng tàu lặn hoặc thiết bị cơ khí kéo phía sau.
Tuy nhiên, phần lớn đội tàu cũ này đã được loại biên. Hải quân Mỹ đã rút toàn bộ 4 tàu quét mìn lớp Avenger khỏi Trung Đông hồi đầu năm, sau hàng chục năm triển khai chúng ở khu vực.
Lực lượng này được thay bằng 3 tàu chiến đấu ven biển (LCS) lớp Independence, mang theo những thiết bị hiện đại như drone và robot điều khiển từ xa, cho phép chiến hạm giữ khoảng cách an toàn với bãi mìn.
Tuy nhiên, hai trong 3 chiếc đã rút về Singapore với lý do “bảo dưỡng” chỉ vài ngày sau khi xung đột bùng phát. Chúng chỉ hướng tới Trung Đông trong những ngày gần đây, khi giới chức Mỹ thể hiện quyết tâm rà phá thủy lôi để mở cửa eo biển Hormuz.
Hải quân Mỹ không phản hồi yêu cầu bình luận về các lực lượng rà phá thủy lôi đang triển khai ở Trung Đông. Bộ tư lệnh Trung tâm (CENTCOM), cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ ở khu vực, cũng từ chối cung cấp thêm thông tin chi tiết.
Cassell Bryan-Low, nhà bình luận của Reuters, cho hay chiến dịch của Mỹ có khả năng bắt đầu bằng tìm kiếm thủy lôi với xuồng và tàu lặn không người lái trang bị cảm biến. Khi phát hiện vật thể nghi ngờ, dữ liệu sẽ được chuyển về cho đội ngũ vận hành trên tàu chiến ở ngoài bãi mìn để nhận dạng, đưa ra phương án vô hiệu hóa.
Các cựu quan chức hải quân Mỹ nói rằng khả năng tìm kiếm hiện nay sẽ dựa vào các thiết bị không người lái trang bị sonar, cũng như trực thăng quần thảo bên trên để phát hiện thủy lôi gần mặt nước.
Để phá hủy mục tiêu, tàu chiến Mỹ có thể triển khai những hệ thống như Archerfish. Đây là thiết bị có hình dạng giống ngư lôi, dài khoảng 2 m, mang theo thuốc nổ, có khả năng truyền video trực tiếp về người điều khiển qua dây cáp và có giá hàng chục nghìn USD mỗi chiếc.
Bryan Clark, cựu sĩ quan hải quân Mỹ và chuyên gia tại Viện Hudson, cho biết Washington cũng có thể sử dụng xuồng không người lái kéo theo thiết bị rà phá mìn để kích nổ hoặc thu gom thủy lôi. Thợ lặn đôi khi cũng được huy động để thu thập thông tin tình báo.
Mỹ còn có một số thiết bị cho nhiệm vụ này, như tàu mặt nước không người lái phổ thông (CUSV) do tập đoàn RTX chế tạo. Chúng được trang bị hệ thống sonar AN/AQS-20 để rà quét từng dải rộng hơn 30 m dưới đáy biển.
Ngoài ra, họ còn có tàu ngầm không người lái chạy bằng ắc quy MK18 Mod 2 Kingfish và Knifefish do General Dynamics sản xuất. Chúng có thể được thả xuống nước từ một chiếc thuyền nhỏ, sau đó quét tìm thủy lôi theo lộ trình định sẵn.
Giới phân tích cho biết quân đội Mỹ có thể thực hiện quét sơ bộ để tìm thủy lôi khá nhanh trong phạm vi eo biển Hormuz. Sau khi xác định vị trí mìn, một đợt robot thứ hai có thể được triển khai để phá hủy chúng bằng thuốc nổ hoặc kích hoạt từ xa.
“Có thể khảo sát một luồng nhỏ ở khu vực đó trong vài ngày thay vì vài tuần, bằng cách sử dụng phương tiện không người lái. Sau khi giải tỏa được một tuyến di chuyển nhỏ, tàu thuyền có thể bắt đầu lưu thông qua đó, trước khi nó được mở rộng dần theo thời gian”, Kevin Donegan, phó đô đốc hải quân Mỹ về hưu, cho biết.
Quan chức Mỹ cho biết Iran dường như đã triển khai ít thủy lôi hơn dự kiến, do lực lượng tàu và xuồng rải mìn hứng chịu thiệt hại trong xung đột.
