Bộ Luật Hình sự đang được Bộ Công an xây dựng dự án sửa đổi, với chính sách mở rộng nhiều tội danh được áp dụng phạt tiền thay án tù, thường là tội nhẹ, án kinh tế, thương mại, chứng khoán, ngân hàng.
Hiện, xu hướng phi hình sự hóa đã được nhiều nước áp dụng, giảm dần sự lệ thuộc vào hình phạt tước tự do đối với các tội phạm ít nguy hiểm, tội phạm kinh tế hoặc do lỗi vô ý mà hậu quả có thể bồi thường được.
Càng giàu phạt càng nhiều tiền
Ở Đức, những tội có mức hình phạt tối thiểu không quá một năm tù thường được xếp vào nhóm ít nghiêm trọng, và tòa án có thể áp dụng phạt tiền thay vì giam giữ.
Tiền phạt được tính theo hệ thống “ngày thu nhập” (day-fine). Thẩm phán xác định số ngày phạt dựa vào mức độ tội phạm, rồi nhân với thu nhập mỗi ngày của người đó. Nếu người phạm tội không nộp tiền, số ngày phạt sẽ tự động chuyển thành số ngày tù tương ứng.
Đức, Pháp, Áo và các nước Bắc Âu đều áp dụng hình phạt dựa trên mức tình hình tài chính của người vi phạm. Ở Phần Lan, các tội có khung hình phạt tù dưới 6 tháng có thể được xử lý hoàn toàn bằng tiền phạt.
Hệ thống “day-fine” của nước này cũng dựa trên thu nhập, khiến người giàu và người nghèo chịu tác động tương đương. Điều này đồng nghĩa, bạn càng giàu, tiền phạt bạn phải nộp càng nhiều. Còn người nghèo có thể phải ngồi tù một đêm thay vì bị phạt tiền.
Điều đó tạo ra những bản án gây chú ý. Chẳng hạn, triệu phú Anders Wiklöf từng bị phạt 121.000 euro (hơn 3 tỷ đồng) vào năm 2023 khi lái xe với tốc độ 59 km/h trong khu vực giới hạn 30 km/h. Cùng mùa hè, ông tiếp tục vượt đèn đỏ và bị phạt số tiền tương tự.
Hoặc Thụy Sĩ, với triết lý làm luật tương tự, đang là quốc gia giữ kỷ lục về mức phạt tốc độ cao nhất lịch sử lên tới gần 1 triệu euro (28 tỷ đồng) với người lái chiếc Mercedes-Benz SLS AMG đi tốc độ tới 290 km/h.
Về mặt pháp lý, hành vi này vẫn là tội hình sự, nhưng không dẫn đến tù giam vì luật coi đây là vi phạm không bạo lực, không gây hậu quả nghiêm trọng.
Trong khi đó, các tội bạo lực nghiêm trọng như cướp, hiếp dâm hoặc tội phạm ma túy sẽ chủ yếu bị áp dụng tù giam. Ranh giới vì thế không nằm ở việc hành vi có phải tội hình sự hay không mà nằm ở mức độ nguy hiểm.
Nộp tiền không đúng hạn, tự động chuyển thành án tù
Ở Nhật Bản, tương tự Bộ luật Hình sự Việt Nam, luật ghi hai lựa chọn: phạt tiền hoặc tù, tùy tòa án xác định mức độ cụ thể.
Các hành vi như xúc phạm danh dự, phỉ báng, gây thương tích nhẹ, trộm vặt hoặc vi phạm bản quyền thường được xử lý bằng tiền. Nhưng nếu hậu quả nghiêm trọng hoặc người phạm tội có tiền án, tòa có thể chuyển sang phạt tù.
Khi tuyên án phạt tiền, tòa đồng thời xác định luôn mức quy đổi giữa tiền và số ngày giam. Ví dụ, với người bị phạt 300.000 yên, tòa có thể quy đổi theo mức 5.000 yên mỗi ngày. Nếu không nộp, họ sẽ phải chấp hành 60 ngày giam giữ thay thế. Việc quy đổi được ấn định ngay trong bản án, nên khi quá hạn nộp tiền, cơ quan thi hành án chỉ cần áp dụng thời gian giam tương ứng.
Điều này khiến phạt tiền thực chất trở thành tù án treo bằng tiền: Nộp tiền thì không phải đi tù, không nộp thì bị giam giữ.
Điểm đặc biệt của hệ thống này là tạo ra một ranh giới rõ ràng: Tòa ưu tiên phạt tiền cho tội nhẹ, nhưng vẫn giữ “cửa tù” để đảm bảo hiệu lực. Vì vậy, phạt tiền trong luật Nhật không phải chỉ là nghĩa vụ tài chính mà luôn gắn với nguy cơ mất tự do nếu không thi hành.
Tại Singapore, chính sách luật thường là phạt tiền cực nặng ở lỗi nhỏ để tránh phải sử dụng tù giam nhưng đủ khiến người vi phạm “đau ví” thực sự.
