Truyền thông quốc tế hôm qua đưa tin trong bài phát biểu tại Nhà Trắng, Bộ trưởng Tài chính Mỹ Scott Bessent thông báo siết chặt các biện pháp cấm vận đối với ngành dầu mỏ của Iran. Theo đó, Washington khởi động chiến dịch mang tên “Cơn thịnh nộ kinh tế”, mà ông Bessent nói sẽ gây tác động đến tài chính Iran “tương đương một chiến dịch ném bom”. Điểm cốt lõi của chiến lược này là kết hợp phong tỏa các cảng của Iran cùng với đe dọa áp cấm vận thứ cấp lên bất kỳ quốc gia hoặc ngân hàng nước ngoài nào tiếp nhận dòng tiền từ dầu mỏ của nước CH Hồi giáo.
Chiến lược mới nhất nhằm gia tăng sức ép trực tiếp lên Iran trong bối cảnh các quan chức chính quyền Tổng thống Donald Trump cho rằng các diễn biến sau lệnh ngừng bắn và phong tỏa cảng biển Iran ở eo biển Hormuz đang có lợi cho Mỹ. CNN hôm qua dẫn lời nhà phân tích kỳ cựu Miad Maleki từ Quỹ Bảo vệ các nền dân chủ (FDD) có trụ sở tại Mỹ, đánh giá lệnh phong tỏa kết hợp cấm vận của Mỹ có thể ảnh hưởng nghiêm trọng đến hoạt động xuất khẩu của Tehran, từ đó giáng thêm đòn vào nền kinh tế Iran, điều mà các cuộc oanh tạc quân sự khó sánh bằng.
Dù vậy, giới quan sát cũng nêu ra những rủi ro mà lệnh cấm vận mới nhất có thể “dội ngược” lại nền kinh tế Mỹ. Ông Daniel Pickard, luật sư chuyên về luật thương mại quốc tế tại Công ty luật Buchanan Ingersoll & Rooney (Mỹ), cho rằng việc áp cấm vận thứ cấp có thể dẫn đến “phản ứng tiêu cực về ngoại giao và kinh tế” từ các đồng minh, gây tổn hại nỗ lực xây dựng liên minh chống Tehran. “Nhiều đối tác thương mại của Mỹ đã công khai phản đối cuộc xung đột tại Iran. Hầu hết chuyên gia nắm về các lệnh cấm vận đều đồng tình rằng biện pháp cấm vận kinh tế sẽ mang hiệu quả cao hơn khi có càng nhiều bên phối hợp tham gia”, ông Pickard nói với AP.
Theo CNN, một số nhà phân tích bảo thủ khi đánh giá tác động của lệnh phong tỏa đã nêu ra những kịch bản có phần “lý tính”, đó là thiệt hại kinh tế sẽ buộc giới lãnh đạo Tehran nhượng bộ trên bàn đàm phán. Thế nhưng, khả năng chịu đựng của Iran trước các đòn đánh kinh tế được xem là biến số khó đoán. Một số hãng truyền thông Mỹ đưa tin Tổng thống Trump ban đầu cho rằng cuộc tấn công của Mỹ – Israel có thể sớm kết thúc cuộc chiến, ngay cả trước khi Iran chính thức tuyên bố đóng cửa eo biển Hormuz.
Trước lệnh phong tỏa từ Mỹ, quân đội Iran cảnh báo sẽ ngăn chặn hoạt động vận tải ở vùng Vịnh. Hãng thông tấn Mehr ngày 16.4 dẫn lời chỉ huy thuộc quân đội Iran Ali Abdollahi tuyên bố: “Nếu Mỹ tiếp tục hành động gây mất an ninh cho tàu dầu và tàu thương mại Iran, lực lượng vũ trang Iran sẽ không cho phép bất kỳ hình thức xuất nhập khẩu nào tiếp diễn ở vịnh Ba Tư, biển Oman và biển Đỏ”.
Giờ đây, giới quan sát đang dõi theo kịch bản nào sẽ xảy ra trước. Đó là liệu áp lực của Mỹ lên Iran sẽ buộc Tehran sớm thay đổi hay lệnh phong tỏa kéo dài sẽ làm trầm trọng thêm cuộc khủng hoảng kinh tế, năng lượng toàn cầu, mà Mỹ cũng chịu tác động. Nếu kịch bản chuyển biến bất lợi cho Washington, uy tín chính trị của ông Trump và đảng Cộng hòa trước thềm bầu cử giữa kỳ vào tháng 11 có thể giảm sút.
Trong nỗ lực trung gian hòa giải, Pakistan đã cử phái đoàn do Thống chế Asim Munir dẫn đầu đến Iran ngày 15.4. Theo Reuters, giới chức Iran cho biết chuyến thăm đã có hiệu quả trong việc giảm bớt khác biệt giữa các bên nhưng những bất đồng cơ bản vẫn tồn tại, bao gồm lập trường về chương trình hạt nhân của Iran.
