Từ tháng 9/2024 đến tháng 4/2026, tổng cộng 49 kỳ thủ bị xử lý với nhiều mức án khác nhau, từ khiển trách, cấm thi đấu có thời hạn cho đến cấm vĩnh viễn và thậm chí nhận án tù. Chưa bao giờ một môn thể thao trí tuệ truyền thống lại đối diện với cuộc thanh lọc sâu rộng và khốc liệt đến vậy.
Cú sốc lớn nhất nằm ở danh sách những người sa ngã. Từ “Vua cờ tướng” Vương Thiên Nhất, đến các kỳ vương Triệu Hâm Hâm, Trịnh Duy Đồng, Uông Dương, rồi Hồng Trí, Tạ Tĩnh, Từ Siêu và gần nhất là Tưởng Xuyên. Họ từng thống trị kỳ đàn suốt gần hai thập kỷ, nhưng đều lần lượt bị phanh phui và xử lý. Trong đó, Thiên Nhất, Duy Đồng, Hâm Hâm và Tưởng Xuyên được ví như “Tứ Đại Thiên Vương” của cờ tướng Trung Quốc hiện đại, biểu tượng cho đỉnh cao chuyên môn.
Trong đợt xử phạt mới nhất ngày 13/4/2026, Tưởng Xuyên, cựu số một quốc gia, vô địch thế giới 2011, bị cấm thi đấu 5 năm. Ba kỳ vương Hồng Trí, Tạ Tĩnh và Từ Siêu nhận án cấm vĩnh viễn. Trước đó, hai đợt xử lý năm 2024 và 2025 đã “quét” qua 43 kỳ thủ khác, trong đó nhiều người cũng bị treo giò dài hạn hoặc tước danh hiệu. Con số 49 người bị kỷ luật cho thấy quy mô của bê bối mang tính hệ thống, dàn trải.
Các kỳ thủ dàn xếp kết quả thông qua hình thức đưa và nhận hối lộ hơn 10 năm qua. Một số trả tiền để đối thủ buông cờ, nhằm cải thiện thứ bậc, số khác nhận tiền để cố tình thua. Hành vi này diễn ra trong thời gian dài, thậm chí ngay tại các giải đấu danh giá nhất như Giáp Cấp Liên Tái hay vô địch quốc gia. Một đoạn ghi âm bị rò rỉ từ tháng 4/2023, trong đó các kỳ thủ bàn bạc mua bán độ, được xem là quả bom mở đầu cuộc khủng hoảng.
Mục đích mua bán độ của các kỳ thủ cũng nằm ở tiền bạc và danh vọng. Thứ bậc của kỳ thủ gắn trực tiếp với thu nhập từ giải thưởng, quảng cáo, livestream. Một nhà vô địch giải đồng đội quốc gia nhận khoảng 150.000 nhân dân tệ (580 triệu đồng), nhưng khi chia cho cả đội, mỗi người chỉ còn chưa đến 40.000 tệ (150 triệu đồng). Với những kỳ thủ không thuộc nhóm hàng đầu, thu nhập hàng năm thường dưới 100.000 tệ (386 triệu đồng), thậm chí có người chỉ kiếm vài nghìn tệ mỗi tháng tại các CLB địa phương.
Do đó, một vòng luẩn quẩn hình thành. Kỳ thủ cần thứ bậc cao để kiếm tiền, và dùng tiền để mua lại thứ bậc đó. Theo truyền thông Trung Quốc, riêng Vương Thiên Nhất bị cáo buộc chi tới 940.000 tệ (3,6 tỷ đồng) để đảm bảo vị trí số một Trung Quốc.
Việc dàn xếp kết quả đã trở thành luật ngầm trong một bộ phận kỳ thủ. Những giao dịch hậu trường dần được chấp nhận như cách tồn tại trong môi trường cạnh tranh khốc liệt. Khi đó, công tác giám sát còn hạn chế và phụ thuộc nhiều vào quan sát thủ công.
Phản ứng từ cộng đồng cờ tướng Trung Quốc cũng cho thấy sự chia rẽ sâu sắc. Tài khoản Old Huang’s View viết trên Baidu: “Khi những ván cờ cũng có thể được định giá, sự thuần khiết của môn cờ nghìn năm đang đối mặt thử thách lớn nhất”.
Sister Wang loves sports thì sốc trước quy mô vụ việc: “49 người phải trả giá, luật ngầm của cờ tướng đã bị phanh phui hoàn toàn”.
