“Tôi thuộc thế hệ 8X đời đầu. Nhìn lại quãng đường đã đi, có lẽ quyết định ‘liều’ nhất đời tôi lại là bỏ đại học sau một năm nhập học. Ngày đó, tôi nhận ra mình chọn sai ngành, nên không hợp, không hứng thú, càng học càng thấy lạc hướng. Thay vì cố gắng bám trụ cho xong, tôi quyết định dừng lại và thi vào một trường khác, đúng với sở thích của mình. Quyết định ấy không hề dễ dàng, nhưng nó mở ra một giai đoạn mà đến giờ tôi vẫn coi là đáng giá nhất: vừa học, vừa làm đủ nghề.
Tôi từng bán hàng thuê, viết báo, nhận làm web dạo… bất cứ việc gì có thể giúp tôi tự lập. Gia đình không đến mức khó khăn, nhưng tôi muốn tự lo cho mình. Những ngày đó, tôi gần như không có khái niệm nghỉ ngơi: học xong lại đi làm, làm xong lại đi học. Nhưng chính nhịp sống liên tục ấy khiến tôi không có thời gian để nghĩ tiêu cực hay hoài nghi bản thân.
Khi ra trường, tôi nộp hồ sơ vào một công ty nước ngoài. Buổi phỏng vấn hôm đó, tôi không có gì ngoài một ‘bảng thành tích’ lộn xộn: từ bán hàng, viết báo đến làm web… Tôi cứ liệt kê hết, không tô vẽ thêm, cũng không bỏ sót thứ gì. Điều bất ngờ là nhà tuyển dụng lại đánh giá cao chính những trải nghiệm ấy của tôi. Họ nhìn thấy ở đó sự chủ động và khả năng thích nghi.
Cuối cùng, tôi trúng tuyển và được nhận vào làm việc, dù vị trí ứng tuyển khi đó còn khá mới ở Việt Nam, thậm chí nhiều trường đại học trong nước còn chưa đào tạo bài bản – nghề viết nội dung quảng cáo (copywriter). Nghĩ lại, tâm thế của tôi khi ấy rất đơn giản: ‘Cứ thử đi, biết đâu được. Nếu không làm được thì cùng lắm bị loại. Mình còn trẻ, thiếu gì cơ hội làm lại’. Chính suy nghĩ đó đã giúp tôi bước vào những cánh cửa mà nếu đắn đo, có lẽ tôi đã tự đóng lại từ trước.
>> Kỹ sư xây dựng 10 năm mất việc ba lần
Sau này, tôi làm việc cho công ty nước ngoài một thời gian rồi ra kinh doanh riêng. Đến nay, dù đã ở tuổi trung niên, tôi vẫn giữ cảm giác háo hức mỗi khi đứng trước một cơ hội đầu tư mới. Có lẽ vì tôi quen với việc thử thách, quen với việc bắt đầu lại từ con số không.
Vì thế, nếu phải đưa ra một lời khuyên, tôi sẽ nói với các bạn trẻ ‘ba không’ bây giờ rằng hãy làm những gì mình tò mò và hứng thú. Đừng chờ ‘chuẩn bị đủ’ mới bắt đầu. Sai thì sửa, không hợp thì đổi. Các bạn đang có một thứ mà chúng tôi ngày trước không có, đó chính là thời gian. Hãy học, hãy làm càng nhiều càng tốt. Có thể bạn sẽ thất bại, thậm chí nhiều lần. Nhưng mỗi lần như vậy là một lần tích lũy kinh nghiệm – điều mà không cuốn sách nào dạy được. Đừng quá so đo thiệt hơn trong ngắn hạn, vì đường dài luôn thuộc về những người không bỏ cuộc”.
Đó là chia sẻ của độc giả Hoang trước những trăn trở của các thanh niên “ba không” – không có việc làm, không học tập và không tham gia đào tạo. Quý 1/2026, cả nước ghi nhận gần 1,6 triệu người 15-24 tuổi thuộc nhóm này, tăng so với quý trước và cùng kỳ năm 2025. Cục Thống kê cho biết điều này phản ánh đặc điểm của lao động trẻ trong giai đoạn gia nhập thị trường, khi nhu cầu tìm việc và lựa chọn công việc cao nhưng kinh nghiệm còn hạn chế, kỹ năng chưa hoàn toàn phù hợp với nhu cầu tuyển dụng.
Trước những lo lắng của nhiều người trẻ thất nghiệp sau khi ra trường, bạn đọc Hoang nhấn mạnh: “Tôi cũng hiểu nhiều người hoài nghi về giá trị của bằng đại học, nhất là khi kiến thức thực tế thay đổi quá nhanh. Đúng là đại học không thể giúp bạn sẵn sàng ngay cho công việc. Nhưng điều quan trọng nhất nó mang lại không phải là một nghề cụ thể, mà là cách học, cách tư duy và cách giải quyết vấn đề.
