Khi màn đêm buông xuống tại ngôi làng nhỏ Doradal ở miền trung Colombia, tiếng chân huỳnh huỵch nặng nề từ những con hà mã nặng hơn 1,3 tấn đang lê bước qua vườn tược, sân trường, mái hiên, phá vỡ sự yên tĩnh.
"Chúng đã thay đổi lối sống của chúng tôi", ngư dân Giovanny Contreras, 48 tuổi, cho biết khi đang lái thuyền đi ngang qua đôi mắt lồi của một con hà mã đực nhìn chằm chằm vào thuyền.
Cách quê hương châu Phi hàng nghìn km, số lượng hà mã đang nhân lên nhanh chóng ở miền trung Colombia, chiếm lĩnh ao hồ và xâm nhập sâu hơn vào đời sống của các cộng đồng người Colombia gần sông Magdalena.
Tất cả bắt nguồn từ một ý thích bột phát của trùm ma túy. Khi đang ở đỉnh cao quyền lực, trùm ma túy Pablo Escobar đã thu mua hàng nghìn hecta đất ở Doradal làm khu nghỉ dưỡng. Ông ta cho đào hàng chục hồ nhân tạo, xây dựng một biệt thự kiểu Địa Trung Hải, một đường băng riêng và một đấu trường bò tót. Escobar cũng buôn lậu vào Colombia nhiều loài động vật ngoại lai như voi, hươu cao cổ, lạc đà, tê giác, chuột túi, đà điểu và hươu bên cạnh 4 con hà mã.
"Tất cả các con vật đều có máng ăn chuyên dụng", José Conrado Montoya Toro, 85 tuổi, được thuê làm người chăm sóc vườn thú của Escobar vào những năm 1980, nói. "Khi xe chở rau đến, có bắp cải, cà rốt và rau diếp cho tất cả các con vật".
Trang trại Hacienda Napoles rơi vào tình trạng hoang tàn sau khi cảnh sát tiêu diệt Escobar. Đa số động vật trong trang trại được chuyển đến các sở thú, nhưng những con hà mã bị bỏ rơi và chúng đã trốn thoát, sinh sản vượt ra ngoài khuôn viên trang trại.
Được tự do giữa vùng nông thôn Colombia tươi tốt, loài động vật có vú này đã làm điều chúng giỏi nhất: lười biếng ngâm mình dưới nước, gặm cỏ và sinh sản. Chúng đã sinh sôi thành 200 con và có thể tăng lên 1.000 con vào năm 2035, đe dọa tới hệ sinh thái của Colombia.
Những con hà mã có nguồn gốc từ châu Phi được xếp vào loài động vật xâm lấn ở Colombia. Chính phủ muốn cho tặng chúng đến các quốc gia khắp thế giới, nhưng rất ít nơi tiếp nhận. Bác sĩ thú y đã thử thiến chúng, nhưng công việc rất nguy hiểm, đòi hỏi 8 người cùng phối hợp để đặt bẫy, gây mê và phẫu thuật cho từng con.
Hồi tháng 4, giới chức Colombia công bố kế hoạch trị giá hai triệu USD để cắt giảm quần thể hà mã bằng cách tiêu hủy nhân đạo 80 con, đồng thời tiếp tục di dời những con còn lại. Chúng có thể bị tiêm hóa chất gây tử vong, hoặc bị bắn vào đầu và chôn tại chỗ.
Kế hoạch này lập tức gây tranh cãi. Một số chuyên gia cho rằng do không có kẻ thù tự nhiên ở Colombia, hà mã sẽ chiếm chỗ các loài bản địa và cần bị tiêu diệt, trong khi các nhóm bảo vệ quyền động vật phản đối. Một tỷ phú Ấn Độ đã đề nghị nhận nuôi 80 con hà mã, nhưng chưa rõ việc vận chuyển có khả thi hay không.
Kế hoạch tiêu hủy đã chia rẽ làng Doradal, nơi quần thể hà mã hoang dã duy nhất bên ngoài châu Phi đã định hình bản sắc thị trấn và thu hút khách du lịch tìm đến.
"Cá nhân tôi thấy mâu thuẫn. Tôi ý thức được rằng họ phải loại bỏ hoặc di dời chúng, nhưng chúng cũng chỉ là động vật, những con vật không có lỗi trong các quyết định của Pablo Escobar", Samy Castano, 35 tuổi, nhà đối diện với một cái ao đầy hà mã, chia sẻ. Anh chỉ trích chính phủ Colombia đã không hành động quyết đoán từ nhiều năm trước.
"Con không muốn họ giết chúng!", Luciana, con gái 11 tuổi của anh, nói chen vào và kể lại lần một con hà mã đã cố thọc đầu qua cửa sổ phòng khách khi cô bé đang xem tivi.
Hà mã, loài động vật có vú trên cạn lớn nhất sau voi và tê giác, có bản tính bảo vệ lãnh thổ, có khả năng chạy nhanh hơn con người và đã từng giết người ở châu Phi.
Năm 2020, một con hà mã đã tấn công một nông dân đang lấy nước từ ao, làm gãy xương sườn và suýt giết chết ông. Năm 2023, một tài xế trên đường cao tốc đã đâm sầm vào một con hà mã; cú va chạm khiến con hà mã tử vong nhưng tài xế thoát nạn. Các chuyên gia cảnh báo nguy cơ có người tử vong vì đụng độ với hà mã chỉ còn là vấn đề thời gian.
"Khi sự xâm lấn của hà mã tăng tốc, khả năng xảy ra tai nạn sẽ cao hơn. Không có loài động vật xâm lấn nào trên thế giới lại to lớn đến thế", Katherine Corrales, chuyên gia thuộc cơ quan môi trường chính phủ ở Boyaca, cho biết.
Chính phủ Colombia đã biến Hacienda Napoles thành một công viên giải trí do tư nhân quản lý với các máng trượt nước và một vườn thú. Người dân trong làng kiếm tiền bằng cách cung cấp tour xem hà mã hay bán đồ lưu niệm hình hà mã.
Du khách có thể ngắm nhìn hà mã hoang dã trên các hồ nước của điền trang cũ từ đài quan sát. Họ có thể cho hai con hà mã Paco và Juaco đang bị nuôi nhốt của công viên ăn cà rốt.
"Chúng không phải là loài vật bạn có thể thấy hàng ngày", Henri Samil Perez, người chăm sóc trong vườn thú, nói khi cảnh báo các gia đình trông con cẩn thận để chúng không trèo vào chuồng. "Có chúng ở đây là một đặc ân đối với chúng tôi".
Trong khi đó, Contreras đang háo hức mong chờ chính quyền thực thi kế hoạch tiêu hủy. Anh đã gần như bỏ hẳn việc đi sông sau khi trời tối, từ bỏ những chuyến đánh bắt thủy sản ban đêm. Với cơ thể to lớn chìm dưới nước, những con hà mã trở nên vô hình dưới ánh trăng.
Các ngư dân khiếp sợ mỗi lần vô tình chèo thuyền qua những "tảng đá cơ bắp" đang chìm dưới nước, hoặc tệ hơn là chẳng may khiêu khích một con đực hung hãn muốn bảo vệ lãnh thổ. Một con hà mã có thể phá hủy thân tàu chỉ bằng một cú hất đầu.
"Thay vì nghĩ quá nhiều về mạng sống của động vật, tại sao họ không nghĩ về nỗi khổ của ngư dân và người nghèo sống ở ven sông?", anh nói.
Tin Gốc: Vnexpress
