Vợ chồng bạn tâm sự với tôi như vậy ngay bữa tiệc sinh nhật bạn. Liên – con gái đang học lớp 10 – của bạn cũng vừa mới chào chúng tôi ra về.
Liên hầu như có mặt trong ngày sinh nhật mẹ em như để có mặt. Liên không nói chuyện với ai, chỉ cầm điện thoại. Thổi nến hát mừng mẹ xong, Liên ra về để đến với bạn.
Nhìn con rời quán ăn, bạn cười buồn và kể tôi nghe câu chuyện “chiến tranh” của hai mẹ con rồi lan ra cả gia đình tuần rồi.
Vợ chồng bạn làm tại cơ quan truyền thông nên không có nhiều thời gian bên Liên. Liên ngoài giờ học ở trường, ở trung tâm ngoại ngữ, bạn còn thuê gia sư kèm Liên tại nhà. Việc nhà cửa thì có người làm lo.
Cứ thế, ba con người cứ đi đi về về mỗi ngày, gặp nhau chút xíu vào ban đêm hoặc giao tiếp nhanh qua điện thoại khi cần.
Bạn thấy con có những thay đổi kể từ năm lớp 9. Bạn và chồng gần như ít trò chuyện cùng con hẳn bởi con thích một mình và trầm tính hơn. Lúc con chưa “block” Facebook chặn ba mẹ xem trang cá nhân của con, bạn thấy con chia sẻ, bình luận rất nhiều điều hay ho, bài học cuộc sống cũng như quan điểm yêu thương, nói chung bạn thấy con nồng ấm và “trưởng thành” hơn.
Ngay cả cô giáo dạy kèm đôi khi cũng cho bạn xem những món quà, những lời chia sẻ tình cảm mà con dành cho cô. Ở trường, con cũng tham gia tích cực các hoạt động chung và đôi lúc còn xin tiền ba mẹ để hoạt động thiện nguyện.
Bạn cứ tưởng con đã lớn và biết thấu hiểu. Mãi cho đến khi bạn và chồng nhận ra con hầu như không biết gì về ba mẹ: không tham gia hoạt động chung, không chuyện trò dù bạn và chồng chủ động và con rất khó chịu khi ba mẹ yêu cầu điều gì đó.
Đỉnh điểm là lần vừa qua bạn nghỉ bệnh ba ngày. Suốt ba ngày nằm nhà, khi “tình cờ” gặp nhau, bạn hỏi gì, con trả lời… rồi lỉnh về phòng. Con không hề hỏi han bạn, thậm chí khi bạn muốn con qua phòng trò chuyện với mẹ, con cũng từ chối vì… không thích.
Những ngày nghỉ bệnh đó, ngay cả cô người làm cũng ái ngại giùm cho bạn. Và bạn đã “nổi điên” lên, la con “vô tâm” ngay trước mặt cô giáo dạy kèm.
Con khóc và trách bạn “cũng đâu có quan tâm ông bà ngoại đâu? Mẹ là người ích kỷ”. Bạn nói cô giáo dạy kèm cũng ngỡ ngàng về con, rồi cô lên phòng khuyên nhủ con. Hai mẹ con không nói chuyện với nhau sau xung đột đó đến mấy ngày.
Khi chồng và cả bà ngoại nói chuyện với con, con có xin lỗi bạn. Nhưng chung quy lại, mọi thứ thực tế cũng chẳng thay đổi gì mấy. Bạn không biết con đã “phục” hay chưa. Câu trách của con cứ ám ảnh và làm bạn suy nghĩ mãi.
Câu chuyện của gia đình bạn tôi không phải cá biệt, nó là một thực tế trong câu chuyện gia đình sống trong áp lực đô thị cũng như sự đứt gãy kết nối trong một mái ấm. Chúng ta thường nhân danh việc dạy dỗ, tạo dựng tương lai cho con để bào chữa cho sự vắng mặt của mình trong các mối quan hệ gắn kết.
Bạn tôi thuê gia sư để dạy con kiến thức, thuê người giúp việc để chăm con bữa ăn nhưng lại quên mất rằng không ai có thể thuê người dạy con cách yêu thương tốt hơn người thân trong gia đình cả.