Có những môn học tưởng như trừu tượng, xa rời thực tế, nhưng lại là nền tảng để bạn hiểu những thứ phức tạp hơn sau này. Thiếu nền tảng, bạn có thể đi nhanh lúc đầu, nhưng rất khó đi xa.
Qua nhiều năm làm việc và tiếp xúc với đủ kiểu người, tôi nhận ra một điều: những người được đào tạo bài bản, dù không phải ai cũng thành công vượt trội, nhưng cách họ suy nghĩ, phân tích vấn đề và nhìn nhận cuộc sống thường khác hẳn. Họ ít khi chỉ dựa vào may mắn hay ‘mồm mép’ để kiếm sống. Còn lại, mỗi người một con đường. Nhưng nếu được chọn lại, tôi vẫn sẽ chọn cách đã đi: thử nhiều, làm nhiều, sai cũng được – miễn là không đứng yên”.
Cách đây vài ngày, dưới ánh nắng gay gắt và oi bức của miền Nam, tôi đã đặt một cuốc xe công nghệ do một phụ nữ trung niên cầm lái. Cô khoảng 40 tuổi, mặc chiếc áo đồng phục đã cũ và sờn màu.
Dáng người tương đối nhỏ nên cô phải loay hoay với chiếc xe tay ga trong lúc chờ đợi và gạt chống để đón tôi lên xe.
Những năm gần đây, nền kinh tế chia sẻ đang ngày càng phổ biến hơn đối với nhóm lao động tự do. Vài năm trước, tài xế công nghệ vốn chủ yếu dành cho nam giới, giờ đây ngày càng nhiều phụ nữ hơn 30 tuổi tham gia lĩnh vực này.
Cô tài xế công nghệ chia sẻ với tôi rằng công việc này linh hoạt về mặt thời gian, giúp cô thu xếp về nhà nấu ăn và đưa đón con đi học do hai vợ chồng ở trọ tại thành phố, không có ông bà nội ngoại phụ giúp.
Tuy nhiên, đây chẳng phải là ưu tiên của cô, mà là cô không có sự lựa chọn tốt hơn. Trước khi sinh con, cô từng là nhân viên bán hàng cho một chuỗi quần áo, nhưng sau kỳ nghỉ thai sản, cô không thể tìm được công việc phù hợp với kinh nghiệm trước đó nên chấp nhận làm tài xế công nghệ.
Cô ấy cũng không phải trường hợp duy nhất buộc phải làm tài xế công nghệ để mưu sinh. Nhiều người phụ nữ hơn 30 tuổi phải làm những công việc đòi hỏi thể lực như tài xế công nghệ, vệ sinh máy lạnh... cho thấy việc mưu sinh chưa bao giờ điều dễ dàng đối với nhóm lao động tự do.
Điều này làm tôi nhớ đến một người phụ nữ trung niên đến nhà tôi dọn dẹp do vợ tôi đặt qua một ứng dụng công nghệ. Chị ấy mặc áo đồng phục màu cam hơi phai màu và phải chở theo một túi dụng cụ khá to và bất tiện trên xe máy.
Tương tự chị tài xế công nghệ, họ đều đang bán sức lao động để mưu sinh. Khi bị đẩy ra khỏi thị trường lao động chính thức, họ trở thành lao động tự do với muôn vàn bấp bênh: không có hợp đồng lao động, không được hưởng các chế độ an sinh xã hội, trong khi rủi ro tai nạn và bệnh lý nghề nghiệp rất cao.
Tôi tự hỏi rằng những công việc này có thật sự linh hoạt và tự do, hay chỉ là những người phụ nữ này buộc phải chấp nhận do không còn lựa chọn nào khác? Đến khi nào những người phụ nữ này mới có thể thoát khỏi vòng luẩn quẩn của sự bấp bênh dưới danh nghĩa "tự do"?
Trước đại dịch Covid-19 gia đình chồng tôi có mua cho hai vợ chồng một lô đất ở khu dân cư để ra ở riêng, được giới thiệu là đất đầu tư ngon, kinh doanh tốt, mua năm nay là năm sau có sổ hồng.
Sau khi mua và xây dựng nhà cửa ổn định thì vấn đề bắt đầu đến. Sổ hồng đến nay là 6 năm mua đất vẫn chưa có, hỏi cò thì chỉ nhận được phản hồi là: "Anh không có thẩm quyền cấp sổ. Anh không biết khi nào có, các em tự liên hệ hỏi xem...".
Phần đất này các hàng quán bắt đầu mọc lên, đầu tiên là chịu ồn hát karaoke, sau đó lại bật nhạc ầm ĩ, đỉnh điểm là cách nhà 50 m lại mở ra một quán beer club ngoài trời với các em DJ ăn mặc gợi cảm, các anh MC liên tục nói: "tay đâu, tay đâu", những bạn vũ công lên nhún nhảy lộ thiên và mở nhạc với âm lượng kinh khủng.
Gia đình tôi thì có mẹ già, con nhỏ chỉ mới hai tuổi vậy mà đã biết nói: "Ồn ào quá sao con ngủ được". Đáng lẽ trẻ em tầm tuổi này và người già phải được nghỉ ngơi ngủ sớm, vậy mà giờ ngày nào cũng phải chờ quán beer club bớt nhạc mới có thể vào giấc được.