Giới chức Mỹ hôm qua (5.4) thông báo lực lượng đặc nhiệm đã thực hiện cuộc giải cứu một sĩ quan nước này bị mắc kẹt trong lãnh thổ Iran sau khi Iran bắn hạ chiến đấu cơ F-15E của Mỹ hôm 3.4. Sĩ quan này, chuyên về hệ thống vũ khí, là một trong hai thành viên phi hành đoàn của chiếc F-15E bị bắn hạ, theo Đài CBS. Người còn lại đã được giải cứu hôm 3.4.
"Trong vài giờ qua, quân đội Mỹ đã thực hiện một trong những chiến dịch tìm kiếm và giải cứu táo bạo nhất trong lịch sử Mỹ", Tổng thống Donald Trump tuyên bố trên mạng xã hội Truth Social, nhấn mạnh đây là lần đầu tiên trong lịch sử quân sự, hai phi công Mỹ được giải cứu một cách riêng biệt, sâu trong lãnh thổ đối thủ. Chủ nhân Nhà Trắng cho biết thêm sĩ quan được giải cứu đã bị thương, nhưng sẽ sớm hồi phục.
Về chiến dịch giải cứu, ông Trump cho hay: "Theo chỉ thị của tôi, quân đội Mỹ đã điều hàng chục máy bay, trang bị những vũ khí mạnh mẽ nhất thế giới, để giải cứu anh ấy". Hai quan chức Mỹ xác nhận với CBS rằng lực lượng đặc nhiệm đã giải cứu thành viên phi hành đoàn mất tích trong một chiến dịch phức tạp, với sự tham gia của hàng chục binh sĩ, cùng hàng chục chiến đấu cơ và trực thăng. Họ cho biết thêm chiến dịch quân sự đầy cam go này đã sử dụng bom và hỏa lực để ngăn quân đội Iran tiếp cận nơi người sĩ quan được cho là đang ẩn náu.
Khi lực lượng Mỹ tiến gần đến vị trí của phi công, một cuộc đấu súng với quân đội Iran đã nổ ra, theo 2 quan chức Mỹ. Trong khi đó, 2 máy bay vận tải được giao nhiệm vụ chở đội cứu hộ đã không thể cất cánh từ một căn cứ hẻo lánh ở Iran. Những chiếc máy bay này sau đó đã bị phá hủy để tránh lọt vào tay Iran và lực lượng đặc nhiệm Mỹ đã lên 3 máy bay khác được điều đến để đón họ. Nhiệm vụ đã hoàn thành ngay trước nửa đêm, và tất cả lực lượng Mỹ đã ra khỏi không phận Iran.
Ngoài ra, một quan chức cấp cao Mỹ cho CBS hay Cơ quan Tình báo trung ương Mỹ (CIA) đã tham gia sâu vào nhiệm vụ giải cứu. Trước khi xác định vị trí của phi công, CIA đã phát động một chiến dịch đánh lừa, lan truyền thông tin bên trong Iran rằng lực lượng Mỹ đã tìm thấy và đang di chuyển người này khỏi Iran. Trong lúc chiến dịch đánh lừa đang diễn ra, CIA đã theo dõi hành tung viên sĩ quan trong một khe núi và chia sẻ vị trí chính xác của người này với Lầu Năm Góc cũng như Nhà Trắng, trước khi Tổng thống Trump ra lệnh tiến hành chiến dịch giải cứu khẩn cấp.
Trong khi đó, Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran hôm qua khẳng định đã phá hủy một số máy bay Mỹ tham gia nhiệm vụ tìm kiếm, giải cứu nói trên, theo Hãng tin Tasnim. Ngoài ra, một phát ngôn viên quân đội Iran tuyên bố những máy bay bị bắn rơi bao gồm một máy bay vận tải quân sự C-130 và 2 trực thăng Black Hawk.
Trước đó, giới chức Iran kêu gọi người dân giúp tìm kiếm và treo thưởng cho việc cung cấp thông tin dẫn tới bắt sống phi công Mỹ. Nếu Iran bắt được phi công Mỹ, cuộc khủng hoảng con tin sau đó có thể sẽ làm thay đổi nhận thức của công chúng Mỹ về cuộc xung đột, đẩy Washington vào thế khó. Khi đó, bài toán ngoại giao của cuộc chiến sẽ thay đổi chỉ sau một đêm, theo giới quan sát.
"Viễn cảnh một quân nhân Mỹ có thể còn sống và đang phải lẩn trốn bên trong lãnh thổ Iran đã đẩy Washington vào thế khó trong cuộc xung đột vốn nhận được ít ủng hộ từ công chúng và chưa thấy dấu hiệu kết thúc sớm", theo nhà phân tích Phil Stewart của Reuters. Tuy nhiên, chiến dịch giải cứu thành công, ngăn chặn việc Iran bắt được viên sĩ quan, đã giúp Washington tránh được "con bài mặc cả" của Tehran.