Sự phản kháng của Liên – đứa trẻ vốn rất “tâm lý” với người ngoài nhưng lại “vô cảm” với bố mẹ – thực chất là một cơ chế phòng vệ. Khi cha mẹ chỉ giao tiếp với con qua những tin nhắn nhanh hoặc những mệnh lệnh một chiều, con sẽ tự xây dựng một cơ chế phòng vệ riêng để bảo vệ thế giới cảm xúc của mình.
Câu trách móc về bà ngoại chính là một cách bẻ lái thực tế và chỉ ra sự thật rằng con cái không nghe những gì cha mẹ giảng giải, chúng chỉ sao chép những gì cha mẹ đã làm.
Nhà tâm lý học nổi tiếng Albert Bandura từng khẳng định qua lý thuyết học tập xã hội: “Trẻ em sẽ làm những gì bạn làm, chứ không phải những gì bạn nói”.
Cách giải quyết duy nhất cho vòng lặp vô tâm này không phải là những lời xin lỗi lấy lệ để câu chuyện qua đi, mà buộc phải có sự thay đổi về nhận thức, về sự hiện diện.
Có lẽ mẹ của Liên trong câu chuyện cần hạ cái tôi của một người phụ huynh xuống để thừa nhận với con rằng: “Mẹ cũng từng sai và chúng ta hãy cùng học lại cách quan tâm nhau”.
Chỉ khi cha mẹ dám soi lại chính mình, dám sửa lại thái độ của mình trước sự quan sát của con cái, thì những gì con ghi nhận sẽ phản ảnh qua những thay đổi thực tế.
Sự thấu hiểu không đến từ những thứ hào nhoáng, có lẽ nó khó hơn một chút, đó là khoảnh khắc tất cả thực sự nhìn vào mắt nhau, để cùng thành thật với nhau mọi chuyện.
Ngày 9-5, chương trình "Sống sau lũ" mùa thứ 3 đã tổ chức trao bò giống, gà, vịt cho người dân các địa phương bị ảnh hưởng nặng bởi mưa lũ tháng 11-2025 tại phía đông tỉnh Đắk Lắk (trước là Phú Yên).
Đây là chương trình được Tổng cục Chính trị Quân đội nhân dân Việt Nam giao Ban Thanh niên Quân đội phối hợp với Cục Chính trị Quân khu 5, Cục Chính trị Quân khu 7, Đoàn Thanh niên Đài Truyền hình Việt Nam và Câu lạc bộ Thiện nguyện An Phúc triển khai.
Tại phía đông tỉnh Đắk Lắk, chương trình trao tặng con giống cho nhiều xã bị thiệt hại trong đợt mưa bão cuối năm 2025.
Cụ thể, tại phường Đông Hòa, 535 hộ dân được hỗ trợ 10 con bò và 10.500 con vịt; xã Hòa Xuân có 510 hộ dân được hỗ trợ 10 con bò và 10.500 con vịt; xã Hòa Thịnh có 320 hộ dân được hỗ trợ 10 con bò và 6.200 con vịt; xã Sơn Thành có 525 hộ dân được hỗ trợ 10 con bò và 10.300 con gà.
Ngoài ra, chương trình còn trao quà và đồ dùng học tập cho học sinh Trường tiểu học và THCS xã Sơn Thành.
Một bé gái 13 tuổi bỏ nhà đi nhiều ngày để đến phòng trọ của người đàn ông quen qua Facebook. Một vụ việc khác, hai em gái nhỏ trở thành nạn nhân trong vụ án hiếp dâm...
Đọc những tin ấy, người lớn thường phản ứng rất nhanh bằng sự giận dữ: trách kẻ phạm tội, trách mạng xã hội, trách trẻ "thiếu hiểu biết"...
Nhưng sau những vụ việc đau lòng ấy có lẽ cần nhìn sâu hơn vào một thực tế khác: trẻ em hôm nay đang lớn lên trong một thế giới mà khoảng cách giữa "người lạ" và "người quen" gần như bị xóa nhòa.
Một tài khoản Facebook, TikTok hay game online xa lạ đôi khi len sâu vào tâm lý trẻ còn nhiều hơn cả người thân trong nhà.
Nguy hiểm nhất là nhiều đứa trẻ không hề nghĩ mình đang gặp nguy hiểm. Các em nghĩ mình "được yêu", "được quan tâm", "được thấu hiểu". Trong khi phía bên kia có thể là một người trưởng thành đầy kinh nghiệm thao túng tâm lý.