Báo cáo cơ quan chức năng thì chỉ vào nhắc nhở, xong rồi lại đâu vào đấy. Có cán bộ đến thì quán bật nhạc nhỏ lại, sau đó cũng lại như bình thường. Nhìn con thấy thương nhưng bất lực.
Với tình trạng này tôi đã đầu tư hơn 70 triệu để làm phòng cách âm cho em bé ngủ nhưng quán bật nhạc bass to quá thấy cũng không giảm được nhiều. Giờ muốn bán đất đi chỗ khác cũng không có sổ để mà bán. Mà có bán thì xung quanh còn đất trống chưa chắc người ta mua của mình.
Thật là sai lầm khi đầu tư đất ở mà không tìm hiểu kỹ.
Vì sao có những người nam giới mất hàng năm trời, thậm chí cả đời để nguôi ngoai một cuộc tình?
Bài báo nói nam giới chậm phục hồi hơn, nhưng thực tế, theo tôi dù là nam hay nữ, khi đã rơi vào "vực thẳm cảm xúc", phần lớn chúng ta đều bị kẹt lại bởi những cơ chế mà bản thân không hề hay biết.
Cần làm rõ rằng tại sao "mắc kẹt"? Đa số mọi người đổ lỗi cho "duyên nợ", cho "tình yêu quá sâu nặng", nhưng dưới góc độ tâm lý và sự vận hành của tâm thức, theo tôi sự chậm trễ này đến từ 3 nguyên nhân cốt lõi:
Sự nhầm lẫn giữa "kỷ niệm" và "thực tại"
Sai lầm lớn nhất của người phàm là luôn sống bằng quá khứ. Khi một mối quan hệ tan vỡ (dù lý do phản bội, không hợp, hay áp lực cuộc sống), chúng ta thường có xu hướng "nhai đi nhai lại" những thước phim đẹp đẽ ngày cũ.
Tâm trí cứ bám lấy cái hình bóng đã mất để rồi tự mình làm khổ mình. Chúng ta tiếc nuối một người đã từng tốt, chứ không nhìn vào người đang tệ trước mắt.
Nuôi dưỡng "nỗi sợ" bên trong cái nhìn
Đây là chìa khóa của mọi đau khổ. Mỗi khi hình ảnh người cũ hiện lên, hoặc thấy họ vui vẻ bên người mới, tim chúng ta đau nhói. Tại sao?
Vì chúng ta vô tình bơm nỗi sợ vào cái nhìn đó.
- Sợ mình thua kém.
- Sợ mình không bằng người mới của họ.
- Sợ cô đơn và sợ mất đi sự sở hữu.
Khi còn mang nỗi sợ, mỗi ký ức khởi lên đều là một mũi dao đâm vào tim. Chính ký ức, hình ảnh cũ sẽ trở nên vô hại như một bộ phim đã xem xong. Tâm bạn sẽ tự động bình thản mà không cần gượng ép.
Kinh nghiệm của tôi, thời gian chỉ là điều kiện cần, sự quan sát tỉnh táo mới là điều kiện đủ. Thay vì đau khổ vùi đầu, hãy đứng ra ngoài làm "người quan sát" chính nỗi đau của mình. Hiểu rằng mọi mối quan hệ đều có sinh có diệt.
Khi bài học đã hết, việc đóng cửa lại và bước đi là quy luật tự nhiên để nhường chỗ cho những điều mới mẻ, sạch sẽ hơn.
Người bước ra khỏi một cuộc tình nhanh nhất không phải là người vô tình, mà là người nhận diện được sự thật. Bạn sẽ mỉm cười nhẹ nhàng khi hiểu rằng:
- Hạnh phúc đích thực chưa bao giờ nằm ở tay người khác.
- Khi bạn không còn mang nỗi sợ vào trong cái nhìn, thế gian này sẽ không còn gì có thể làm bạn tổn thương.
Hãy cứ thong dong bước tiếp, vì sự bình an nằm ngay dưới chân bạn, chứ không phải ở phía sau một người đã rời đi.
Đại học Binghamton (Mỹ) từng có một nghiên cứu năm 2015 dựa trên khảo sát hơn 5.000 người về mức độ ảnh hưởng thể chất và tinh thần sau khi kết thúc một mối quan hệ. Kết quả cho thấy phản ứng ban đầu của phụ nữ là đau khổ hơn nhưng phục hồi nhanh hơn. Trong khi đó, nam giới thường gánh chịu cảm giác mất mát trong thời gian dài.
Đại diện nhóm phân tích cho biết nam giới nhận thức về sự mất mát khi họ phải bắt đầu lại từ đầu để tìm người thay thế. Nhà trị liệu hôn nhân và gia đình William Meleney (Mỹ) cho biết rào cản lớn nhất của phái mạnh là sự im lặng, dẫn đến những cách đối phó sai lầm.