Một số ý kiến gay gắt hơn, như tác giả Vương Tội Đại Thiết Phấn trên Zhihu, cho rằng không thể đổ lỗi hoàn toàn cho cách quản lý. “Không thể nói những kỳ thủ hàng đầu vi phạm suốt hơn 10 năm là những kẻ ngây thơ bị hại”, người này viết. “Dư luận đang có tiêu chuẩn kép, khi thấy thương cảm cho người này và phán xét người kia”.
Tranh cãi xoay quanh vai trò của những người tố cáo, như “Loạn Chiến Vương” Hồng Trí và Đảng Phỉ. Một số chỉ trích họ cũng không trong sạch gì, khi đã bị xử phạt. Tuy nhiên, cũng có ý kiến bảo vệ: “Nếu đòi người tố cáo phải hoàn hảo, sẽ không ai dám lên tiếng”.
Dù còn nhiều tranh luận, phần lớn đều đồng thuận rằng cuộc thanh lọc là cần thiết. Các án phạt không chỉ dừng ở cấp độ cấm thi đấu, còn đi kèm xử lý hình sự. Thiên Nhất bị tuyên án 2 năm 9 tháng tù, hay Hâm Hâm nhận 4 năm 9 tháng.
Hệ quả trước mắt không nhỏ. Sự vắng bóng của hàng loạt ngôi sao khiến các giải đấu giảm sức hút. Một khảo sát cho thấy 62% khán giả cảm thấy giải vô địch quốc gia nhạt hơn khi thiếu các tên tuổi lớn. Những nền tảng livestream từng tăng trưởng mạnh nhờ các kỳ thủ hàng đầu cũng ghi nhận lượng người xem sụt giảm.
Một thế hệ kỳ thủ từng được tôn vinh giờ đồng loạt sụp đổ. Những người như “Ngọc Diện Thần Phật” Tưởng Xuyên từng được xem là hình mẫu về chuyên môn và đạo đức, cũng không đứng ngoài vòng xoáy tội lỗi.
“Chúng tôi từng nghĩ đó là một thế hệ vàng”, một người hâm mộ viết trên Zhihu. “Nhưng giờ nhìn lại, đó là thế hệ đen tối”.
Cơn địa chấn đã xảy ra, để lại những vết nứt sâu trong lòng người hâm mộ. Nhưng với nhiều người, đó cũng là cơ hội để tái thiết. “Cái giá phải trả là rất lớn, nhưng nếu không làm sạch, tương lai của cờ tướng còn đáng lo hơn”, người này viết thêm.
Sau tất cả, câu hỏi lớn vẫn còn đó. Khi những biểu tượng lần lượt sụp đổ, niềm tin vào sự công bằng của bàn cờ liệu có thể được dựng lại?
Với FIFA, mọi chuyện hoàn toàn có thể xảy ra, theo báo Argentina, Diario Ole. Vì lẽ, sự việc liên quan đến đội tuyển Iran dự World Cup hay không, đến nay vẫn âm ỉ và chưa rõ tình thế sẽ ra sao.
Trong trường hợp nếu đội tuyển Iran rút lui, FIFA hoàn toàn có thể trao suất đặc cách cho đội tuyển Ý, đội tuyển đang có thứ hạng cao trên bảng xếp hạng FIFA, và "theo quyền hạn riêng của mình", Diario Ole cho biết.
Đội tuyển Ý hiện không đủ điều kiện dự World Cup 2026 do đã thua trận chung kết play-off khu vực châu Âu trước đội Bosnia & Herzegovina. Các ứng viên thay thế sáng giá khác cũng không còn khả năng xảy ra, như đội tuyển Iraq của khu vực châu Á (AFC) đã giành suất dự vòng chung kết (VCK) sau chiến thắng ở trận chung kết play-off liên lục địa trước đội Bolivia với tỷ số 2-1.
Do đó, trường hợp đội tuyển Iran không tham dự World Cup, FIFA sẽ thực hiện "theo quyền hạn riêng của mình", đó là sẽ chỉ định một đội tuyển có thể từ liên đoàn thành viên châu lục khác để tham dự World Cup, dựa trên tiêu chí đó là đội tuyển quốc gia mạnh với thứ hạng cao trên bảng xếp hạng FIFA nhưng đã bị loại. Trường hợp này, đội tuyển Ý sẽ rất sáng giá (hiện xếp hạng 12 thế giới). Trừ khi, FIFA có quyết định "không có sự thay thế", thì khả năng này mới không xảy ra, cũng theo Diario Ole.
