Đài CNN đưa tin, ngày 19-4, lực lượng Houthi ở Yemen đe dọa bao vây eo biển Bab el Mandeb, trong khi Iran tuyên bố sẽ tấn công tàu Mỹ tại eo biển Hormuz bằng máy bay không người lái (drone). Động thái này được đưa ra ngay sau khi các nỗ lực ngoại giao nhằm chấm dứt cuộc chiến giữa Mỹ – Israel và Iran có dấu hiệu sụp đổ.
Theo báo South China Morning Post, việc đóng cửa eo biển Bab el Mandeb – tuyến đường nối Biển Đỏ với Ấn Độ Dương – sẽ cắt đứt con đường xuất khẩu dầu duy nhất còn lại của Saudi Arabia. Nước này đang vận chuyển tới 7 triệu thùng dầu thô mỗi ngày qua cảng Yanbu trên Biển Đỏ, do cảng Ras Tanura (cảng xuất khẩu lớn nhất thế giới) đã bị đóng cửa vì xung đột.
Eo biển Bab el Mandeb là cửa ngõ dẫn đến kênh đào Suez và là hành lang quan trọng cho hoạt động vận chuyển toàn cầu, kết nối châu Á và châu Âu. Tuyến đường thủy này hẹp, do đó tương đối dễ bị phong tỏa. Eo biển này cũng là khu vực mà lực lượng Houthi có khả năng gây ảnh hưởng.
Thực tế, Houthi từng làm tê liệt hoạt động hậu cần trên Biển Đỏ bằng cách tấn công các tàu thương mại bằng drone và tên lửa.
Theo Hãng tin Tasnim của Iran, danh sách mục tiêu hiện nay của Tehran bao gồm cả đường ống dẫn dầu của Saudi Arabia tới Yanbu, cảng xuất khẩu Fujairah của UAE và việc phong tỏa hoàn toàn eo biển Bab el Mandeb.
Hôm 17-4, Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi tuyên bố mở cửa eo biển Hormuz cho tàu thương mại như một cử chỉ hướng tới nối lại ngoại giao.
Chỉ một ngày sau, lực lượng vũ trang của Iran thông báo đóng cửa eo biển trở lại. Các tàu tuần tra tốc độ cao của Iran đã nổ súng vào hai tàu của Ấn Độ đang cố rời vùng Vịnh, buộc Bộ Ngoại giao Ấn Độ phải triệu tập đại diện ngoại giao của Iran.
Thủ tướng Pakistan Shehbaz Sharif đã có cuộc điện đàm với Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian hôm 19-4, trong một nỗ lực nhằm ngăn chặn leo thang căng thẳng hơn nữa.
Nhưng vài giờ sau, lực lượng Mỹ đã nổ súng và bắt giữ một tàu chở hàng của Iran khi tàu này cố gắng vượt qua vòng phong tỏa mà Washington áp đặt vào tuần trước.
Bốn máy bay vận tải C-17 Globemaster của Mỹ đã đến thủ đô Islamabad của Pakistan vào ngày 19-4 để chuẩn bị cho các cuộc đàm phán do Phó tổng thống J.D. Vance dẫn đầu. Tổng thống Trump khẳng định một thỏa thuận với Iran “sẽ diễn ra theo cách này hay cách khác”.
Tuy nhiên, Tehran phủ nhận việc đồng ý tham gia vòng đàm phán thứ hai tại Islamabad và cáo buộc Washington đàm phán “thiếu thiện chí” khi vẫn duy trì lệnh phong tỏa đường biển đối với các tàu hướng về Iran.
"Tây Ban Nha là một thành viên đáng tin cậy trong NATO", Thủ tướng Tây Ban Nha Pedro Sanchez trả lời báo giới tại Cyprus ngày 24/4, thêm rằng Madrid đang hoàn thành toàn bộ nghĩa vụ của mình. "Do đó, tôi hoàn toàn không lo ngại gì cả".
Ông Sanchez bình luận không lâu sau khi hãng tin Reuters dẫn nguồn một quan chức Mỹ nói rằng Lầu Năm Góc có một email nội bộ phác thảo những biện pháp có thể áp dụng đối với những đồng minh không ủng hộ các hoạt động quân sự của Mỹ, trong đó có nhắm vào Tây Ban Nha.