Tuy nhiên, cựu sĩ quan Clark nhận định khơi thông eo biển Hormuz vẫn sẽ cần ít nhất 2-3 tuần, trong khi các cuộc tấn công của Iran nhằm vào lực lượng rà phá thủy lôi cũng có thể làm chậm tiến độ và gia tăng rủi ro. Do đó, quân đội Mỹ có thể phải triển khai các biện pháp phòng vệ như tàu chiến và UAV tuần tra.
“Tìm kiếm và phá hủy thủy lôi rất tốn thời gian”, tư lệnh hải quân Mỹ Daryl Caudle phát biểu hồi tháng 3, thêm rằng điều này khiến các lực lượng quét mìn “dễ bị tổn thương”.
Jared Malsin, nhà bình luận của Wall Street Journal, cũng cảnh báo rằng mọi hoạt động nhằm mở cửa eo biển Hormuz cũng sẽ tạo thêm thách thức cho hải quân Mỹ, vốn đã căng thẳng vì những đợt triển khai dài ngày.
Trong bài đăng trên mạng xã hội hôm 17/4, Tổng thống Trump tuyên bố “Iran, với sự giúp đỡ của Mỹ, đã và đang loại bỏ tất cả thủy lôi”.
Tuy nhiên, các nhà lãnh đạo ngành vận tải biển cảnh báo điều này không chính xác. Jakob Larsen, giám đốc về an toàn và an ninh của Hội đồng Hàng hải Baltic và Quốc tế (BIMCO), cho biết những thông tin đáng tin cậy hiện tại cho thấy nguy cơ từ thủy lôi vẫn hiện hữu và “tàu thuyền nên cân nhắc tránh khu vực này”.
"Những thách thức chúng ta đang đối mặt lớn đến mức không quốc gia nào có thể tự mình gánh vác. Những vấn đề toàn cầu đòi hỏi phải có sự hợp tác chặt chẽ hơn giữa Mỹ và các đối tác truyền thống", Vua Charles III của Anh phát biểu trước toàn thể Thượng viện và Hạ viện Mỹ tại tòa nhà quốc hội ở thủ đô Washington ngày 28/4.
Đây là lần đầu tiên một quân vương Anh phát biểu trước toàn thể quốc hội Mỹ trong 35 năm qua. Cố Nữ hoàng Elizabeth II cũng từng phát biểu trước lưỡng viện Mỹ vào năm 1991, sau chiến tranh vùng Vịnh.
Bài phát biểu lịch sử được Vua Charles thực hiện khi ông thực hiện chuyến thăm cấp nhà nước đầu tiên tới Mỹ nhân dịp kỷ niệm quốc khánh lần thứ 250 của nước này.
Điện Buckingham trước đó cho biết bài phát biểu của Vua Charles sẽ không mang tính chính trị, song ông vẫn đề cập những lời chỉ trích của Tổng thống Donald Trump đối với NATO, nhấn mạnh tầm quan trọng của việc Mỹ tiếp tục hỗ trợ Ukraine, cảnh báo về những nguy cơ của chủ nghĩa biệt lập, đồng thời kêu gọi bảo vệ thiên nhiên, vấn đề mà ông đặc biệt quan tâm.
"Dù có những khác biệt, tồn tại những bất đồng, chúng ta vẫn đoàn kết trong cam kết duy trì nền dân chủ, bảo vệ mọi người dân khỏi hiểm nguy, và tôn vinh lòng dũng cảm của những người hàng ngày mạo hiểm tính mạng để phụng sự đất nước", ông nói.
Vua Charles III nhắc lại các cuộc tấn công khủng bố ngày 11/9/2001, nói rằng "chúng ta đã cùng nhau đáp lại lời kêu gọi, như nhân dân hai nước đã làm trong hơn một thế kỷ qua, sát cánh bên nhau qua hai cuộc thế chiến, Chiến tranh Lạnh, cuộc chiến ở Afghanistan và những thời khắc định hình an ninh chung của chúng ta ngày nay".
"Chính ý chí kiên cường không lay chuyển đó cũng cần thiết cho việc bảo vệ Ukraine và người dân dũng cảm của họ", nguyên thủ Anh cho hay.
Dường như ám chỉ khẩu hiệu "Nước Mỹ trên hết" của Tổng thống Trump, Vua Charles kêu gọi Anh và Mỹ sẽ tiếp tục bảo vệ những giá trị chung cùng các đối tác ở châu Âu.
Ông tránh đề cập trực tiếp đến những bất đồng giữa Tổng thống Trump và Thủ tướng Anh Keir Starmer, khẳng định mối quan hệ giữa hai nước "được hình thành từ tranh chấp, nhưng không vì thế mà kém bền chặt".