Trước đó, sau hàng loạt tuyên bố gây sốc diễn ra, khi giới chức ở Iran cho rằng đội tuyển nước này sẽ rút lui khỏi World Cup vì cuộc xung đột nghiêm trọng đang diễn ra ở Trung Đông. Tuy nhiên, lãnh đạo đội tuyển Iran cũng như Liên đoàn Bóng đá nước này (FFIRI) gần đây đã cam kết lại là vẫn dự World Cup, nhưng đề nghị FIFA nên chuyển các trận đấu vòng bảng của họ từ Mỹ sang Mexico.
Tuy nhiên, FIFA và cả Chủ tịch FIFA, ông Gianni Infantino đều tuyên bố, đội tuyển Iran sẽ tham dự World Cup 2026, cũng như sẽ thi đấu tại Mỹ theo lịch trình, và không có bất cứ kế hoạch dự phòng hay phương án B nào khác. Chủ tịch FIFA Gianni Infantino cũng đến xem trận thi đấu giao hữu quốc tế giữa đội tuyển Iran thắng Costa Rica với tỷ số 5-0 ngày 31.3 tại Antalya, Thổ Nhĩ Kỳ.
Mặc dù vậy, tình hình gần đây ở Trung Đông vẫn tiếp diễn nóng bỏng. Bộ trưởng Thể thao Iran, ông Ahmad Donyamali ngày 5.4 tái khẳng định qua cuộc phỏng vấn với hãng thông tấn Anadolu ở Thổ Nhĩ Kỳ, rằng: "Với tư cách là Bộ trưởng Thể thao, cùng với Liên đoàn Bóng đá Iran, chúng tôi sẽ đảm bảo đội tuyển Iran vẫn sẵn sàng cho World Cup. Tuy nhiên, quyết định cuối cùng sẽ do chính phủ chúng tôi đưa ra".
Ông cũng nhấn mạnh: "Yêu cầu của chúng tôi gửi tới FIFA về việc chuyển các trận đấu của đội tuyển Iran từ Mỹ sang Mexico vẫn còn hiệu lực, nhưng chúng tôi vẫn chưa nhận được phản hồi. Nếu được chấp thuận, việc Iran tham dự World Cup là chắc chắn. Nhưng nếu không, trong tình hình này (tính đến ngày 6.4), khả năng Iran tham gia các trận đấu World Cup tại Mỹ là rất thấp".
Tại World Cup 2026, đội tuyển Iran được bốc thăm nằm ở bảng đấu G với các trận đấu của họ đều được tổ chức ở Mỹ, 1 trong 3 nước đồng chủ nhà cùng với Mexico và Canada.
"Team Melli" (biệt danh đội tuyển Iran) sẽ thi đấu trận ra quân gặp đội tuyển New Zealand lúc 8 giờ ngày 16.6, tiếp đó là trận gặp đội tuyển Bỉ lúc 2 giờ ngày 22.6 (đều trên sân SoFi ở TP.Los Angeles). Và trận cuối gặp đội Ai Cập lúc 10 giờ ngày 27.6 (tất cả đều giờ Việt Nam), trên sân Lumen Field ở TP.Seattle.
London marathon, giải chạy lớn và lâu đời ở Anh, diễn ra vào ngày 26-4. Và lần này thì kỳ tích đã xuất hiện không chỉ một mà đến hai lần.
Người giành chiến thắng là runner người Kenya Sebastian Sawe, khi hoàn thành cự ly 42km với thành tích 1 giờ 59 phút 30 giây. Người về nhì là VĐV người Ethiopia Yomif Kejelcha, có thành tích 1 giờ 59 phút 41 giây.
Cả hai đều vượt qua kỷ lục cũ của marathon do Kelvin Kiptum (Kenya) xác lập năm 2023, là 2 giờ 0 phút 28 giây.
Đáng nói, cả Sebasitian Sawe và Yomif Kejelcha đều làm được điều mà nhân loại tưởng chừng không bao giờ làm được, đó là chạy marathon dưới 2 giờ và được tính thành tích.