Một đứa trẻ 13 tuổi chưa đủ khả năng nhận thức đầy đủ để tự bảo vệ mình trước những cạm bẫy cảm xúc và dục vọng của người lớn.
Về phía pháp luật, những hành vi quan hệ tình dục với trẻ vị thành niên rõ ràng phải bị xử lý nghiêm minh, không thể có bất kỳ sự biện minh nào bằng lý do "tự nguyện", "quen biết qua mạng" hay "hai bên có tình cảm".
Nhưng chỉ pháp luật thôi là chưa đủ, bởi sau mỗi vụ việc, điều đau đớn nhất không chỉ là bản án dành cho thủ phạm mà còn là những tổn thương kéo dài trong tâm lý đứa trẻ. Có em mất niềm tin vào người khác; có em mặc cảm, khủng hoảng, học hành đổ vỡ. Có gia đình tan nát vì cảm giác bất lực và ân hận.
Nhiều phụ huynh thường nghĩ nguy cơ xâm hại chỉ đến từ bên ngoài xã hội. Thật ra rất nhiều đứa trẻ bị tổn thương bắt đầu từ khi trẻ cô đơn, lạc lối khi đang ở ngay trong gia đình mình.
Cha mẹ bận rộn, con có điện thoại từ sớm. Mỗi ngày trẻ dành hàng giờ trên mạng, người lớn gần như không biết con đang nói chuyện với ai, xem gì, tham gia hội nhóm nào. Những mối quan hệ độc hại len vào những khoảng trống tình cảm gia đình.
Điều đáng lo là trẻ tiếp xúc thông tin quá nhanh nhưng lại không kịp có kỹ năng tự bảo vệ. Trẻ có thể biết dùng mạng xã hội từ tiểu học nhưng không được dạy đủ về ranh giới cơ thể, sự đồng thuận, nguy cơ dụ dỗ trên mạng hay cách cầu cứu khi gặp nguy hiểm.
Nhiều gia đình vẫn xem giáo dục giới tính là chuyện "nhạy cảm", ngại nói với con. Trong khi Internet thì dạy trẻ đủ mọi thứ, kể cả những điều méo mó và lệch lạc. Sự im lặng của người lớn đôi khi nguy hiểm hơn cả mạng xã hội.
Nhưng bảo vệ trẻ em không thể chỉ bắt đầu sau một bi kịch mà phải bắt đầu từ đời sống hằng ngày. Cha mẹ cần chịu khó trò chuyện với con, biết hôm nay con vui hay buồn, biết bạn bè con là ai, biết con đang theo dõi những tài khoản nào trên mạng, biết những thay đổi bất thường trong tâm lý con...
Ngoài gia đình, nhà trường cũng cần thay đổi cách tiếp cận. Giáo dục kỹ năng sống và an toàn số không thể chỉ là vài buổi tuyên truyền. Trẻ cần được học thực chất về nguy cơ trên không gian mạng, kỹ năng từ chối, kỹ năng cầu cứu và cả giá trị của lòng tự trọng.
Một đứa trẻ thiếu kỹ năng và thiếu sự đồng hành sẽ rất dễ trở thành nạn nhân giữa thế giới ảo đầy cạm bẫy trên mạng xã hội. Một chiếc điện thoại thông minh có thể mở ra tri thức, kết nối và cơ hội nhưng cũng có thể mở ra những cuộc trò chuyện nguy hiểm mà cha mẹ không hề hay biết.
Sau mỗi vụ việc đau lòng, xã hội thường phẫn nộ vài ngày rồi quên đi nhưng với những đứa trẻ, vết thương có thể kéo dài nhiều năm. Do vậy bảo vệ trẻ em hôm nay không chỉ là trách nhiệm của công an hay pháp luật.
Đó còn là trách nhiệm của gia đình, nhà trường và cả cộng đồng trong việc tạo ra một môi trường mà trẻ được lắng nghe, được trang bị kỹ năng và được lớn lên an toàn.
Trước thông tin quốc tế liên quan đến chùm ca bệnh do vi rút Hanta ghi nhận trên tàu du lịch quốc tế MV Hondius, ngày 13/5 Cục Phòng bệnh Bộ Y tế có văn bản khẩn thông tin về tình hình dịch bệnh và khuyến cáo.
Cục Phòng bệnh cho hay theo bản tin công khai mới nhất của Tổ chức Y tế thế giới (WHO), trên tàu MV Hondius đã ghi nhận 8 trường hợp, trong đó có 3 trường hợp tử vong.