Chẳng hạn, hành vi xả rác nơi công cộng có thể bị phạt tới 2.000 SGD (41,5 triệu đồng) cho lần đầu, và tăng lên 4.000-10.000 SGD (83- 207 triệu đồng) nếu tái phạm. Ai say rượu gây mất trật tự có thể bị phạt đến 5.000 SGD (103 triệu đồng). Nếu hành vi mang tính cố ý rõ rệt hoặc tái phạm, người vi phạm còn có thể đối mặt với hình phạt bổ sung như đánh roi hoặc tù giam.
Người vi phạm còn có thể bị yêu cầu tham gia “Corrective Work Order” – lao động công ích dọn vệ sinh nơi công cộng trong trang phục dễ nhận diện. Một số người vừa phải nộp phạt vừa lao động dọn rác trên phố đã trở thành ví dụ mang tính răn đe xã hội rất mạnh.
Sau một ngày xét xử, chiều 6/5, TAND Tp.HCM đã tuyên án đối với Phạm Lê Duy (SN 1997, ngụ tỉnh Vĩnh Long); Bùi Thị Thu Huyền (SN 1997, quê tỉnh Gia Lai) và 14 đồng phạm về tội Cưỡng đoạt tài sản.
Đây là nhóm bị cáo từng là nhân viên Công ty Luật TNHH Power Law - chi nhánh Sài Gòn ((gọi tắt là Công ty Power Law), đã thực hiện việc thu hồi nợ cho 18 công ty tài chính, ngân hàng và các ứng dụng (app) vay tiền trên mạng trái quy định pháp luật.
Theo bản án vừa tuyên, Công ty Trách nhiệm hữu hạn Luật Power Law - Chi nhánh Sài Gòn (gọi tắt là Công ty Power Law) do ông Hoàng Quốc Việt là đại diện pháp luật. Công ty Power Law thực hiện việc thu hồi nợ cho 18 Công ty tài chính, ngân hàng và các ứng dụng (App) vay tiền trên mạng Internet.
Để vận hành hệ thống, nhóm này tải lên hệ thống quản lý dữ liệu tập trung (hệ thống CRM) các thông tin đăng ký vay của khách hàng (họ tên, ngày sinh, số chứng minh nhân dân, địa chỉ, nơi làm việc, số điện thoại, thông tin khoản vay, số tiền vay,…).
Sau khi dữ liệu được tải lên, các Trưởng phòng nghiệp vụ sẽ phân bố khách hàng cần thu hồi nợ xuống từng nhân viên thông qua tài khoản sử dụng (user) của từng nhân viên thu hồi nợ. Nhân viên thu hồi nợ sẽ truy cập vào hệ thống CRM qua tài khoản (user) của từng người để thu hồi nợ.
Các nhân viên thu hồi nợ mua các đường link để truy cập PC Covid, TST (dữ liệu bảo hiểm y tế, bảo hiểm xã hội thất nghiệp); CIC (Trung tâm thông tin tín dụng) để lấy số điện thoại của người vay và thân nhân người vay.
Mỗi nhân viên sẽ được cấp một tài khoản riêng, sử dụng phần mềm có kết nối mạng máy tính nội bộ của công ty (có sẵn thông tin khách hàng) để thực hiện việc gọi điện thoại, nhắn tin đòi nợ theo đúng quy định pháp luật.
Tuy nhiên, do áp lực về doanh số, các nhân viên thu hồi nợ gồm: Phạm Lê Duy, Bùi Thị Thu Huyền, Lê Thế Bình, Đinh Thanh Long và các đồng phạm đã tự ý thực hiện hành vi cắt, ghép hình ảnh, thông tin không đúng sự thật của người vay hoặc bạn bè hoặc người thân của người vay.
Tiếp đến, nhóm này đăng tải trên mạng xã hội (Zalo, Facebook) của người vay và người thân, bạn bè, đồng nghiệp của người vay làm cho người vay sợ bị liên lụy đến gia đình, bạn bè, đồng nghiệp và danh dự, nhân phẩm của cá nhân, nhằm tạo áp lực, buộc phải trả nợ. Từ đó, các nhân viên thu hồi nợ nâng cao doanh số thu hồi nợ cho Công ty để được hưởng lợi.
Cụ thể, bị cáo Phạm Lê Duy là Trưởng phòng thu hồi nợ của Công ty Power Law, có nhiệm vụ nhận các hồ sơ vay của Công ty Power Law để giao cho các nhân viên thu hồi nợ và trực tiếp thu hồi nợ. Duy đã thực hiện hành vi cắt, ghép, đăng thông tin không đúng sự thật lên mạng xã hội nhằm mục đích đòi nợ chị Bùi Thị Mai H. và 3 cá nhân khác.