Trước đây, huyền thoại Eliud Kipchoge, cũng là một runner người Kenya, từng chạy marathon với thời gian 1 giờ 59 phút 40 giây tại sự kiện INEOS 1:59 năm 2019. Tuy nhiên, thành tích này không được Liên đoàn Điền kinh thế giới (World Athletics) công nhận.
Lý do, tại sự kiện đó, Kipchoge thi đấu với điều kiện được kiểm soát, như không có đối thủ và được hỗ trợ đắc lực bởi những người dẫn tốc (pacer). Đôi giày của Kipchoge sử dụng tại INEOS 1:59 cũng mang đến nhiều lợi thế và không đạt yêu cầu thi đấu theo tiêu chuẩn của World Athletics.
Thành tích của Sebastian Sawe và Yomif Kejelcha lần này được công nhận. Họ đã thi đấu dựa trên thực lực của bản thân và không cần sự hỗ trợ nào khác.
Do là người về trước nên Sebastian Sawe được xem là người giữ kỷ lục thế giới mới của marathon.
Ở đường chạy của nữ cũng chứng kiến kỷ lục thế giới bị phá vỡ. Tigst Assefa về đích với thành tích 2 giờ 15 phút 41 giây, hơn kỷ lục cũ của chính cô 10 giây.
Trong khuôn khổ Đại hội Thể dục Thể thao TP.HCM năm 2026, môn pickleball diễn ra từ ngày 13 đến 17-4-2026 tại CLB Phú Thọ, quy tụ khoảng 200 VĐV đến từ 30 đơn vị phường, xã. Các nội dung thi đấu được phân bổ trong 5 ngày, gồm đơn nam, đơn nữ, đôi nam, đôi nữ và đôi nam - nữ.
Theo bà Trần Thanh Hoàng Ngân - Tổng thư ký Liên đoàn Quần vợt & Pickleball TP.HCM, đây là bước đi quan trọng nhằm đưa pickleball tiếp cận hệ thống thi đấu chính quy. Bà đánh giá mặt bằng chuyên môn của các VĐV tương đối đồng đều, tạo nên sự cạnh tranh hấp dẫn.
Không chỉ mang ý nghĩa chuyên môn, giải đấu còn nhận được nhiều phản hồi tích cực về công tác tổ chức. Tay vợt Trần Thị Tùng cho rằng mọi khâu được triển khai chỉnh chu, từ lịch thi đấu đến điều phối trên sân, giúp VĐV yên tâm thi đấu.
Việc đưa pickleball vào chương trình thi đấu không chỉ dừng lại ở ý nghĩa phong trào, mà còn hướng đến mục tiêu dài hạn.
Theo ban tổ chức, giải đấu là cơ hội để tuyển chọn những VĐV tiềm năng chuẩn bị cho Đại hội Thể thao toàn quốc 2026.
Bà Ngân cho biết sau khi kết thúc giải, các VĐV nổi bật sẽ được lựa chọn, ký hợp đồng và tập trung tập luyện trong khoảng 6 tháng.
Quá trình này nhằm đảm bảo lực lượng có sự chuẩn bị tốt nhất về chuyên môn lẫn thể lực.
Từ góc nhìn VĐV, Ngô Hùng Thuận (phường Phú Lâm) nói: "Việc pickleball xuất hiện tại Đại hội Thể dục Thể thao TP.HCM là tín hiệu tích cực. Đây là bước đệm quan trọng để bộ môn này tiếp cận gần hơn với hệ thống thi đấu chuyên nghiệp".
Hùng Thuận nhận xét: "Tính cạnh tranh của giải đấu rất cao khi nhiều tay vợt có nền tảng từ tennis chuyển sang. Điều này giúp nâng cao chất lượng thi đấu, đồng thời tạo môi trường cọ xát cần thiết cho các VĐV trẻ".
Bên cạnh yếu tố chuyên môn, giải đấu còn góp phần thúc đẩy phong trào pickleball tại TP.HCM phát triển mạnh mẽ hơn. Nhiều VĐV kỳ vọng sẽ có thêm các giải đấu chính quy để duy trì động lực tập luyện và thi đấu lâu dài.
Với sự chuẩn bị từ ban tổ chức và sự hưởng ứng tích cực của VĐV, pickleball TP.HCM đang từng bước xây dựng lực lượng bài bản. Đây được xem là tiền đề quan trọng để hướng đến mục tiêu cạnh tranh tại Đại hội Thể thao toàn quốc 2026.