"Chúng tôi không hành động dựa trên email, mà bằng văn bản chính thức và lập trường của chính phủ, trong trường hợp này là Mỹ", Thủ tướng Sanchez tiếp tục. Ông thêm rằng Madrid giữ lập trường "hợp tác tuyệt đối với các đồng minh, nhưng luôn trong khuôn khổ luật pháp quốc tế".
Theo quan chức Mỹ giấu tên, email của Lầu Năm Góc có nội dung bày tỏ sự thất vọng trước việc một số đồng minh NATO từ chối hoặc do dự khi cấp "quyền tiếp cận, sử dụng căn cứ và bay qua không phận" cho nước này trong cuộc chiến với Iran.
Một phương án đề cập việc đình chỉ các quốc gia "khó hợp tác" khỏi những vị trí quan trọng hoặc có uy tín trong NATO. Tuy nhiên, một quan chức NATO cho biết hiệp ước sáng lập liên minh "không có bất kỳ điều khoản nào về việc đình chỉ tư cách thành viên".
"Như Tổng thống Donald Trump nói, các đồng minh NATO không ở bên chúng tôi bất chấp tất cả những gì Mỹ đã làm cho họ", thư ký báo chí Lầu Năm Góc Kingsley Wilson bình luận về thông tin. "Bộ Quốc phòng Mỹ sẽ đảm bảo Tổng thống có những lựa chọn đáng tin cậy để các đồng minh không còn là 'hổ giấy' mà phải thực hiện phần trách nhiệm của họ".
Mỹ và Israel ngày 28/2 mở chiến dịch không kích Iran, khiến Tehran phóng tên lửa và máy bay không người lái vào Tel Aviv cùng các căn cứ của Washington, hạ tầng ở nhiều nước vùng Vịnh để đáp trả. Tây Ban Nha sau đó tuyên bố đóng không phận với mọi máy bay Mỹ tham gia chiến dịch nhằm vào Iran, duy trì lệnh cấm dùng căn cứ cho xung đột. Italy và Pháp cũng hành động tương tự.
Tổng thống Trump lập tức bày tỏ bất bình, chế giễu các đồng minh châu Âu là "những kẻ hèn nhát". Lãnh đạo Mỹ còn gọi NATO là "hổ giấy" vì liên minh không tham gia nỗ lực mở cửa eo biển Hormuz.
"Thiết giáp hạm chạy bằng năng lượng nguyên tử được thiết kế để tăng cường đáng kể năng lực chiến đấu cho hạm đội, do khả năng hoạt động bền bỉ hơn, tốc độ cao hơn và được trang bị các hệ thống vũ khí tiên tiến, cần thiết cho chiến tranh hiện đại", hải quân Mỹ cho biết trong kế hoạch đóng tàu thường niên được công bố hôm 11/5.
Quân chủng này thêm rằng vai trò chính của chiến hạm lớp Trump sẽ là cung cấp hỏa lực tầm xa với cường độ lớn, cũng như trở thành phương tiện chỉ huy tiền phương có khả năng sống sót cao. Nó không phải phương án thay thế tàu khu trục.
Ngoài các tàu sân bay, hải quân Mỹ không còn biên chế tàu mặt nước chạy bằng năng lượng nguyên tử kể từ những năm 1990, thời điểm tuần dương hạm USS Long Beach, hộ vệ hạm USS Bainbridge và 4 tàu tuần dương lớp Virginia bị loại biên.
Kế hoạch được công bố khoảng một tháng sau khi cựu bộ trưởng hải quân Mỹ John Phelan cho rằng khó có khả năng chiến hạm lớp Trump được trang bị động cơ hạt nhân. Trong đề xuất ngân sách cho năm tài chính 2027, hải quân Mỹ vẫn mô tả tàu chiến lớp Trump là sử dụng "máy phát điện diesel, tua-bin khí cùng động cơ đẩy", không chạy bằng năng lượng nguyên tử.
Động cơ hạt nhân giúp tàu chiến có tầm hoạt động gần như không giới hạn và tăng đáng kể năng lực phát điện. Dù vậy, công nghệ này cũng khiến chiến hạm trở nên đắt đỏ và phức tạp hơn về mặt thiết kế, cũng như hoạt động vận hành và bảo dưỡng.