Tương tự, bị cáo Bùi Thị Thu Huyền và 14 đồng phạm khác khi đòi nợ đã gọi điện, nhắn tin yêu cầu khách hàng trả nợ. Khi khách hàng không thực hiện, Huyền và nhóm bị cáo tải về hình ảnh khách hàng và người thân của họ, rồi cắt ghép hình ảnh, đăng tải lên mạng xã hội Facebook, Zalo, kèm theo nội dung thông tin không có thật như khiêu dâm, đám tang, tố cáo lừa đảo, nhằm uy hiếp tinh thần, tạo áp lực để các khách hàng vay tiền phải trả nợ.
Cơ quan tố tụng xác định, chỉ trong một thời gian ngắn, các bị cáo đã có hành vi cưỡng đoạt hàng trăm triệu đồng của nhiều người.
Theo HĐXX, hành vi của các bị cáo là nguy hiểm cho xã hội, đã xâm phạm đến quyền sở hữu tài sản của người khác được pháp luật bảo vệ, gây ảnh hưởng xấu đến an ninh, trật tự, an toàn xã hội, do đó cần xử lý nghiêm để giáo dục, răn đe, phòng ngừa chung.
Từ các nhận định trên, HĐXX quyết định tuyên phạt Bùi Thị Thu Huyền mức án 3 năm 6 tháng tù về tội Cưỡng đoạt tài sản.
Khoảng 11h ngày 4/5, người đàn ông 66 tuổi đang nằm võng trước nhà tại ấp Cả Bát, xã Tân Hưng thì bị người hàng xóm Nguyễn Văn Trương, 49 tuổi, vừa đi nhậu về ngang qua trêu ghẹo.
Chủ nhà phản ứng nên xảy ra cự cãi. Ông Trương bỏ về nhà, lát sau cầm kéo quay lại đâm gia chủ nhiều nhát.
Thời điểm này, con trai nạn nhân là Rãi về nhà nên lao vào ngăn. Trong lúc xô xát, Rãi khiến ông Trương bất tỉnh.
Người dân sau đó đưa cả hai nạn nhân đi cấp cứu tại Trung tâm Y tế khu vực Tân Hưng. Bố Rãi bị nhiều vết thương song sức khỏe đã ổn định, còn ông Trương không qua khỏi.
Theo Cổng thông tin điện tử Công an tỉnh An Giang, ngày 3/5, Công an đặc khu Phú Quốc cho biết Cơ quan CSĐT Công an tỉnh An Giang đã tống đạt quyết định khởi tố vụ án, khởi tố bị can, thi hành lệnh tạm giam đối với bà Nguyễn Thị Sương (SN 1966, ngụ xã Thạnh Quới, Tp.Cần Thơ); Trần Trọng Nghĩa (SN 2000, ngụ xã Đông Thuận, Tp.Cần Thơ); Trần Thành Đồng (sinh năm 2004, thường trú xã Đông Thuận, Tp.Cần Thơ); Nguyễn Văn Mạnh (SN 2003) và Phạm Ngọc Hoài (SN1997) cả hai cùng ngụ xã Thạnh Phú, Tp.Cần Thơ, để điều tra về hành vi cố ý gây thương tích.
Theo kết quả điều tra ban đầu xác định, do mâu thuẫn gia đình, bức xúc việc chồng ra Phú Quốc sinh sống, để lại gánh nặng nợ nần và nghi ngờ có quan hệ tình cảm với người khác, Nguyễn Thị Sương đã thuê Trần Trọng Nghĩa với số tiền 40 triệu đồng để đánh, chém gây thương tích cho chồng mình là ông P.U.H.
Ngày 18/4/2026, Nghĩa rủ thêm Trần Thành Đồng, Nguyễn Văn Mạnh và Phạm Ngọc Hoài đến Phú Quốc để xử lý ông H. như đã thỏa thuận. Khi đến khu vực sân bay quốc tế Phú Quốc, Mạnh dừng xe chờ sẵn, còn Nghĩa cầm dao tự chế xông vào chém nhiều nhát trúng vai, tay và chân ông H. Cùng lúc đó, Hoài sử dụng gậy 3 khúc tấn công liên tiếp vào người nạn nhân. Sau khi gây án, nghe tiếng tri hô của người dân, các đối tượng nhanh chóng rời khỏi hiện trường.
Sau khi nhận được báo cáo của Công an đặc khu Phú Quốc, trước tính chất nghiêm trọng vụ việc, Giám đốc công an tỉnh và Thủ trưởng Cơ quan CSĐT Công an tỉnh đã chỉ đạo Công an đặc khu Phú Quốc nhanh chóng phối hợp với các lực lượng điều tra truy xét nhanh nhóm đối tượng gây án.
Ngày 20/4, Công an đặc khu Phú Quốc đã xác định các nghi phạm liên quan đồng thời phối hợp với Công an xã Thạnh Phú (Tp.Cần Thơ) mời các đối tượng đến công an xã làm việc. Tại đây, các đối tượng Nguyễn Thị Sương; Trần Trọng Nghĩa; Trần Thành Đồng; Phạm Ngọc Hoài; Nguyễn Văn Mạnh đã thừa nhận toàn bộ hành vi phạm tội.