Vua Charles nhấn mạnh các truyền thống dân chủ chung, gọi quốc hội Mỹ là "thành trì của nền dân chủ" và đề cao nền tảng pháp lý chung của hai quốc gia. Theo ông, hợp tác trong an ninh, công nghệ và thương mại vẫn là trụ cột của mối quan hệ đồng minh giữa hai nước.
CNN nhận định Vua Charles đã lựa chọn từ ngữ rất kỹ lưỡng trong bài phát biểu, nhưng vẫn truyền tải thông điệp một cách thẳng thắn. Ông không trách móc hay chỉ trích chính quyền Trump, nhưng ngầm bày tỏ sự không hài lòng về hướng đi chính trị hiện tại của nước Mỹ.
"Lời nói của nước Mỹ luôn có trọng lượng và ý nghĩa, như từ khi giành độc lập. Nhưng hành động của quốc gia vĩ đại này còn quan trọng hơn thế nữa", Vua Anh nói.
Ông đã làm dịu không khí bằng cách thể hiện sự tôn trọng sâu sắc đối với nước chủ nhà, khi dẫn lời Tổng thống Trump rằng "mối quan hệ thân thiết" giữa Mỹ và Anh là "vô giá và vĩnh cửu". Bài phát biểu của ông cũng bao gồm rất nhiều lời ca ngợi thành tựu lịch sử của nước Mỹ.
Trước đó, khi tiếp đón Vua Charles và Hoàng hậu Camilla tại Nhà Trắng, ông Trump ca ngợi Anh là đồng minh thân cận nhất của Mỹ. Phát biểu sau lễ đón long trọng tại Bãi cỏ phía Nam Nhà Trắng với 21 loạt đại bác chào mừng, ông Trump thể hiện giọng điệu ấm áp hơn đáng kể so với những chỉ trích gần đây nhằm vào Thủ tướng Starmer.
"Trong suốt các thế kỷ kể từ khi giành độc lập, nước Mỹ không có người bạn nào thân thiết hơn người Anh", ông Trump nói, đồng thời ca ngợi "mối quan hệ đặc biệt" và sự hợp tác quân sự giữa hai nước.
An ninh được siết chặt trong suốt chuyến thăm của Vua Anh, sau vụ nổ súng tại sự kiện truyền thông ở thủ đô Washington cuối tuần qua.
"Chúng ta gặp nhau trong bối cảnh vừa xảy ra một sự việc cách không xa tòa nhà vĩ đại này, nhằm gây tổn hại đến giới lãnh đạo của quốc gia các bạn, gieo rắc nỗi sợ hãi cũng như sự bất hòa trên diện rộng. Tôi xin khẳng định với quyết tâm không gì lay chuyển, rằng những hành vi bạo lực như vậy sẽ không bao giờ thành công", Vua Charles cho hay.
"Trong hơn 1.000 năm qua, Giáo hội Công giáo đã nói về học thuyết 'chiến tranh chính nghĩa', và Giáo hoàng Leo đã cẩn trọng viện dẫn truyền thống lâu đời đó trong các bình luận về xung đột", tờ USA Today hôm 16.4 dẫn tuyên bố đến từ Giám mục James Massa, Chủ tịch Ủy ban Giáo lý thuộc Hội đồng Giám mục Công giáo Mỹ (UCCB).
Giáo hoàng Leo trước đó đã bày tỏ lập trường phản đối chiến tranh, ủng hộ các giải pháp đàm phán hòa bình. Trong một bài đăng trên mạng xã hội hôm 10.4, ông khẳng định môn đệ của Chúa Jesus "không bao giờ đứng về phía những kẻ từng vung kiếm và ngày nay thả bom".
Ngày 14.4, Phó tổng thống JD Vance, một người cải đạo sang Công giáo và tự nhận vô cùng sùng đạo, đã phát biểu trước một sự kiện ở bang Georgia rằng việc Giáo hoàng phản đối các lãnh đạo chính trị sử dụng vũ lực cũng có thể xem là đồng nghĩa với việc phản đối vai trò của Mỹ trong công cuộc giải phóng nước Pháp và các trại tập trung hồi Chiến tranh thế giới thứ hai.
"Tôi đánh giá cao việc Giáo hoàng là người cổ vũ cho hòa bình, tôi cho rằng chắc chắn đó là một trong những vai trò của ông", ông Vance nói, nhưng ông đặt câu hỏi làm sao biết Chúa không bao giờ đứng về phía những người cầm kiếm.