Tàu mặt nước chạy bằng năng lượng nguyên tử cũng tương đối hiếm trên thế giới, ngay cả với các cường quốc hạt nhân. Hiện chỉ có Nga sở hữu tàu chiến mặt nước trang bị động cơ nguyên tử mà không phải tàu sân bay, là hai tàu tuần dương hạng nặng thuộc Đề án 1144 Orlan gồm Đô đốc Nakhimov và Pyotr Đại đế.
Dù được Mỹ mô tả là thiết giáp hạm, tàu chiến lớp Trump có hình dáng và trang bị vũ khí tương đồng với những mẫu tàu tuần dương, tàu khu trục cỡ lớn đang được nhiều nước phát triển. Hải quân Mỹ cho biết chiến hạm có lượng giãn nước khoảng 35.000 tấn, gấp khoảng ba lần biến thể Flight III mới nhất của tàu khu trục lớp Arleigh Burke.
Mẫu tàu này dự kiến có chiều dài 256-268 m, chiều rộng 32-35 m, tốc độ tối đa trên 55 km/h. Chiến hạm lớp Trump có khả năng phóng cả tên lửa hạt nhân lẫn thông thường, trong đó có vũ khí siêu vượt âm, từ hệ thống phóng thẳng đứng cỡ lớn. Nó cũng sẽ được trang bị pháo điện từ, hai hải pháo 127 mm, vũ khí laser và nhiều khí tài khác để phòng thủ tầm gần.
Hải quân Mỹ có kế hoạch mua 15 tàu chiến lớp Trump trong năm tài chính 2028-2055. Ước tính sơ bộ cho thấy mỗi chiếc có giá 17 tỷ USD, cao hơn cả siêu tàu sân bay lớp Ford đắt nhất trong lịch sử Mỹ.
"Các binh sĩ Ukraine tiếp tục áp đặt lệnh trừng phạt đối với đội tàu bóng tối chuyên chở dầu của Nga. Họ đã đánh trúng hai tàu như vậy ở vùng biển dẫn vào cảng Novorossiysk ở Biển Đen. Những tàu này từng được sử dụng để vận chuyển dầu, nhưng giờ chúng không còn làm vậy được nữa", Tổng thống Ukraine Volodymyr Zelensky nói hôm nay.
Tổng thống Ukraine đăng kèm video từ cảm biến ảnh nhiệt trên một xuồng không người lái tự sát, cho thấy nó tiếp cận phần đuôi một tàu hàng đang thả neo trên biển. Hình ảnh bị cắt sau đó, dường như là khi xuồng tự sát kích nổ bên dưới đuôi mục tiêu, chưa rõ thiệt hại cụ thể.
Truyền thông Ukraine cho biết chiến dịch do Cơ quan An ninh (SBU) và hải quân thực hiện dưới sự chỉ đạo của Bộ tổng tham mưu quân đội.
"Năng lực tác chiến tầm xa của Ukraine sẽ được phát triển toàn diện cả trên biển, trên không và trên bộ", ông Zelensky cho hay, đồng thời gửi lời cảm ơn đến các quân nhân tham gia chiến dịch.
Giới chức Nga chưa bình luận về thông tin.
Alexander Drozdenko, lãnh đạo tỉnh Leningrad, cùng ngày cho hay máy bay không người lái (UAV) Ukraine đã tấn công Primorsk, cảng lớn thứ hai của Nga trên biển Baltic, gây ra hỏa hoạn. Ông nói rằng hơn 60 UAV đã bị bắn hạ trong đêm, đám cháy đã được dập tắt và không có sự cố tràn dầu nào xảy ra.
Các cuộc tập kích bằng xuồng không người lái từ Ukraine từng buộc Hạm đội Biển Đen Nga di chuyển tàu chiến từ cảng nhà ở bán đảo Crimea về thành phố Novorossiysk, cách đó khoảng 300 km về phía đông. Nga cũng xây dựng nhiều lớp rào chắn bằng sà lan và phao nổi, đồng thời triển khai máy bay tuần tra để bảo vệ lực lượng.
Ukraine sau đó cũng nhiều lần nhắm vào cảng Novorossiysk bằng xuồng và tàu lặn không người lái.
