Theo dữ liệu từ Kpler, nền tảng phân tích và dữ liệu thông minh về dòng chảy thương mại toàn cầu, một tàu chở dầu đăng ký tại quốc gia Đông Phi Comoros với tên gọi Elpis đã đi qua Hormuz vào chiều 13/4, sau khi Mỹ tuyên bố phong tỏa eo biển này.
Con tàu bị Mỹ trừng phạt vào năm 2025 vì “liên quan đến việc mua bán và vận chuyển dầu mỏ Iran”.
Ngược lại, một tàu chở dầu đăng ký tại Botswana có tên Ostria đã quay đầu khi đang cố gắng đi qua eo biển. Theo rà soát của CNN về dữ liệu theo dõi tàu biển từ Kpler, chỉ 41 phút sau khi quân đội Mỹ ban bố lệnh phong tỏa Hormuz, con tàu đã thay đổi điểm đến dự kiến từ Oman sang Các tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE).
Một tàu dầu khác là Rich Starry đã phát tín hiệu trạng thái “thả trôi” ngoài khơi đảo Qeshm. Có vẻ như con tàu này trì hoãn hành trình đi qua eo biển.
Bộ Chỉ huy Trung tâm Mỹ (CENTCOM) trước đó phát thông báo về việc bắt đầu thực thi lệnh phong tỏa tại vịnh Oman và biển Arab phía đông eo biển Hormuz đối với tất cả tàu thuyền bất kể treo cờ nước nào từ 10h ngày 13/4 (21h giờ Hà Nội).
“Bất kỳ tàu nào đi vào hoặc rời khỏi khu vực bị phong tỏa mà không được cho phép đều có thể bị ngăn chặn, chuyển hướng và bắt giữ”, thông báo cho hay. “Lệnh phong tỏa sẽ không cản trở việc di chuyển trung lập qua eo biển Hormuz để đến hoặc đi từ các cảng không thuộc Iran”.
Trước khi lệnh phong tỏa của Mỹ được áp dụng, dữ liệu hàng hải cho thấy lưu lượng giao thông tại tuyến đường thủy then chốt này đã thưa thớt dần.
Lệnh phong tỏa “bao trùm toàn bộ đường bờ biển Iran, không chỉ giới hạn ở các cảng và kho dầu”, thông báo của Mỹ cho biết, thêm rằng các chuyến hàng nhân đạo gồm thực phẩm, vật tư y tế và hàng hóa thiết yếu khác sẽ được phép đi qua nhưng phải được kiểm tra.
Các chuyên gia ngành vận tải nhận định lệnh phong tỏa từ Mỹ đặt thêm trở ngại cho các tàu đang mắc kẹt tại vùng Vịnh.
“Việc Mỹ thông báo kế hoạch phong tỏa eo biển Hormuz mang lại nhiều bất ổn hơn. Hoạt động vận tải qua eo biển Hormuz đã tăng lên trong những ngày gần đây, nhưng vẫn thấp hơn nhiều so với mức trước khủng hoảng”, công ty môi giới tàu biển Clarksons cho hay.
Ngoại trưởng Iran Abbas Araghchi chiều 13/4 có cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Arab Saudi và Qatar để thảo luận về điều mà nước này gọi là “những rủi ro từ hành động khiêu khích do Mỹ gây ra” khi phong tỏa các cảng của Tehran.
Trong cuộc điện đàm với người đồng cấp Arab Saudi, ông Araghchi cho rằng Iran “đã có cách tiếp cận thiện chí khi chấp nhận lệnh ngừng bắn” với Mỹ, nhưng Mỹ vẫn giữ thái độ đòi hỏi quá mức trong đàm phán, “khiến kết quả không đạt được như mong đợi” tại Pakistan hồi cuối tuần qua.
Trong cuộc điện đàm với Ngoại trưởng Qatar, ông Araghchi cho hay Iran “đã tham gia tiến trình ngoại giao một cách đầy trách nhiệm nhằm bảo vệ lợi ích quốc gia cũng như giữ gìn hòa bình và an ninh khu vực”.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baghaei cùng ngày viết trên mạng xã hội X rằng việc Mỹ đe dọa phong tỏa các cảng của Iran không khác nào một hành động trả đũa nhắm vào nền kinh tế toàn cầu.
Công ty chuyên cung cấp dữ liệu và phân tích hàng hải Kpler cho biết tàu chở dầu RHN và Alicia hôm nay xuất hiện ở vịnh Ba Tư, gần bờ biển Iran, sau khi đi qua eo biển Hormuz. Hai tàu trước đó khai báo điểm đến là Iraq, nhưng đã chuyển sang trạng thái "chờ chỉ thị" khi đi qua eo biển.
RHN và Alicia đều có khả năng chở hơn 2 triệu thùng dầu, khiến chúng được xếp vào nhóm siêu tàu chở dầu thô.
Hãng thông tấn Fars News hôm 15/4 đưa tin một siêu tàu chở dầu của Iran đã vượt qua eo biển Hormuz hướng tới cảng Imam Khomeini, bất chấp lệnh phong tỏa đang được Mỹ áp đặt. Truyền thông Iran không nêu tên tàu dầu hay chi tiết về hành trình của nó.