Tuyên bố ngày 15.4 của ủy ban thuộc Hội đồng Giám mục đã trực tiếp phản hồi những phát biểu trên của ông Vance, theo đó lưu ý một trong những nguyên tắc của "chiến tranh chính nghĩa" theo quan điểm của giáo hội là các nước "chỉ có thể sử dụng vũ lực một cách hợp pháp" để tự vệ sau khi mọi nỗ lực hòa bình đều thất bại.
Trong bối cảnh cuộc khẩu chiến giữa chính quyền của ông và Giáo hoàng Leo vẫn chưa có dấu hiệu hạ nhiệt, Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 15.4 đăng lên mạng xã hội hình ảnh mô tả Chúa Jesus đang ôm ông.
Theo Reuters, bức ảnh được đăng lại trên tài khoản Truth Social của ông Trump từ một tài khoản khác.
Bài đăng gốc chú thích rằng "Có thể Chúa đang tung "lá bài Trump!".
Ông Trump đăng lại và bổ sung chú thích mới: "Phe cực tả cấp tiến có thể không thích điều này, nhưng tôi thấy nó khá đẹp!!!"
Trước đó trong tuần, ông Trump đăng ảnh khắc họa bản thân như Chúa Jesus. Sau khi vấp phải làn sóng chỉ trích dữ dội, Tổng thống Mỹ đã rút lại bài đăng này.
Điện Kremlin thông báo Tổng thống Nga Vladimir Putin đã phê duyệt lệnh ngừng bắn từ 16h ngày 11/4 (20h giờ Hà Nội) đến hết ngày 12/4 "nhân dịp lễ Phục sinh sắp tới của Chính thống giáo", đồng thời chỉ thị cho quân đội Nga ngừng tất cả hoạt động chiến đấu ở mọi mặt trận trong thời gian này.
Điện Kremlin thêm rằng Moskva vẫn sẵn sàng đáp trả mọi hành động khiêu khích của đối phương. "Chúng tôi cho rằng Ukraine sẽ làm giống như Nga", thông báo có đoạn.
Sau đó vài giờ, Tổng thống Volodymyr Zelensky cho biết Ukraine đã nhiều lần khẳng định sẵn sàng thực hiện các biện pháp "có qua có lại".
"Chúng tôi đã đề xuất lệnh ngừng bắn trong dịp lễ Phục sinh năm nay và sẽ hành động như vậy. Người dân cần một lễ Phục sinh không có mối đe dọa và có tiến triển thật sự để hướng tới hòa bình. Nga có cơ hội để tránh cho xung đột bùng phát trở lại sau lễ Phục sinh", ông nói.
Tổng thống Zelensky trước đó thông báo đã chuyển đề xuất ngừng bắn trong dịp lễ với Nga thông qua trung gian Mỹ. Điện Kremlin không đề cập đến đề xuất này.
Nga và Ukraine từng đạt được các lệnh ngừng bắn có thời hạn ngắn và mang tính hạn chế, song đều nhanh chóng cáo buộc đối phương vi phạm thỏa thuận.
Lệnh ngừng bắn mới nhất được công bố khi quân đội Ukraine gần đây đẩy lùi được lực lượng Nga ở mặt trận đông nam, tốc độ tiến quân của Moskva cũng chậm lại kể từ cuối năm 2025, theo thống kê Viện nghiên cứu Chiến tranh (ISW) có trụ sở ở Mỹ.
Ngoài các cuộc phản công do Ukraine tiến hành, giới phân tích cho rằng nguyên nhân khiến đà tiến của Nga chậm lại là binh sĩ nước này bị chặn truy cập vào hệ thống Internet vệ tinh Starlink, cũng như Moskva cấm mạng xã hội Telegram. Đây là những công cụ thường xuyên được binh sĩ Nga sử dụng cho mục đích liên lạc, đặc biệt là phối hợp tiến hành tấn công bằng thiết bị bay không người lái.
Dù vậy, ISW nhận định Ukraine đang gặp bất lợi tại mặt trận Donetsk, cụ thể là khu vực gần hai thành phố chiến lược Kramatorsk và Sloviansk. Ukraine rút khỏi hai đô thị này là một trong những điều kiện của Nga để đạt thỏa thuận hòa bình, trong khi Tổng thống Zelensky đã bác bỏ khả năng nhượng đất và nỗ lực đàm phán đang rơi vào thế bế tắc.
Hãng thông tấn AFP cho biết Nga hiện kiểm soát khu vực tương đương hơn 19% diện tích Ukraine trước năm 2014.