New York Times ngày 13/4 dẫn lời hai quan chức cấp cao Iran và một quan chức Mỹ cho biết trong các cuộc đàm phán ở thủ đô Islamabad của Pakistan cuối tuần trước, Washington đã yêu cầu Tehran ngừng làm giàu uranium trong vòng 20 năm.
Trong phản hồi được gửi đi ngày 13/4, Iran cho biết sẽ đồng ý ngừng làm giàu uranium trong tối đa 5 năm. Tổng thống Mỹ Donald Trump đã bác bỏ đề nghị này.
Các nguồn tin cũng nói rằng Mỹ đã yêu cầu Iran đưa uranium làm giàu ở mức cao ra khỏi lãnh thổ, trong khi Tehran tuyên bố nhiên liệu này phải được giữ lại trong nước. Dù vậy, Iran đã đề xuất pha loãng đáng kể lượng uranium trên, để chúng không thể được dùng nhằm chế tạo vũ khí hạt nhân.
Mỹ và Iran chưa lên tiếng về thông tin này.
Phái đoàn Mỹ và Iran ngày 11/4 bắt đầu đàm phán trực tiếp tại thủ đô Islamabad của Pakistan, lần đầu tiên kể từ năm 1979, nhằm chấm dứt xung đột bùng phát từ cuối tháng 2. Sự kiện kết thúc rạng sáng 12/4, nhưng các bên không đạt được thỏa thuận nào sau 21 giờ thương lượng.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi hôm 13/4 nói với người đồng cấp Pháp Jean-Noel Barrot rằng "những yêu cầu quá đáng và liên tục thay đổi" của Mỹ đã cản trở đạt được thỏa thuận nhằm chấm dứt chiến sự. Tuy nhiên, ông lưu ý đã có "tiến bộ trong nhiều vấn đề được thảo luận".
Trả lời phỏng vấn cùng ngày, Phó tổng thống Mỹ JD Vance cho hay đã có tiến triển và "một số cuộc đối thoại tích cực" với Iran ở Islamabad. Theo ông, quyền quyết định hiện nằm trong tay Iran và "câu hỏi lớn từ giờ trở đi là liệu họ có đủ linh hoạt hay không".
Phó tổng thống Mỹ cho rằng Iran đã thể hiện mức độ linh hoạt nhất định, nhưng "nhượng bộ chưa đủ". Về khả năng có thêm các cuộc đàm phán hay không, ông nói vấn đề này "tốt nhất nên hỏi phía Iran".
Lệnh ngừng bắn giữ Mỹ và Iran đến nay vẫn được duy trì, song Thủ tướng Israel Benjamin Netanyahu tuyên bố thỏa thuận có thể chấm dứt bất cứ lúc nào. Mỹ và Iran cũng có thể trở lại bàn đàm phán, vì hai bên vẫn có động lực mạnh để nối lại thương lượng.
Tờ South China Morning Post hôm nay 13.5 dẫn thông báo từ Nhà Trắng cho hay Bộ trưởng Chiến tranh Mỹ Pete Hegseth đã lên chuyên cơ Không lực Một đến Bắc Kinh cùng với Tổng thống Mỹ Donald Trump vào chiều 12.5 (giờ Mỹ).
Tổng thống Trump dự kiến sẽ có cuộc đàm phán song phương với Chủ tịch nước Trung Quốc Tập Cận Bình vào ngày 14 và 15.5.
Đây là lần đầu tiên một tổng thống Mỹ đến Trung Quốc cùng với bộ trưởng quốc phòng kể từ chuyến thăm mang tính lịch sử của Tổng thống Mỹ Richard Nixon vào năm 1972, theo South China Morning Post.
Đây cũng sẽ là chuyến đi đầu tiên của ông Hegseth đến Trung Quốc kể từ khi nhậm chức và là chuyến thăm Trung Quốc đầu tiên của người đứng đầu Lầu Năm Góc trong gần 8 năm.
Hiện vẫn chưa rõ liệu ông Hegseth có gặp Bộ trưởng Quốc phòng Trung Quốc Đổng Quân tại Bắc Kinh hay không. Hai bộ trưởng này chỉ gặp mặt trực tiếp một lần, bên lề Hội nghị Bộ trưởng Quốc phòng ASEAN mở rộng tại Malaysia vào ngày 31.10.2025.
Chưa đầy hai tháng sau, các quan chức quốc phòng cấp cao của hai nước đã gặp nhau tại Washington D.C, dấu hiệu mới nhất cho thấy liên lạc quân sự được khôi phục.
Chưa rõ chuyến thăm Bắc Kinh của ông Hegseth có dẫn đến việc tăng cường rộng rãi hơn các cuộc trao đổi quân sự cấp cao giữa hai bên hay không.
Trước đó, đối thoại quân sự song phương đã bị đóng băng hơn một năm sau khi Bắc Kinh dừng đối thoại quân sự để phản đối chuyến thăm Đài Loan vào tháng 8.2022 của Chủ tịch Hạ viện Mỹ lúc đó là bà Nancy Pelosi, theo South China Morning Post.