Quân đội Mỹ hôm 13/4 bắt đầu áp lệnh phong tỏa đối với "tàu thuyền mọi quốc gia đến và đi từ các cảng, khu vực ven biển của Iran".
Một lượng nhỏ tàu thuyền vẫn đi qua eo biển Hormuz trong hai ngày qua, dù quân đội Mỹ hôm 15/4 cho biết lệnh phong tỏa đã được thực thi đầy đủ trong 48 giờ đầu tiên. Bộ tư lệnh Trung tâm, cơ quan đặc trách hoạt động của quân đội Mỹ tại Trung Đông, cùng ngày thông báo rằng 10 tàu đã bị buộc quay đầu và không chiếc nào đi qua eo biển Hormuz kể từ khi lệnh phong tỏa có hiệu lực.
Một siêu tàu dầu khác là Agios Fanouris I cùng tàu chở khí hóa lỏng G Summer cũng hiện diện tại vịnh Ba Tư sau khi vượt eo biển trong thời gian phong tỏa và khai báo điểm đến là Iraq. Tàu container Zaynar 2 và tàu chở hàng rỗng Neshat cũng đi qua eo biển ngày 14-15/4, sau đó xuất hiện gần cảng Bandar Abbas của Iran, theo nền tảng theo dõi hàng hải dân sự MarineTraffic.
Iran xuất khẩu 1,84 triệu thùng dầu thô mỗi ngày trong tháng 3 và 1,71 triệu thùng mỗi ngày tính đến thời điểm hiện tại trong tháng 4, so với mức trung bình 1,68 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2025, theo dữ liệu của Kpler.
Washington Post hôm 15/4 dẫn lời các quan chức Mỹ am hiểu tình hình cho biết Lầu Năm Góc đã điều động nhóm tác chiến tàu sân bay George H.W. Bush và nhóm tác chiến đổ bộ (ARG) Boxer để tăng cường lực lượng thực thi phong tỏa tại Trung Đông.
Hai nhóm tàu dự kiến hội quân với những chiến hạm đang làm nhiệm vụ gần Iran vào ngày 22/4, khi lệnh ngừng bắn giữa Washington và Tehran hết hạn.
Thư ký báo chí Nhà Trắng Karoline Leavitt ngày 15/4 nói với các phóng viên rằng "phương án tốt nhất với Iran là đáp ứng yêu cầu của Tổng thống Trump", trong đó có chấm dứt chương trình hạt nhân và mở cửa eo biển Hormuz. Bà cho biết hai bên vẫn tiếp tục đàm phán, có khả năng quan chức Mỹ và Iran sẽ gặp nhau trong những ngày tới.
CNN ngày 11/5 dẫn nguồn thạo tin cho biết chính phủ Tổng thống Donald Trump đang treo thưởng 15 triệu USD, thông qua chương trình Thưởng Công lý (RFJ) của Bộ Ngoại giao Mỹ, tìm kiếm thông tin về các nguồn tài chính của Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), đặc nhiệm Quds thuộc IRGC, các nhánh trực thuộc hoặc những cơ chế hỗ trợ tài chính chủ chốt của tổ chức này.
Washington cũng muốn thu thập thông tin về cách IRGC chuyển tiền và vật tư cho các lực lượng ủy nhiệm, dân quân đồng minh, cũng như các ngân hàng hoặc cơ sở đổi tiền hỗ trợ giao dịch cho lực lượng này. Những mục tiêu bị nhắm tới gồm công ty bình phong, cá nhân giúp IRGC né tránh lệnh trừng phạt, các tổ chức tài chính giao dịch với IRGC hoặc doanh nghiệp do lực lượng này sở hữu.
Mục tiêu của kế hoạch này là hướng đến làm gián đoạn các cơ chế tài chính của IRGC và gây thêm sức ép lên Tehran để buộc giới lãnh đạo Iran chấp nhận một thỏa thuận với Mỹ.
Ngoài khoản thưởng 15 triệu USD, trang chủ của chương trình RFJ còn treo thưởng 10 triệu USD cho thông tin liên quan các lãnh đạo chủ chốt của IRGC và các đơn vị thành phần. Danh sách mục tiêu cần xác minh tung tích có Lãnh tụ Tối cao Iran Mojtaba Khamenei, một số vị trí cố vấn cho ông Khamenei hiện chưa rõ danh tính và tư lệnh cao nhất của IRGC là tướng Ahmad Vahidi.
Bộ Ngoại giao Mỹ năm 2019 đưa IRGC vào danh sách tổ chức khủng bố nước ngoài theo Đạo luật Di trú và Quốc tịch. Trước đó, Bộ Tài chính Mỹ năm 2017 cũng xếp IRGC vào diện "Tổ chức khủng bố toàn cầu bị chỉ định đặc biệt". Toàn bộ tài sản và lợi ích tài sản của IRGC thuộc phạm vi tài phán Mỹ đều bị phong tỏa. Công dân Mỹ bị cấm giao dịch với lực lượng này và cấm hỗ trợ vật chất hoặc tài chính cho IRGC.