Trong 8 trường hợp này có 2 trường hợp chưa được xét nghiệm đã tử vong, chỉ xét nghiệm được 6 trường hợp dương tính với virus Hanta và đều được xác định mang chủng virus Andes(ANDV).
WHO đánh giá nguy cơ đối với hành khách và thủy thủ đoàn trên tàu ở mức trung bình, trong khi nguy cơ đối với cộng đồng toàn cầu ở mức thấp. Đồng thời, WHO nhấn mạnh cơ chế lây truyền của vi rút Hanta khác với COVID-19 và cơ quan này đang tiếp tục theo dõi diễn biến dịch tễ để cập nhật đánh giá nguy cơ.
Về nguồn lây, WHO cho biết hiện vẫn đang tiếp tục điều tra. Theo giả thuyết ban đầu, ca bệnh đầu tiên có thể đã nhiễm vi rút trong quá trình tiếp xúc với môi trường hoặc chuột mang mầm bệnh khi tham gia các hoạt động du lịch ngoài trời trước khi lên tàu. Sau đó, việc lây truyền hạn chế từ người sang người có thể đã xảy ra trên tàu thông qua tiếp xúc gần và kéo dài.
WHO lưu ý hiện chưa có kết luận điều tra cuối cùng, do đó người dân không nên suy diễn nguồn lây từ tàu, thực phẩm, nước uống hoặc các yếu tố khác khi chưa có thông tin chính thức.
Trong bối cảnh chùm ca bệnh hiện nay, WHO khuyến cáo những người từng có mặt trên tàu và các chuyến bay liên quan cần theo dõi sức khỏe trong vòng 42 ngày kể từ lần phơi nhiễm cuối cùng. Các triệu chứng cần lưu ý gồm đau đầu, chóng mặt, ớn lạnh, sốt, đau cơ, buồn nôn, nôn, tiêu chảy, đau bụng và cần thường xuyên vệ sinh tay.
Đối với người có nguy cơ phơi nhiễm cao, WHO khuyến cáo theo dõi chủ động và cách ly tại nhà hoặc cơ sở phù hợp trong 42 ngày sau lần tiếp xúc cuối cùng. Người tiếp xúc nguy cơ thấp không cần cách ly nhưng cần tự theo dõi sức khỏe và đến cơ sở y tế khi xuất hiện triệu chứng.
Theo Cục Phòng bệnh, đến nay chưa ghi nhận công dân Việt Nam liên quan đến chùm ca bệnh trên. Cục đã có văn bản đề nghị các địa phương tăng cường giám sát tại cửa khẩu, cơ sở khám chữa bệnh; thực hiện vệ sinh, khử khuẩn phương tiện; xử lý véc tơ, diệt chuột và chủ động triển khai các biện pháp phòng chống dịch phù hợp.
Bộ Y tế cho biết bệnh do vi rút Hanta không phải là vấn đề hoàn toàn mới trong giám sát dịch tễ tại Việt Nam. Tuy nhiên, qua rà soát các dữ liệu khoa học hiện có, Việt Nam chưa ghi nhận ca bệnh do chủng vi rút Andes. Một số nghiên cứu trước đây chủ yếu phát hiện bằng chứng liên quan đến các chủng vi rút Hanta khác như Seoul hoặc các vi rút Hanta lưu hành trên động vật.
Cục Phòng bệnh khuyến cáo người dân không hoang mang, tiếp tục theo dõi thông tin từ cơ quan chức năng và không suy diễn chùm ca bệnh trên tàu du lịch quốc tế thành nguy cơ dịch lan rộng trong cộng đồng tại Việt Nam.
Bộ Y tế đồng thời khuyến cáo người dân duy trì vệ sinh môi trường, phòng chống chuột để hạn chế nguy cơ mắc các bệnh lây truyền từ chuột sang người theo hướng dẫn đã được ban hành trước đó.
Trường hợp sau khi tiếp xúc với chuột, chất thải của chuột hoặc khu vực có dấu vết chuột mà xuất hiện các triệu chứng như sốt, đau cơ, mệt mỏi, rối loạn tiêu hóa, ho, tức ngực hoặc khó thở, người dân cần đến cơ sở y tế kịp thời và thông báo tiền sử tiếp xúc để được tư vấn, chẩn đoán và điều trị phù hợp.