Một chiến dịch treo thưởng tương tự từng được Washington công bố hồi tháng 11/2023, cũng nhằm vào các cơ chế tài chính của IRGC. Thông cáo khi đó cho rằng IRGC can dự vào xung đột tại Ukraine thông qua chương trình cung cấp máy bay không người lái cho Nga.
Cũng trong ngày 11/5, Bộ Tài chính Mỹ công bố thêm các biện pháp trừng phạt nhằm vào ba cá nhân và 9 công ty bị cáo buộc hỗ trợ Iran mua bán dầu. Trong số này có 4 công ty đặt tại Hong Kong, 4 công ty ở Các Tiểu vương quốc Arab Thống nhất (UAE) và một công ty tại Oman.
Văn phòng Kiểm soát Tài sản Nước ngoài (OFAC) cho biết các cá nhân và doanh nghiệp này đã hỗ trợ IRGC bán dầu thông qua mạng lưới công ty bình phong. Bộ trưởng Tài chính Scott Bessent tuyên bố chính quyền Trump sẽ tiếp tục sử dụng các biện pháp trừng phạt để cắt nguồn tài chính dành cho chương trình vũ khí, hạt nhân và các lực lượng đồng minh của Iran trong khu vực.
Fars News, hãng thông tấn liên quan đến Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran, dẫn nguồn tin địa phương nói rằng hai quả tên lửa đã bắn trúng tàu chiến Mỹ gần đảo Jask, sau khi tàu này phớt lờ các cảnh báo của lực lượng Iran.
Mỹ chưa lên tiếng về thông tin này. Sự việc diễn ra sau khi Tổng thống Mỹ Donald Trump hôm 3/5 thông báo khởi động "Dự án Tự do", chiến dịch dẫn đường cho tàu hàng qua eo biển Hormuz. Iran đã tuyên bố sẽ tấn công mọi đơn vị của Mỹ tiến vào eo biển này.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran Esmaeil Baqaei hôm nay ra tuyên bố rằng "người Mỹ lẽ ra phải hiểu họ không thể sử dụng ngôn ngữ đe dọa và vũ lực đối với dân tộc Iran".
"Cộng hòa Hồi giáo Iran đã chứng minh rằng chúng tôi chính là người bảo vệ và gìn giữ eo biển Hormuz, tuyến hàng hải huyết mạch", phát ngôn viên nói thêm.
Theo ông Baqaei, ưu tiên của Iran ở giai đoạn này là chấm dứt chiến sự. "Phía bên kia cần cam kết thực hiện cách tiếp cận hợp lý và từ bỏ những yêu cầu quá đáng đối với Iran", ông nói thêm.
Các cuộc đàm phán giữa Mỹ và Iran đã đình trệ kể từ khi lệnh ngừng bắn có hiệu lực ngày 8/4. Cho đến nay, mới chỉ diễn ra một vòng đàm phán trực tiếp giữa hai nước. Vướng mắc then chốt là việc Iran siết kiểm soát eo biển Hormuz kể từ khi xung đột bùng phát ngày 28/2, trong khi Mỹ áp lệnh phong tỏa các cảng của Tehran.
Phát ngôn viên Bộ Ngoại giao Iran cho rằng eo biển Hormuz từng là "tuyến đường an toàn và đảm bảo" cho vận tải quốc tế trước khi chiến sự nổ ra. "Cộng đồng quốc tế cần buộc Mỹ và Israel phải chịu trách nhiệm vì đã gây mất an ninh cho tuyến đường biển này, dẫn đến những hệ lụy đang lan rộng toàn cầu", ông cho hay.
Ông Baqaei nêu thêm rằng Iran và Oman, quốc gia có đường bờ biển nằm ở phía nam eo biển Hormuz, đang tiếp tục các cuộc đàm phán về việc quản lý tuyến hàng hải này. Hai nước "cùng chia sẻ trách nhiệm trong việc đảm bảo an toàn cho hoạt động hàng hải" tại eo biển.
Oman chưa lên tiếng về phát biểu này.
Trước khi ông Trump công bố kế hoạch dẫn đường cho tàu hàng, phát ngôn viên Baqaei cho biết Tehran đã đưa ra đề xuất 14 điểm "tập trung vào việc chấm dứt chiến sự", và Washington đã phản hồi thông qua bên trung gian Pakistan.
Đề xuất này kêu gọi Mỹ và Iran đạt thỏa thuận trong vòng 30 ngày, đồng thời kêu gọi hai bên tập trung vào chấm dứt xung đột thay vì gia hạn lệnh ngừng bắn hiện tại. Trong văn bản, Iran yêu cầu Mỹ rút quân khỏi khu vực xung quanh nước này, chấm dứt phong tỏa các cảng của họ và mọi hoạt động xung đột, bao gồm cả chiến dịch của Israel tại Lebanon.
Ông Baqaei ngày 3/5 cho hay Mỹ đã chuyển câu trả lời cho kế hoạch 14 điểm của Iran thông qua Pakistan và Iran đang xem xét. Hiện chưa rõ nội dung phản hồi của Mỹ.
